ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ مۇمكىندىگى ەكونوميكاعا تىڭ سەرپىن بەرە الا ما؟

ميكروقارجى ۇيىمدارىن ىنتالان­دىر­ماققا شىنداپ ىقىلاسى اۋعان قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى قاجەت بولسا ولارعا شاعىن بانك مارتەبەسىن بەرۋگە نيەتتى ەكەنىن تانىتتى. بيىلعى 1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا ميكروقارجى نارىعىنىڭ 883 سۋبەكتىسى, سونىڭ ىشىندە 178 ميكروقارجى ۇيىمى (مقۇ), 542 لومبارد جانە 163 نەسيەلىك سەرىكتەستىك قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنەن ميكروقارجى قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋعا ليتسەنزيا الدى. 2021 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنداعى جاعداي بو­يىنشا 1024 كومپانيا ميكروقارجى قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ ليتسەنزياسىن الۋعا ءوتىنىش بەرگەن. بۇگىندە 25 ءوتىنىش قارالىپ جاتسا, 99-ى قابىلدانباعان. بىراق ءوتىنىشى كەرى قايتقاندار قۇجاتتارىن رەتكە كەلتىرىپ, ليتسەنزيا الۋعا قايتادان ۇمىتتەنۋگە مۇمكىندىگى بار. سىناقتان وتكەن­دەر ورتاق تالاپقا باعىنا باستادى.

اگەنتتىك توراعاسى مادينا ابىلقاسى­موۆا جۋرناليستەرمەن وتكەن كەزدەسۋدە قازاق­ستان ايماقتارىندا ميكروقارجى ۇيىمدا­رىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى ازىرلەنىپ جات­قانىن, ايماقتاعى ميكروقارجى ۇيىمدارى «ەڭبەك» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە شوب-تى نەسيەلەندىرۋگە قاتىسۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.

بىراق ازىرگە ولاردىڭ قانداي پايىزبەن نەسيە بەرەتىنى تۋرالى كەلىسىم ازىرشە جاسالا قويعان جوق. الايدا ولاردىڭ نەسيە­لەندىرۋ پايىزى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن الدەقايدا تومەن بولۋى ابدەن مۇمكىن. سونىڭ ناتيجەسىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ الەۋەتى كوتەرىلەدى دەگەن ءۇمىت بار. ال ەگەر ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ بەلگىلەگەن نەسيە پايىزى بانكتەردەن جو­عارى بولسا, اشىق باسەكە تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق, دەيدى ساراپشىلار. مۇنداي جاعدايدا مقۇ بانكتەردىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ قويادى. جالپى, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مەن شاعىن قارجى ۇيىمدارىنىڭ جارعىلىق كاپيتالى تۋرالى مالىمەتتەردى اشىق دەرەك كوزدەردەن كەزدەستىرۋ قيىن. دەگەنمەن دە ءبىر مقۇ-نىڭ بىرجىلدىق اينالىمى 200 ملرد تەڭگەدەن اسىپ كەتەدى دەگەن مالىمەت بار ەل ىشىندە.

ساراپشىلار مقۇ-نىڭ شاعىن بيزنەستى قارجىلاندىرۋى بۇدان ەرتەرەك باستالعانىن ايتادى. 2019 جىلدىڭ كورسەتكىشى بويىنشا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ شاعىن بيزنەستى نەسيەلەۋى 71,3%-عا قىسقارعان. «ال 2020 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا مقۇ-نىڭ قارىز پورتفەلى 10,7%-عا ءوسىپ, 258,1 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ال جىل باسىنان بەرى بۇل كورسەتكىشتەر 37,6%-عا جوعارىلاعان», دەپ حابارلايدى Ranking.kz.

جالپى العاندا, ەلىمىزدە ميكرونەسيەلەر 2016 جىلدان بەرى توقسانىنا ورتا ەسەپ­پەن 10,5%-عا وسۋدە. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ مامىر ايىنىڭ با­سىندا ميكروقارجى ۇيىمدارى (مقۇ) مەم­لەكەتتىك نەسيەلەر بەرەتىنىن, ەكىنشى جار­تى­­جىلدىقتا جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كار­تا­سى باعدارلاماسى بويىنشا شاعىن نەسيە­لەۋ دە باستالاتىنىن مالىمدەدى.

