تابالدىرىعىمىزدى اتتاعان جاڭا جىلدىڭ ەلىمىز ءۇشىن تاعى ءبىر ماڭىزدىلىعى – بۇل جىلى استانادا ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋگە ارنالعان قۇرىلىس جۇمىستارى باستالماق.
ەستەرىڭىزگە سالساق, «ەكسپو- 2017» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى تالعات ەرمەگياەۆ 2014 جىلدى ەكسپو- 2017 كورمەسىنە دايىندىق جۇمىستارى ءۇشىن ماڭىزدى بولادى دەپ مالىمدەگەن ەدى. «2014 جىلدان باستاپ ەكسپو قۇرىلىسى باستالادى. سiزدەر بiلەسiزدەر, بiزدiڭ كليمات ەۋروپانىڭ جايما-شۋاعى ەمەس. سوندىقتان قۇرىلىس وتە اۋىر بولادى. 3 جىل دەگەن ۇزاق ۋاقىت ەمەس. دەگەنمەن, بiز 2,5-3 جىلدا 1 ملن. شارشى مەترگە تەڭ ەكسپو نىساندارىن سالىپ بiتۋiمiز شارت. قازiرگi ۋاقىتتا بارلىعى جوسپار بويىنشا كەلە جاتىر», دەگەن ەدى تالعات ەرمەگياەۆ.
تابالدىرىعىمىزدى اتتاعان جاڭا جىلدىڭ ەلىمىز ءۇشىن تاعى ءبىر ماڭىزدىلىعى – بۇل جىلى استانادا ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋگە ارنالعان قۇرىلىس جۇمىستارى باستالماق.
ەستەرىڭىزگە سالساق, «ەكسپو- 2017» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى تالعات ەرمەگياەۆ 2014 جىلدى ەكسپو- 2017 كورمەسىنە دايىندىق جۇمىستارى ءۇشىن ماڭىزدى بولادى دەپ مالىمدەگەن ەدى. «2014 جىلدان باستاپ ەكسپو قۇرىلىسى باستالادى. سiزدەر بiلەسiزدەر, بiزدiڭ كليمات ەۋروپانىڭ جايما-شۋاعى ەمەس. سوندىقتان قۇرىلىس وتە اۋىر بولادى. 3 جىل دەگەن ۇزاق ۋاقىت ەمەس. دەگەنمەن, بiز 2,5-3 جىلدا 1 ملن. شارشى مەترگە تەڭ ەكسپو نىساندارىن سالىپ بiتۋiمiز شارت. قازiرگi ۋاقىتتا بارلىعى جوسپار بويىنشا كەلە جاتىر», دەگەن ەدى تالعات ەرمەگياەۆ.
ءيا, بۇل ت.ەرمەگياەۆتىڭ ەكسپو-2017 كورمە كەشەنىنىڭ ءۇزدىك ەسكيز-يدەياسى حالىقارالىق ارحيتەكتۋرالىق كونكۋرسى قورىتىندىسى جاريالانعان كۇنى سويلەگەن ءسوزى. ياعني, سول كۇنى 2014 جىلدان قۇرىلىسى باستالۋى ءتيىس ارحيتەكتۋرالىق نىساننىڭ جوباسى ايقىندالعان ەدى. وندا امەريكالىق «Adrian Smith+Gordon Gill Architecture» كومپانياسىنىڭ جوباسى جەڭىمپاز اتاندى. جەڭىمپاز كومپانيانىڭ ساۋلەتشىلەرى ۇسىنعان مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, استاناداعى ەكسپو وتەتىن الاڭنىڭ جالپى اۋماعى – 173,4 گەكتار. ونىڭ ىشىندە 25 گەكتار كورمە كەشەنىنىڭ وزىنە تيەسىلى بولسا, 148 گەكتار اۋماقتا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى, الەۋمەتتىك-مادەني, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى, ساۋدا جانە ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى, ساياباقتار, گۇلزارلار, جولدار ورنالاسادى. كورمە پاۆيلوندارىنىڭ بولجامدى اۋدانى – 118620, ال قىزمەت كورسەتۋ ايماقتارى – 95 400 شارشى مەتردى قۇرايدى دەپ بەلگىلەندى. سونداي-اق, تۇرعىن ءۇي الاڭى – 586 465 شارشى مەتر دەپ بەلگىلەنگەن.
