قىزىلوردادا كۇرىشتىڭ ەگىس القاپتارى ازايتىلادى. سەبەبى سىردىڭ سۋىن ۇنەمدەۋ كەرەك. بۇل تۋرالى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى گۇلشارا ابدىحالىقوۆا پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە بەرگەن ەسەبىندە ايتتى.
وبلىس اكىمى ەڭ اۋەلى ءوزى باسشىلىق ەتەتىن ءوڭىر حالقىنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قاتىستى جاسالعان ءىس-شارالارعا توقتالدى.
– كوروناۆيرۋسپەن كۇرەس ءاردايىم نازارىمىزدا. قازىرگى تاڭدا 3 200 ورىنعا ارنالعان 21 جۇقپالى اۋرۋلار ستاتسيونارى جۇمىس ىستەيدى. وندا 3 600 مەديتسينا قىزمەتكەرى ەڭبەك ەتەدى. جاڭادان 200 ورىندىق جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسى سالىندى. قازالى قالاسىنداعى اۋدانارالىق جانە وبلىستىق كوپسالالى اۋرۋحانادا وتتەگى ستانسالارى ورنالاستىرىلدى. 488 ملن تەڭگە قوسىمشا دارىلىك قۇرالدارعا ءبولىندى. ازاماتتاردىڭ ۆاكتسينا الۋىنا دا لايىقتى جاعداي جاسالعان. ايتالىق, بۇگىندە 106 ۆاكتسينالاۋ كابينەتتى بار, ونىڭ 91-ءى اۋداندىق دەڭگەيدە ورنالاسقان. شالعايداعى ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارىنا ارناپ 39 ءموبيلدى ۆاكتسينالاۋ پۋنكتى ىسكە قوسىلدى. وبلىس حالقىنىڭ 74,4%-ى, ياعني 95 963 ادام ۆاكتسينانىڭ ءبىرىنشى كومپونەنتىن الىپ ۇلگەردى. ال ۆاكتسينانىڭ ەكىنشى كومپونەنتىن 40 077 ازامات, ياعني تۇرعىنداردىڭ 46,8%-ى سالدىردى. كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينانىڭ العاشقى كومپونەنتىنەن وبلىسقا 129 050 دوزا, ەكىنشى كومپونەنتىنەن 87 300 دوزا ءتۇستى, – دەدى گ.ابدىحالىقوۆا.
پاندەميا كەزىندە كوپتەگەن سالا تۇرالاپ قالدى. سونىڭ ىشىندە كاسىپكەرلىككە كەسىرى كوپ تيگەندەي. الايدا قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە ەكونوميكانىڭ دامۋ قارقىنى باسەڭدەگەن جوق. وعان جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ كاسىپكەرلەردى قولداۋى ءوز سەپتىگىن تيگىزگەن.
– مەملەكەت باسشىسى قابىلداعان شەشىمدەردىڭ ناتيجەسىندە جاعىمسىز سالداردى ازايتىپ, ەكونوميكانىڭ دامۋ قارقىنىن سيپاتتايتىن بىرقاتار كورسەتكىش بويىنشا وڭ ديناميكانى قامتاماسىز ەتە الدىق. سوڭعى 5 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 12,8%-عا ءوسىم بايقالادى, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جالپى ءونىم ءوندىرىسى 2,5%-عا, جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 7,3%-عا ءوستى. بۇگىندە 16 تويحانا ءوز بيزنەسىن قايتا باعدارلادى. ياعني بۇرىنعى تويحانالار نان ونىمدەرىن شىعاراتىن, قوعامدىق تاماقتاندىرۋ, تىگىن شەبەرحاناسى, سپورت كەشەنى, قۇرىلىس زاتتارىمەن اينالىساتىن ساۋدا ۇيىنە اينالدى. مىنە, وسىدان قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 62,5%-عا ارتتى. 198 مىڭ شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى, بۇل 2020 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 29%-عا ارتىق. بيىل 945 جالعا بەرىلەتىن پاتەرگە 54 ءۇي سالامىز, ونىڭ ىشىندە بايقوڭىر قالاسىندا 5 ءۇي بار. قۇرىلىس سالۋشىلاردان بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن الەۋمەتتىك وسال ساناتتاعى ادامدار ءۇشىن تاعى 342 پاتەر ساتىپ الىنادى. 44 يپوتەكالىق ءۇيدىڭ جانە 7 جەكە ينۆەستورلاردىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. سونىمەن قاتار پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان قىزىلوردالىقتار ءۇشىن جالداۋ اقىسىن سۋبسيديالاۋ شارتتارى مەن تالاپتارى تالقىلانىپ جاتىر, بۇل شامامەن 31 مىڭ ادامدى قۇرايدى. جىل سوڭىندا 645 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلىپ وتىر, – دەدى ءوڭىر باسشىسى.
اكىمنىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق ينۆەستورلارمەن بىرگە قىزاناق ونىمدەرىن ءوندىرۋ, ەت جانە جۇمىرتقا ءوندىرىسى بويىنشا قۇس فابريكاسىن سالۋ جوبالارى, شەتەلدىك كومپانيالارىمەن بىرلەسىپ تەرى مەن ءجۇندى وڭدەۋ قولعا الىنادى. سونىمەن قاتار الداعى كەزەڭدە ينۆەستورلارمەن كۇرىش سابانىنان تسەلليۋلوزا وندىرەتىن كاسىپورىن قۇرۋ جوسپارلانعان. بۇدان بولەك حالىقارالىق كومپانيامەن چەح تەحنولوگياسىن قولدانىپ سۋسىندار مەن شىرىندار شىعارۋ باعىتىندا ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە.