ۇلتتىق بانك تە, ۇكىمەت تە بۇل شەشىمدى اب­دەن ويلانىپ بارىپ قابىلداعان سىڭاي­­لى. ساراپشىلار بىلتىر پاندەميا ەكى وكپە­دەن قىسىپ تۇرعان كەزدە پوست­­كەڭەس­تىك ەلدەردە ميكروقارجى ۇيىم­دارىنا قاتىس­تى كوپتەگەن دەرەك تىر­كەلگەنىن ايتادى. مىسا­لى, 2020 جىلدىڭ ناۋرى­زى مەن قىركۇيەك ايى ارالىعىندا قازاقستاندا جانە رەسەيدە رەسمي تۇردە تىركەلگەن مقۇ سانى ەسەلەپ وسكەن. ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, 2020 جىل­دىڭ العاشقى جارتىسىندا قازاقستاندا ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ سانى 23 كومپانياعا ارتقان. ناقتىراق ايت­قاندا, ءار ەكى اپتا سايىن ءبىر مقۇ پايدا بولىپ, حالىقتىڭ نەسيەلىك تاۋەلدىلىگىنە شىنداپ قاۋىپ توندىرگەن ەكەن.

قارجىگەر بەيسەنبەك زيابەكوۆ مقۇ «تابەتىنىڭ» شەكتەن اسىپ كەتكەنى دە, ولار­دىڭ جۇمىسىنا شەكتەۋ قويىلماي كەل­گەنى دە ترەند تاقىرىپ بولعانىن ەسكە الدى. جاعداي ۋشىعىپ كەتكەنى سونشا, حالىقتىڭ قارىز جۇكتەمەسىن ازايتۋ تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنان كەيىن ۇلتتىق بانك جىل سوڭىنا دەيىن نەسيە بەرۋگە باقىلاۋدى كۇشەيتتى. ەكونوميست-قارجىگەردىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك ىشكى نارىقتىڭ تالابىنا ساي كەلمەيتىن مقۇ جۇمىسىن شەكتەۋ ارقىلى «الەۋمەتتىك اپاتتىڭ» الدىن العان. ەندى ۇلتتىق بانك بۇل ماسەلەنى زاڭ جولىمەن رەتتەپ, ونىڭ مۇمكىندىگىن اۋىلعا قاراي بەيىمدەيتىن زاڭ جوبالارىن قاراستىرۋى كەرەك, وزگە جول جوق. سەبەبى ىشكى نارىق كىشىگىرىم بانكتەردەن «بەلى قايىسىپ» تۇر­عان كەزدە دە اگروسەكتوردىڭ كۇرە تامى­رىنا قان جۇگىرە قويعان جوق. ەكىنشى دەڭ­گەيلى بانكتەر دە, مقۇ دا وسى سالانى دا­مىتۋعا دا, قارجىلاندىرۋعا دا ق ۇلىقتى بول­مادى. بانكتەردىڭ سانى قىسقارىپ, ءبىر-بىرىنە جۇتىلىپ جاتقان قازىرگى كەزدە اۋىل­داعى شوب-تى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى دە ۋشىعىپ كەتەتىنى داۋسىز.

نارىقتاعى ۇلەسى مەن رەيتينگىسىنە قا­راماستان, قازاقستانعا كەز كەلگەن بانك كەرەك ەكەنىن ساراپشىلاردىڭ ءبارى قۇپتايدى. بىراق وعان قالاي قول جەتكىزۋگە بولاتىنى ازىرگە بەلگىسىز. «مىسالى, رەسەيدىڭ ورتا­لىق بانكتىڭ شەشىمى بويىنشا, بانكتەر كاپيتالىنىڭ مولشەرىنە قاراماستان, ەكى ساناتقا بولىنەدى. كاپيتالى 1 ملرد رۋبلدەن اسقاندارى ورتالىق بانكتەن بازالىق ليتسەنزيا الادى, ال قالعاندارى امبەباپ جاعدايدا جۇمىس ىستەيدى. بازالىق ليتسەنزيا العان بانك­تەر رەسەيدىڭ بارلىق ايماعىندا جۇمىس ىستەيدى جانە جەرگىلىكتى ءارى شەتەلدىك كليەنتتەرگە ستاندارتتى ءونىم تۇرلەرىن ۇسىنا الادى. بىزگە دە مقۇ-لاردىڭ جۇمىسى­­نا قاتىستى وسىنداي ايقىندىلىق كەرەك», ­دەي­دى بەيسەنبەك زيابەكوۆ.

