وسىدان تۋرا 80 جىل بۇرىن, ياعني 22 ماۋسىم كۇنى, جوبامەن تاڭعى 4-ءتىڭ شاماسىندا فاشيستىك گەرمان اسكەرىنىڭ مىلتىعى ۇڭعىسىنىڭ ۇشىنان ءبىر سۋىق وق ۇشىپ شىققان ەدى... ارينە, قىپ-قىزىل جالىنعا ورانا زىرعىعان وقتىڭ سۋىق بولۋى استە مۇمكىن ەمەس. بىراق ونىڭ سۋىقتىعى, سول ساتتەگى الگى وقتى اتۋعا پارمەن بەرگەن دۇشپان پيعىلىندا, مامىراجاي جاتقان بەيبىت حالىقتىڭ تىنىشتىعىن بۇزىپ ۇشقان اششى دا اجداھا داۋىسىندا ەدى...
الدەبىر سولداتتىڭ الدەبىر مىلتىعىنىڭ شاتاسىپ باسىلعان شۇرىپپەسى ەمەس, تۇگەل ادامزاتتى شىرت ۇيقىسىنان تۇنگى تورتتە جۇلقىپ وياتقان, ماقساتتى تۇردە اتىلعان سول وق تىنىشتىقتى ءتىلىپ ۇشتى. ول وق ءدال سول ساتتە ەشكىمدى وپات قىلماعان شىعار, بىراق كەيىن ميلليونداعان تاعدىردى قاراۋىلعا ىلگەن قاراقشى بارلىق وقتىڭ باستاۋشىسى سول قورعاسىن بولاتىن...
ءبىز كوبىنە سۇم سوعىستىڭ باستالعاندىعىن يۋري لەۆيتاننىڭ راديولاردان كۇركىرەي شىققان, سونداي ءزىلدى, سونداي قارالى, سونداي سۋىق داۋىسىمەن ەسكە الىپ جاتامىز. الايدا دۇنيە ءجۇزىن الاساپىران كۇيگە سالعان, قانشاما جازىقسىز جاندى جەر جاستاندىرعان, قانشاما وتباسىنىڭ شاڭىراعىن ويرانداپ ورتاسىنا تۇسىرگەن, تالاي بوزداقتى مايدان دالاسىندا مەرت قىلعان, سان مىڭداعان جەتىم مەن جەسىردى وكسىتكەن العاشقى داۋىس الگى وقتىڭ وقىس اتىلعان اششى داۋىسى بولاتىن.
سول كەزدەگى كەڭەس وداعىنىڭ باتىس شەكاراسىنا قاراي باعىتتالىپ ۇشقان سول وق الەمدى ءبىر-اق ساتتە استى-ۇستىنە توڭكەردى. ادامدى ادامعا دۇشپان ەتتى, مەيىرىم مەن قاتىگەزدىكتى ادامزات جۇرەگىندە ارپالىستىردى. سول ساتتەن باستاۋ العان باقانداي ءتورت جىل ميلليونداعان كەرزى ەتىكتەردى قان جالداتتى, قارعىس اتقان قارالى 1845 كۇن ميلليونداعان ورامالدىڭ ۇشىن كوز جاسىنا شىلادى...
دەرەككوزدەرگە سۇيەنسەك, سول ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ اياقتالعان كۇنىن قوسا ەسەپتەگەندە جەر بەتىندەگى 26-اق كۇن سوعىسسىز ءوتىپتى. ياعني ادامزات تاريحىنىڭ قالعان پاراقتارىنىڭ ءبارى تەك ءبىر-بىرىنە مىلتىق كەزەنۋىنەن عانا تۇراتىن قايعىلى وقيعالاردان قۇرالادى.
ارينە, جاماندىقتى اتىمەن اتاپ, ونى كوپ ەسكە سالعان دۇرىس ەمەس. الايدا سول قاندى قىرعىندا شەيىت بولعان, ۇرپاعىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن قار جامىلىپ, مۇز جاستانعان اتا-بابالارىمىزدىڭ ارۋاعى الدىندا بۇل كۇندى بولاشاق ۇرپاق ەشقاشان جادىنان وشىرمەۋى كەرەك.
كەز كەلگەن اۋىلدىڭ قاق ورتاسىندا اق مارمارعا قاشالىپ جازىلعان داڭق تاقتاسى بار. ماڭدايشاسىنا «ەشكىم دە, ەشقاشان دا ۇمىتىلمايدى» دەپ جازىلعان سول تاريح تاقتاسىندا ارقايسىمىزدىڭ جاقىنىمىز جازۋلى. ءبىز سول مايدانگەردىڭ ءورشىل رۋحتارىنان جارالعان ۇرپاقپىز.
ءبىزدىڭ مويىنىمىزداعى جۇك ءتىپتى اۋىر بولۋعا ءتيىس. سەبەبى كەلەشەك ۇرپاق سول اكەلەرىمىز بەن انالارىمىز ورناتىپ كەتكەن تىنىشتىقتى, الىپ بەرگەن ازاتتىقتى كۇزەتۋدە ەشقاشان قالعۋىمىزعا جول جوق. جيىرما ەكىنشى ماۋسىمدى ءبىز وسى تۇرعىدان دا تىلگە كوپ تيەك ەتە بەرەتىن شىعارمىز.