گ.ابدىحالىقوۆا ەسەپ بەرۋ بارىسىندا ءوڭىردىڭ نەگىزگى ماسەلەسىنىڭ ءبىرى سۋ دەڭگەيىنىڭ تارتىلۋىنا بايلانىستى سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردىڭ جۇرگىزىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
– قازىر ءبىز سىرداريا بويىنداعى جىل سايىنعى سۋ جىبەرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باسا نازار اۋدارىپ وتىرمىز. سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن ۇكىمەت قىرعىزستانمەن, تاجىكستانمەن جانە وزبەكستانمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋدە. سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن, اسىرەسە, ەگىندى ءارتاراپتاندىرۋ, سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ جونىندە شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن تۇسىنەمىز. سوندىقتان ىلعالدى قاجەت ەتەتىن داقىلداردىڭ, اتاپ ايتقاندا كۇرىشتىڭ ەگىس القاپتارىن ازايتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىرمىز. وسى رەتتە ىلعالدى از قاجەت ەتەتىن داقىلدار – سويا, جۇگەرى, مايلى جانە جەم-ءشوپ داقىلدارىنىڭ ەگىستىگىن ۇلعايتىپ كەلەمىز, بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە تۇراقتى تابىس الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق سۋدى ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ بويىنشا شارالار قابىلدانۋدا. سىر توپىراعىنىڭ قاتتى تۇزدىلىعىنا بايلانىستى كۇرىشتەن تولىقتاي باس تارتۋ مۇمكىن ەمەس. دەگەنمەن كۇرىشكە ارنالعان ەگىس القاپتارىن ازايتۋ جۇمىستارى بولاشاقتا دا جالعاسپاق. بيىلدىڭ وزىندە كۇرىش ەگىسى كولەمىن 89,5 مىڭ گەكتاردان 83 مىڭ گەكتارعا دەيىن قىسقارتتىق, كەلەشەكتە بۇل كورسەتكىشتى 80 مىڭ گەكتارعا دەيىن قىسقارتامىز. ال بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ 2030 جىلعا دەيىنگى ايماقتىق باعدارلاماسى بويىنشا جۇزەگە اسىپ كەلەدى. بۇل تاۋارلىق بالىق كولەمىن 16 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزە وتىرىپ, 100 ەسەدەن استام كوبەيتۋگە, بالىق ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى 2 ەسە – 8,5 مىڭ تونناعا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى.
ءوڭىر باسشىسى بايانداعانداي, قىزىلوردا وبلىسىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,9% كورسەتكىشىندە ۇستالىپ تۇر. باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە جىل باسىنان بەرى 13,5 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى, ونىڭ 4 مىڭىنان كوبى تۇراقتى. سونىڭ ىشىندە جىل باسىنان بەرى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى ارقىلى 468 مۇگەدەكتىگى بار ادامدار جۇمىسپەن قامتىلعان, ونىڭ 57-ءسى تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنا ورنالاستىرىلدى. وتكەن جىلى قابىلدانعان 2023 جىلعا دەيىنگى ەكونوميكالىق دامۋ كارتا اياسىندا كاسىپكەرلىككە 4,5 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 400 جوبا ۇسىنىلعان. 2020 جىلى 7 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 89 جوبا ىسكە اسىپ, 1 047 جۇمىس ورنى قۇرىلعان. بيىل 14 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 96 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, ناتيجەسىندە 900 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلماق. سونداي-اق 16 تويحانا قىزمەتىن وزگە باعىتقا اۋىستىرعان. بۇل دا ءوز كەزەگىندە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن ۇستاپ تۇرۋعا جانە تومەندەتۋگە سەپتەسەدى.
– بۇگىنگى تاڭدا وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 97%-ى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن, 65%-ى تابيعي گاز پايدالانادى. جىل سوڭىنا دەيىن وسى كورسەتكىشتى 67,4%-عا دەيىن جەتكىزەمىز. سونداي-اق سۋ, كارىز جەلىلەرىن قايتا جاڭعىرتۋ جانە سالۋ بويىنشا قۇنى 1,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. 400 شاقىرىم شاماسىندا جول, كوپىر وتكەلدەرى مەن كوشەلەردى جوندەۋگە جانە سالۋعا 17 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىندى. ال الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ ىشىندە وقۋ وشاقتارىنا كەلسەك, 2021 جىلى 2 600 ورىندىق 6 مەكتەپ (ونىڭ ەكەۋى – 800 ورىندىق جەكە مەكتەپ) پايدالانۋعا بەرەمىز. بۇعان قوسا 3 750 ورىندىق تاعى 5 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىن باستاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. جانە 48 مەكتەپ قايتا جاڭعىرتىلادى, – دەدى گ.ابدىحالىقوۆا.
وڭىردە ەل ەگەمەندىگىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي 266 ءىس-شارا وتكىزىلمەك. سونىڭ ىشىندە ءجالاڭتوس ءباھادۇردىڭ 445 جىلدىعىنا ارنالعان ءىس-شارالار, رەسپۋبليكالىق ايتىس, اقىن, جىراۋ كەتە ءجۇسىپتىڭ 150 جىلدىعىنا جىراۋلار مەن جىرشىلار بايقاۋىن وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتاقتى كۇرىششى, «دالا اكادەميگى» ىبىراي جاحاەۆتىڭ 130, كسرو حالىق ءارتىسى, ءانشى روزا باعلانوۆانىڭ 100 جىلدىقتارىن اتاپ وتىلمەك. سونىمەن قاتار ءبابىش موللا, جانكەنت, سىعاناق قالالارىنىڭ ورنىندا ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر باستالدى.