بانكتەردىڭ جۇمىسىن زاڭداستىرىپ بەرگەن زاڭ جوباسى رەسەيدە 2018 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا قابىلدانعان. ول 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەندى. قازىر كورشى ەلدە مقۇ مەن ەدب بانكتەردىڭ تاندەمىندە قۇپيالىلىق جوق. ساراپشىلار مۇنداي زاڭ ءبىزدىڭ ەلگە دە كەرەك ەكەنىن جانە بۇل زاڭدى ميكروقارجى ۇيىمدارىن شاعىن بانكتەرگە اينالدىرۋ تۋرالى شەشىم شىعارعانعا دەيىن قابىلداۋ قاجەتتىگىن ايتىپ وتىر.

ۇلتتىق بانك پەن جوعارىدا اتالعان اگەنت­تىك بۇل ۇسىنىستى حالىقارالىق ۇيىم­داردىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرىپ, قابىلداعا­­نىن ايتىپ وتىر. باتىس ەلدەرىنىڭ تاجىريبە­سى­نە دەن قويساق, مقۇ-نىڭ نەگىزگى باعىتى ازاماتتاردىڭ قارجىلىق رەسۋرستارعا قول­جەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋ, سول ارقىلى كەدەيلىك دەڭگەيىن تومەندەتۋ ەكەن. ال ەلى­مىز­دەگى مقۇ نەسيەسى ولاردىڭ قاپي­تا­لىنا قاراي وزگەرىپ وتىرادى. بىراق كەيبىر قار­جى ۇيىمدارى 4 پايىزبەن دە نەسيە بەرۋگە مۇمكىندىگى بار.

بەيسەنبەك زيابەكوۆتىڭ پىكىرىنشە, ىشكى نارىقتا جۇزدەگەن بانك جۇمىس ىستەگەن تۇس­تا دا شوب الەۋەتى كوتەرىلە قويعان جوق. دە­مەك, الداعى ۋاقىتتا جاڭا مقۇ نارى­عىن ترانس­فورماتسيالاۋ كەزىندە قارجىلان­دى­رۋ تە­تىكتەرىن بارىنشا جەتىلدىرۋ قاجەت. «قا­­زىر قارجى نارىعىندا نەسيە بەرەتىن ۇيىم­­دار كوپ. ءتىپتى اۋدان, وبلىس اكىمدىكتەرى جا­نى­نان قۇرىلعان الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كور­پو­را­تسيالار دا شوب-تى نەسيەلەندىرۋمەن اينالىسادى. بىراق ونىڭ ناتيجەسى تۋرالى ويلانىپ جاتقاندار از. ەكونوميكانى قار­جىلاندىرۋ وسىلاي باعدارسىز جالعاسا بەرەتىن بولسا, كۇندەردىڭ كۇنىندە وبلىس اكىم­دەرى جانىنان پروبلەمالى نەسيە ما­سەلەسىمەن اينالىساتىن دەپارتامەنت اشۋ­عا ءماجبۇر بولامىز», دەيدى ب.زيابەكوۆ. ساراپشى مقۇ-نىڭ جاڭا مارتەبەسى تۋرالى ۇكىمەت تە, ۇلتتىق بانك تە ناقتى تۇ­جىرىمعا كەلمەگەنىن دە قاپەرگە سالىپ ءوتتى. ءتيىستى ورىنداردىڭ سۇزگىسىنەن وتكەندەردىڭ بارىنە بىردەي بانككە اينالۋ مۇمكىندىگى بۇيىرا بەرمەيدى.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ميكرو­قارجى ۇيىمدارىنىڭ مۇمكىندىگىن شوب پەن اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاندىرۋعا بۇرا الماساق, ەشتەڭە وزگەرمەيدى. بانككە اينالۋدان ءۇمىتى بار قارجى ۇيىمدارىندا ىشكى نارىقتىڭ سالالىق سەگمەنتتەرىنىڭ ءتىلىن بىلەتىن ماماندار وتىرۋى كەرەك.