جالپى, بۇگىندە الەمدى اۋزىنا قاراتىپ وتىرعان جاپونيا مەكتەپ باعدارلاماسىنان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ تاريحى بار, وزدەرى باسىنان وتكەرگەن باسقا سوعىستار بار, جالپى قان-مايدان تۋرالى تۇگەلگە جۋىق دەرەكتى الىپ تاستاعان. ولاردىڭ ويىنشا جاپون حالقى جاساعان وزبىرلىق, ادامزاتقا كەلتىرىلگەن زارداپ تۋرالى جاڭا ۇرپاق بىلمەۋگە ءتيىس. ارينە, پىكىر ءارالۋان. بىراق بالانى مەيىرىمدىلىككە, باۋىرمالدىققا, بەيبىتشىلىككە تاربيەلەۋ ءۇشىن وعان تەك جىلى-جۇمساق, قىزىلدى-جاسىلدى قىزىق اڭگىمە ايتا بەرۋ قانشالىقتى ورىندى؟ اششى ءدارى عانا اجالعا قورعان, اقيقات ايتىلۋىمەن عانا باعالى.
ءبىز قارعىس اتقان قىرىق ءبىردىڭ قوس ەكىسىن وسى تۇرعىدان جىل سايىن ايتۋىمىز كەرەك.
ال ەندى وتان سوعىسى تاريحىن زەردەلەگەندە حالىق الدىمەن اقىن-جازۋشىلارىنا جۇگىنەتىنى بەلگىلى. سۇم سوعىستى كىم قالاي جىرلادى دەگەندە كوز الدىمىزعا ءبىز ەكى اقىندى ەرىكسىز كەلتىرەر ەدىك.
ونىڭ ءبىرى – «باتىستىڭ بۇلتى قانتالاپ, باقاسقان جاۋ انتالاپ» دەپ باستاپ قان-مايداندى قىزىل ءورتتىڭ ىشىندە ءجۇرىپ جىرلاعان قازاقتىڭ داۋىلپاز اقىنىن قاسىم امانجولوۆ ەدى. سوعىستىڭ تۇتاس كارتيناسىن قانىن سورعالاتىپ اق قاعازعا ايعىزداي جازعان شايىر جىرلارى ارقىلى ءبىز وسىناۋ ويراندى كوزىمىزبەن كورمەسەك تە جان-دۇنيەمىزبەن جاقىن سەزىندىك.
قوش بول دوسىم, جاقىنىم,
ۋاقىت تىعىز, ءسوز قىسقا.
كەتىپ بارا جاتىرمىن,
سۇراپىل ءبىر سوعىسقا,
– دەپ باستالاتىن اقىن ولەڭدەرى وسىناۋ دۇنيەجۇزىلىك قىرعىنداعى قان مەن جاسقا ارالاس كىتاپ بولىپ قاتتالدى...
«كەلەمىن قايتىپ, ولەڭىمدى ايتىپ» دەيدى جاۋىنگەر جازۋشى... «كۇركىرەپ كۇندەي ءوتتى عوي سوعىس» دەيدى كوك نايزاسى كۇمىس ايعا شاعىلعان شايىر!.. «ۇستىندە سۇر شينەلى, اقساڭداي باسىپ» ەلىنە جەڭىس تۋىن كوتەرىپ كىردى كلاسسيك.
ال ەندى سول سوعىستىڭ سۋرەتىن ءدال بەينەلەگەن ەكىنشى شايىر رەتىندە ءبىز ەركە بۇلان قاسىمنىڭ جان جولداسى, كلاسسيك سىرباي ماۋلەنوۆتى اتايمىز.
ارينە, قازاقتا عاجاپ اقىندار جەتەرلىك.
دەگەنمەن:
جاۋتاڭداپ قاراپ دالا تۇر,
كوز جاسىن ءسۇرتىپ
جاڭا ءبىر.
حابارسىز ۇلىن سۇراۋعا
جولىڭدى توسىپ انا ءجۇر.
قانشا ءۇيدىڭ ۇرلاپ ادامىن,
قانشا ۇيدە ءسونىپ قالدى
وتتار
كوردىڭ بە ۇلىن انانىڭ,
سوعىستان قايتقان
سولداتتار,
– دەپ جان دۇنيەڭدى جاۋراتا جىرلاعان, ساي-سۇيەگىڭدى سىرقىراتا جازعان سىراعاڭ ەكەن!..
اۋىر دا قاسىرەتتى كەزەڭدى قاعازعا دالمە-ءدال ءتۇسىرۋ ءۇشىن اقىن جۇرەگىنە قانشالىقتى قۋات قاجەت؟ جالپى, بۇل اقىندار ەشقاشان سوعىستى جىرلادىق دەپ ويلاماعان بولۋى كەرەك. ولار ءومىردى جىرلادى. ال ەندى ءومىردىڭ ەشقاشان قىزىلدى-جازىلدى قىزعالداقتارعا تولى بولا بەرمەيتىنى بەلگىلى.
ءبىز كۇندەي كۇركىرەپ وتكەن سوعىستى ۇمىتپايمىز!
ءبىز بەيبىتشىلىك سالتانات قۇرعان تىنىش اسپانىمىزدى ەشقانداي بۇلتتىڭ تورلاماۋىن تىلەيمىز!
بۇل كۇندى ءبىز وسىلاي ەسكە الامىز...