ارحيتەكتۋرالىق ەسكيزدە قازاقستان پاۆيلونى شار تەكتەس ايرىقشا نىسان بولعالى وتىر. بۇل ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ باستى سيمۆولى بولىپ تابىلاتىن ءىشى بىرنەشە قاباتتان تۇراتىن نىساننىڭ اۋدانى 24000 شارشى مەتردى قۇراماق. پاۆيلون ديزاينى «زاماناۋي كيىز ۇيگە» ۇقساس جاسالعان. بۇل جوبا ءداستۇرلى قازاق ارحيتەكتۋراسىنىڭ جاھاندىق وركەنيەتكە ۇلاسقان زاماناۋي كەلبەتىن پاش ەتپەك. اۆتورلاردىڭ كوزقاراسى بويىنشا, وسى ەسكيز-جوبا قازاقتىڭ ۇلتتىق داستۇرلەرىن «ءۇشىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا» جانە «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» قاعيداتتارىمەن بايلانىستىرادى. ەسكيزدەن ودان ءارى ءوز ورىندارىن تاپقان نىساندار «ەنەرگيا الەمى», «تىرشىلىك ءۇشىن ەنەرگيا», «قولجەتىمدى ەنەرگيا», «مەنىڭ بولاشاق ەنەرگيام» تاقىرىپتىق پاۆيلوندارىنىڭ اۋماعى ناقتى قۇرىلىستا شامامەن اربىرەۋى 4000 شارشى مەتردەن, جالپى اۋماعى 16000 شارشى مەتردى الادى. ەكسپو-2017 كورمەسىنە جۇزدەن استام قاتىسۋشى ەلدەر ءوز پاۆيلوندارىن ۇسىنباق. ونداي حالىقارالىق پاۆيلونداردىڭ اربىرەۋىنە 95000 شارشى مەتردەن ورىن تيەدى دەپ جوسپارلانۋدا. ال ونەر ورتالىعى 14000 شارشى مەتر اۋماقتا ورنالاسادى.
ناقتىراق ايتساق, نىسانداردىڭ قۇرىلىسى 2014 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا باستالادى. 2016 جىلى قۇرىلىس تولىقتاي اياقتالۋى تيiس. كورمەنiڭ باستالۋىنا جارتى جىل قالعاندا ول iسكە قوسىلىپ, سىناقتان وتكiزىلۋى قاجەت.
بۇگىندە كورمە دايىندىعىنا جۇمىس ىستەيتىن مالىمەت ۇيلەسىمدىلىگىن ءتيىمدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شتات ىرىكتەلدى, جوسپار پىسىقتالدى. ۇلتتىق سەرىكتەستىكتەن باسقا «ەكسپو-نى» ارنايى قولداۋ قورى مەن استانا اكىمدىگى دە يگىلىككە ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ جاتىر. ولار قالادا اۋەجايدى كەڭەيتۋگە, تاعى بiر ۆوكزالدى سالۋعا قاتىستى جۇمىستاردى جۇرگiزبەك.
ەكسپو-2017 كورمەسىنە دايىندىق جۇمىستارى نەگىزگى بەس باعىت بويىنشا جۇرگىزىلۋدە. ءبىرىنشى باعىت – جاڭا لوگوتيپ. ەكسپو-2017 ۇلتتىق جوبا بولعاندىقتان, جاڭا لوگوتيپتى قازاقستاندىقتار وزدەرى تاڭداعانى ءجون دەگەن شەشىم قابىلداندى. ناتيجەسىندە «جەل ەنەرگياسى» اتتى لوگوتيپ تاڭداپ الىندى. ول ەكسپو-2017 كورمەسىن دايىنداۋ جانە وتكىزۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ شەشىمىمەن بەكىتىلدى.