ەكىنشىدەن, نارىقتىڭ وسى سەگمەنتىنىڭ قانشا پايىزى قازاقستانعا تيەسىلى ەكەنى تۋرالى مالىمەتتەر ارقيلى. «قازىردىڭ وزىندە مقۇ-نىڭ باسىم كوپشىلىگى «كولەڭكەگە» كە­تىپ قالدى دەگەندى ەستي باستادىق. ولاردى الەم­نىڭ قاي بۇرىشىنان جانە كىمدەردىڭ باسقارىپ وتىرعانىن انىقتاۋ قيىن. ولار­دىڭ جۇمىسىن شەكتەۋ قۇزىرەتىن ساقتاپ قال­ماساق, ىشكى نارىق قوسارلانعان مقۇ-نىڭ قىسپاعىندا قالادى. قازاقستاندا ميكروكرەديتتەر نارىعى وسە بەرەدى. ويىنشىلار سانى ارتىپ, نەسيە الۋ شارتتارى يكەمدى بولادى. مەنىڭ ويىمشا, جاقىن ارادا عالامتور ارقىلى شاعىن نەسيە بەرەتىن سۋبەكتىلەرگە دە قيىن ءتيدى. ولار قارىز الۋشىعا ءوزىن بەينەفورماتتا كورسەتۋى كەرەك دەگەن فۋنكتسيا ەنگىزۋى مۇمكىن. ءبىز وسىنداي جۇيە ارقىلى عانا مقۇ-نىڭ رەيتينگىسىن ساقتاپ قالا الامىز», لەيدى ب.زيابەكوۆ.

EXANTE حالىقارالىق ينۆەستي­تسيا­لىق كومپانياسىنىڭ ساراپشىسى اندرەي چەبوتارەۆ شاعىن بانكتەرگە اينالۋدان ءۇمىتى بار مقۇ ەڭ الدىمەن تالاپقا باعىنۋى ءتيىس ەكەنىن ايتادى. سەبەبى قارجى نارىعىن رەتتەۋ اگەنتتىگى دە, ۇلتتىق بانك تە ءدال قازىر ىشكى نارىقتا جۇمىس ىستەپ جاتقان بانكتەردىڭ كوبەيۋىنە مۇددەلى بولىپ وتىر. دسۇ شارتتارى بويىنشا ەلگە شەتەلدىك بانكتەر كەلەدى دەگەن ءۇمىت ازىرگە اقتالمادى. ەندى اشىق نارىقتا ءوز مۇمكىندىگىمىزگە عانا سەنۋدەن وزگە امال قالماعانىن ۇلتتىق بانك ءتۇسىنىپ وتىر. سەبەبى سوڭعى جىلدارى جۇمىس ىستەپ جاتقان بانكتەر سانى قىسقارىپ كەتتى.

«بۇل جەردە مقۇ-نىڭ شاعىن بانكتەرگە اينالۋىنا كىمنىڭ مۇددەلى بولىپ وتىرعا­نى ماڭىزدى. ءدال قازىر اگەنتتتىك مۇددەلى. سەبەبى قازاقستاندا جۇمىس ىستەپ جاتقان ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ ءبارى بىردەي ازۋلى ويىنشى ەمەس. ال قازىر ولاردىڭ سانى كوبەيگەنى وڭ جامباسقا ءدوپ تۇسكەن ۇسى­نىس بولىپ تۇر. ولاردىڭ كليەنتتەرمەن جۇمىس ىستەۋ تاجىريبەسى جەتەدى. بيزنەستى قارجىلاندىرۋدا دا تاجىريبەسى بار. ىشكى نارىقتا رەتتەلەتىن, تۇتىنۋشى ءۇشىن قىز­مەت كورسەتۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن جانە تاۋە­كەلدىڭ تومەن دەڭگەيىمەن ەرەكشەلەنەتىن جاڭا مقۇ نارىعى قالىپتاسادى. مقۇ-لار ەكونوميكانى نەسيەلەندىرۋگە نيەتتى بول­سا, قارجىلىق ساياساتىن ۇلتتىق بانك پەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنت­تىگى (قنردا) تالاپتارىنا قاراي بە­يىم­دەۋدەن باسقا جول جوق. مقۇ وسى كۇنگە دە­يىن جۇ­مىسىن جوندەمدى جۇرگىزە ال­ما­عان ەدب-دەن ەرەكشەلەنە الماسا, بۇل تاقى­­رىپ­تى قوز­عاي بەرۋدىڭ قاجەتى جوق», دەيدى اندرەي چەبوتارەۆ.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرلەرىنەن ۇققانى­مىز, مقۇ-نىڭ بانكتەرگە ترانسفورما­تسيالانۋى بىرەر جىلدا اياقتالمايدى. كۇنى كەشە عانا ەلىمىزدە بانكتىك, ميكروقارجىلىق جانە كوللەكتورلىق قىزمەتتى رەتتەيتىن زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگى­زىلدى. مقۇ مەن بانكتەر تۋرالى قابىل­داناتىن شەشىمدەر وسى وزگەرىستەر بويىنشا جۇيەلەنبەك. دەمەك, «جاڭا مقۇ نارىعى» وسىعان دەيىنگىلەردەن ەرەكشە بولاتىن شىعار دەگەن ءۇمىت بار.

الماتى