پاندەميانىڭ باسىندا ەكولوگياعا تونگەن قاۋىپتىڭ ازايىپ, اۋانىڭ تازارعانى تۋرالى حابارلار جيىلەپ كەتتى. جاپپاي كارانتين ەنگىزۋ اۋاداعى كومىرقىشقىل گازى دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلدى, دەدى ساراپشىلار. الايدا بۇل قۋانىش ۇزاققا سوزىلمادى. پاندەميا اياقتالىپ ۇلگەرمەسە دە قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى بۇرىنعى قالپىنا قايتىپ كەلدى. ياعني جاھاندىق جىلىنۋ دەڭگەيى باياۋلاعان جوق.
قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋىن زەرتتەۋمەن اينالىساتىن عالىمدار پاندەميا كەزىندە شىنىمەن ۇلكەن ءارى كۇتپەگەن وزگەرىستەر بولعانىن جوققا شىعارمايدى. كارانتين كەزىندە الىس ساپارعا شىعۋعا, سەبەپسىز جۇرۋگە تىيىم سالىنعاندىقتان, كولىك قوزعالىسى شەكتەلدى. ال بۇل كومىرتەگى ەميسسياسىنىڭ ازايۋىنا اكەلدى.
ساراپشىلار لوكداۋندى جاھاندىق ەميسسيا كورسەتكىشىنىڭ ايناسى رەتىندە قولداندى. ياعني ادامدار نەعۇرلىم از قيمىلداسا, قورشاعان ورتا سوعۇرلىم تازارماق. البەتتە, كومىرتەگى تەك كولىكتەردەن ەمەس, مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكا درايۆەرى سانالاتىن بىرقاتار سالادان كەلەتىن قاۋىپكە جاتادى. وعان اۆياتسيا, ۇلكەن زاۋىتتار مەن وندىرىستەردى جاتقىزامىز. الايدا عالىمدار «قوزعالىس ازايسا – ەميسسيا دا تومەندەيدى» دەگەن تۇجىرىمنىڭ شىندىق ەكەنىن ەسكە سالۋدان شارشامايدى.
2020 جىلى ناۋرىزدا ددۇ پاندەميا جاريالادى. ءبىر ايدان كەيىن, ياعني مامىردا اۋاداعى CO2 دەڭگەيى 7 پايىزعا ازايعان. بۇل دەرەكتى ەستىگەن Google مەن Apple سىندى تەحنولوگيا مەن يننوۆاتسيا سالاسىنداعى الىپ كومپانيالار سوڭعى ۇلگىدەگى تەحنولوگيالار مەن قۇرالداردى پايدالانىپ, اقپاراتتى تەكسەرۋگە تىرىستى.
بىرنەشە ايعا سوزىلعان تاجىريبە ناتيجەسى العاشىندا قۋانارلىق بولعانىمەن, قازىرگى كورسەتكىشتەر اسا جاعىمدى ەمەس. ويتكەنى پاندەمياعا دەيىنگى قالىپقا قايتا ورالماساق تا اۋانىڭ لاستانۋى بۇرىنعى قالپىنا جاقىنداعان.
ءسويتىپ پاندەميانىڭ العاشقى كەزەڭىندەگى كورسەتكىشتى ۇستاپ قالۋ مۇمكىن بولماپتى. ويتكەنى Google اقپاراتىنا نازار سالساق, 2020 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا اۋانىڭ لاستانۋ دەڭگەيى كۇرت وسكەن.
شەكتەۋلەر تولىق الىنباسا دا, العاشقى تولقىن كەزىندەگىدەي تابيعات ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋعىزۋ مۇمكىن بولماي وتىر.
«قورشاعان ورتا تازارىپ قالدى» دەگەنىمىزبەن, عالىمدار پاندەميا جەر پلانەتاسىنا ۇلكەن اسەر ەتپەگەنىن ايتادى. «وزگەرىس بولدى, اۋا تازالىعىنىڭ دەڭگەيىنىڭ ارتقانى انىق. دەگەنمەن, جاھاندىق جىلىنۋعا توسقاۋىل بولار ۇلكەن وزگەرىس بولدى دەۋگە كەلمەس», دەيدى Carbon Monitor ساراپشىلارى.
بارلىق ءوندىرىستىڭ توقتاپ, كولىك جۇرمەۋى اۋا تەمپەراتۋراسىن نەبارى 0,03 گرادۋس تسەلسيگە تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرگەن. ۇكىمەتتەردىڭ شەكتەۋلەرى جاھاندىق كليماتتىڭ وزگەرۋىنە توسقاۋىل بولماي شىقتى.
«سوندا قانداي شارا قولدانۋ كەرەك؟ ادامداردىڭ ۇيدە وتىرۋى دا جىلىنۋدان ساقتاماي ما؟» دەگەن سۇراق تۋادى. عالىمدار بۇل شەكتەۋلەردىڭ تابيعاتتى ساقتاپ قالۋعا ارنالعان جوسپار ەمەس ەكەنىن, سوندىقتان مۇنىڭ ءتيىمسىز بولعانىن حابارلادى.
«ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك شەكتەۋلەر ەمەس, ادامدار قورشاعان ورتاعا جاناشىرلىقپەن قاراۋى كەرەك. ءار ادام سانالى تۇردە كومىرتەگى ەميسسياسىن ازايتۋعا اتسالىسسا يگى», دەيدى ەكولوگتار. ياعني جاڭا جوسپار دايىنداپ, ونىڭ ەشقانداي تەرىس اسەرى, شەكتەۋى بولماعانىن قاداعالاۋ كەرەك. بۇل ماسەلە تەك جەكە تۇلعالارمەن شەكتەلمەي, كاسىپورىندار مەن كومپانيالاردىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەسىنە اينالسا, جاعدايدىڭ تۇزەلۋى عاجاپ ەمەس.
Leeds ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى پيەر فوستەر ۇكىمەتتەردىڭ دە ورنى ەرەكشە ەكەنىن ەسكە سالادى. «ينتەگراتسيانىڭ ماڭىزى زور. جەكە تۇلعا, كاسىپورىنداردىڭ جاعدايدى ءتۇسىنۋى جەتكىلىكسىز. بۇل – مەملەكەت دەڭگەيىندەگى ماسەلە. سوندىقتان ءار ۇكىمەت جىلىنا ءىجو-ءنىڭ 1,2 پايىزىن جاھاندىق تەمپەراتۋرانى تومەندەتۋگە جۇمساپ وتىرسا, جاعدايدى قۇتقارۋعا مۇمكىندىك بار» دەيدى.
دەگەنمەن, جاسىل ەكونوميكا بارلىق ۇكىمەت قولعا العان باعدارلامالاردىڭ قاتارىندا ەمەس. سوندىقتان ساراپشىلار ەلدەگى ىشكى ماسەلەلەرمەن قاتار, ورتاق ماسەلەگە دە نازار سالۋعا شاقىرادى.