ەكىنشى باعىت – تۇجىرىمداما جوباسى. قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى «استانا ەكسپو- 2017» ۇلتتىق كومپانياسىمەن بىرلەسىپ ازىرلەگەن كورمەنى وتكىزۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسى ۇكىمەتكە ەنگىزىلگەن. تۇجىرىمدامانىڭ نەگىزى – تىركەۋ قۇجاتتاماسى. بۇل قۇجاتتاما بۇرىن ەكسپو كورمەسىن وتكىزگەن ەلدەردىڭ وزىق تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ جاسالىپتى. ناقتىراق ايتساق, بۇل كورمەگە قاجەتتى ءنارسەلەردىڭ, ماسەلەن, قۇرىلىس, تاقىرىپ, ناسيحات, جارناما, اقىلى قىزمەت, قالا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, قارجىلاندىرۋ, ينۆەستيتسيالار, كورمەدەن كەيىن نىسانداردى پايدالانۋ جانە تاعى باسقا قۇجاتتاردىڭ جيىنتىعى. «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسى وسى جيىنتىقتىڭ العاشقى نۇسقاسىن ءبىتىرىپ, حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ قاراۋىنا جىبەرگەن. حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسى تىركەۋ قۇجاتتامامىزدى بەكىتىپ بەرسە, ونداعى جازىلعان نارسەلەر تولىق ىسكە اسىرىلادى. ول 200 بەتكە جۋىق وتە ۇلكەن قۇجات. بۇل قۇجاتتى تەك حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسى عانا ەمەس, حالىقارالىق كورمەگە قاتىساتىن 100 مەملەكەت تە ماقۇلداۋى كەرەك. قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى ءوز مۇددەلەرىنىڭ دە وسى قۇجاتتان كورىنىس تاپقانىن كورۋى كەرەك. پاريج قالاسىنداعى حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسى بۇل قۇجاتىمىزدى 2014 جىلدىڭ باسىندا تولىق بەكىتەدى دەپ كۇتىلۋدە. جوسپار بويىنشا, كورمەنىڭ تولىق اتريبۋتتارى 2014 جىلدىڭ جازىندا وتەتىن حكب-سىنىڭ وتىرىستارىنىڭ بىرىندە قولىمىزعا تيەدى.
ءۇشىنشى باعىت ەكسپو-عا قاتىستى زاڭ شىعارۋ بولاتىن. ۇلتتىق جوبانىڭ ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلۋى ءۇشىن, اۋەلى زاڭنامامىزدى جەتىلدىرۋ قاجەتتىگى ايقىن. وسىعان وراي, ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگىندە قۇرىلعان جۇمىس توبىنىڭ شەڭبەرىندە ءتيىستى زاڭ جوباسى جان-جاقتى دايىندالدى. زاڭ جوباسى, بىرىنشىدەن, شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا, ەكىنشىدەن, ەكسپو-عا كەلەتىن شەتەلدىك ازاماتتار مەن تۋريستەرگە ۆيزا بەرۋگە, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە باسقا نورمالارعا قاتىستى ءىس-شارالاردى جەڭىلدەتۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى. 2013 جىلدىڭ 3 جەلتوقسانى كۇنى مەملەكەت باسشىسى قازاقستان اۋماعىندا ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىن ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋگە باعىتتالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە استانادا ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىن ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويدى.
ءتورتىنشى باعىت – ەلىمىزدەگى جانە شەتەلدەردەگى ناسيحات. كورمەنى قولداۋ اياسىندا قازاقستاندا جانە شەتەلدەردە روۋد-شوۋ, اۋقىمدى اكتسيالار, فورۋمدار سەكىلدى بىرقاتار ۇلكەن-ۇلكەن ءىس-شارالار وتەدى. قازاقستاندىقتارعا «ەكسپو دەگەن نە؟», «جاسىل تەحنولوگيالاردى قالاي قولدانامىز؟» دەگەن ساۋالدار توڭىرەگىندە ءتۇسىندىرۋ-ناسيحاتتاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلسە, شەتەلدىكتەرگە وزدەرىن قىزىقتىراتىن نارسەلەر جونىندە اقپارات بەرىلەدى. ەكسپو كورمەسى ءۇش اي بويى ميلليونداعان قوناقتاردى وزىنە تارتىپ, ولاردىڭ نازارىنا ءارتۇرلى مادەني, ويىن-ساۋىق باعدارلامالارىن ۇسىنباق. 93 كۇن بويى كورمەگە قاتىساتىن ەلدەردىڭ ارالۋاندىعىن بىلدىرەتىن اۋقىمدى شوۋ-قويىلىمدار, تاقىرىپتىق مەرەكەلەر, تانىمال ساحنالىق ونەر فەستيۆالدارى, كونتسەرتتەر, تەاترلاندىرىلعان قويىلىمدار وتكىزىلەدى.
ال بەسىنشى باعىت – ەڭ ۇزدىك سىزبا-يدەيا بايقاۋى بولاتىن. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, بۇل جوبا بۇگىندە بەكىدى. ەندى, مىنە, وسى جىلدان باستاپ قۇرىلىس جۇمىستارى باستالعالى وتىر.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».