بىلتىر ۇلتتىق بەينەلەۋ ونەرىن عاجايىپ تۋىندىلارىمەن بايىتقان, العاشقى كاسىبي قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ ءبىرى, قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى مولداحمەت سىزدىق ۇلى كەنباەۆتىڭ تۋعانىنا 95 جىل تولدى. ومىردە وتە قاراپايىم عۇمىر كەشكەن تالانتتى تۇلعانىڭ مەرەيتويى ەلەۋسىز ءوتىپ كەتتى. سوندا دا ونەردە وشپەس ءىز قالدىرا بىلگەن سۋرەتشىنىڭ ەسىمى ۇمىتىلمايدى دەپ سەنەمىز.
بالا كۇنىمدە سۋرەت سالۋعا قاتتى قۇشتار بولدىم. اسىرەسە تۋعان اۋىلىم مەن تابيعاتتىڭ كوركەم بەينەسىن اق پاراققا تۇسىرگەندى جاقسى كورۋشى ەدىم. وعان سەبەپ: ءبىزدىڭ ۇيدە ءبىر كارتينا ءىلۋلى تۇراتىن. وندا تۇياعى جەر تارپىعان اساۋ جىلقىعا ەكى جىلقىشىنىڭ قۇرىق سالىپ جاتقان ءساتى بەينەلەنگەن. كارتينانىڭ استىندا: «قاشاعاندى قۋ. اۆتورى. م. كەنباەۆ» دەپ جازىلعان. وسى سۋرەت مەنىڭ دە شابىتىمدى وياتىپ, بالالىق قيال الەمىنە جەتەلەيتىن. ارينە, مەن ول كەزدە ونىڭ اۆتورى جايىندا ەشتەڭە بىلمەيمىن, ءتىپتى بەينەلەۋ ونەرى تۋرالى تۇسىنىگىم دە تاياز. سوندا دا وسى سۋرەتشىمەن مەنى ءبىر جاقىندىق بايلانىستىرىپ تۇردى. كەيىنىرەك قىلقالام شەبەرىمەن جەرلەس ەكەنىمدى بىلگەندە, بويىمدى ەرەكشە ماقتانىش سەزىمى بيلەدى.
ساڭلاق سۋرەتشىنىڭ ءومىر جولى وڭاي بولماعان, جاسىنان اكە-شەشەسىنەن جەتىم قالىپ, الماتىداعى بالالار ۇيىندە تاربيەلەنگەن. ودان كەيىن الاتاۋدىڭ ەتەگىندەگى اسەم شاھارداعى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىنە ءتۇسىپ, بەينەلەۋ ونەرىنىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنەدى. 1956 جىلى ماسكەۋدەگى ۆ.ي.سۋريكوۆ كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىن ءتامامدايدى. اۆتوردىڭ بەينەلەۋ ونەرىنە قىزىعۋشىلىعى بالا كەزىنەن باستالعان. ونىڭ ستۋدەنتتىك كەزدەرىندە سالعان ء«سۇيىنشى», «جانگەلديننىڭ وتريادى», «شوپان ءانى» اتتى كارتينالارىنان-اق بولاشاق دارىندى سۋرەتشىنىڭ قولتاڭباسى دارالانىپ تۇردى, وندا ول قازاقتىڭ ۇلىلىعى مەن دارقاندىعىن كورسەتۋگە ۇمتىلعان.
اسىرەسە قىلقالام شەبەرىنىڭ حالقىمىزدىڭ تاريحى مەن تانىمىن بەدەرلەگەن «سابانتوي», «اڭگىمە ۇستىندە» جانە «تۇسكيىز» تريپتيحى سەكىلدى جۇمىسى ۇلتتىق مازمۇنعا باي, بوياۋى قانىق بولىپ كەلەدى. مىسالى, «كيىز باسۋ» كارتيناسىندا بالا كۇنىمىزدە ءوزىمىز كورگەن اۋىلداعى اجەلەرىمىز بەن انالارىمىزدىڭ كيىز باسقان ساتتەرى كوز الدىمىزعا ورالادى. وسىدان جان دۇنيەڭىزدى ساعىنىشتى سەزىمگە بولەيتىن جىلىلىقتى بايقايسىز. بۇلاردى بەينەلەۋ ونەرىمىزدىڭ اسىل قازىناسىنا قوسىلعان سۇبەلى شىعارمالار دەپ تولىق ايتۋعا بولادى.
كەنباەۆتىڭ تۋىندىلارىندا ەرەكشە پوەتيكالىق سارىن باسىم. ايتالىق, ءبىر عانا «قاشاعاندى قۋدىڭ» ءوزى ءتورت ت ۇلىكتىڭ ىشىندە جىلقىنى ەرەكشە جاقسى كورگەن ۇلتىمىزدىڭ باتىر بولمىسىن, ەركىندىگىن, ورلىگىن جەتكىزەدى. ونى سۋرەتشى 1957 جىلى سالعان. سول كەزدىڭ وزىندە-اق ول ازاتتىق اڭساعان حالقىمىزدىڭ ارمانىن استارلاپ بولسا دا بوياۋ تىلىمەن ايتا بىلگەن. اۆتور وسىنداعى ەرجۇرەك ەكى جاس جىگىتتىڭ ەكپىنمەن شاۋىپ كەلە جاتقان اساۋ جىلقىنىڭ موينىنا ارقان لاقتىرعان ءساتىن وتە اسەرلى بەدەرلەيدى. سونداعى سار دالا مەن تاۋ جوتالارىنىڭ بەينەسى, اق بوز اتتىڭ شابىسى مەن قوس سالت اتتىنىڭ قيمىلى كورگەن ادامدى تەبىرەنتپەي قويمايدى.
وسى تۋىندىسى جايىندا سۋرەتشى ءبىر ەستەلىگىندە: ء«بىر كۇنى مەنىڭ شەبەرحاناما حالقىمىزدىڭ ەكى ارداقتى ازاماتى مۇحتار اۋەزوۆ پەن ورال تاڭسىقباەۆ كەلدى. سوندا مۇحاڭ مەنى العاش رەت ورال اعامەن تانىستىردى. ەكەۋى سالىپ جاتقان سۋرەتىمنىڭ تۇسىنا كەلىپ, ويلانىپ تۇرىپ قالدى. جۇرەگىم الىپ-ۇشىپ بارادى. ءبىر مەزەتتە مۇحاڭ: ء«پالى, ورال, مىنەز دەپ مىنانى ايت. مولداحمەت سەنىڭ اتتارىڭ اساۋ عوي ءوزى. وسىنداي كەڭىستىك كەرەك بىزگە. كوكىرەگىمىز اشىلىپ سالا بەردى عوي», دەپ ورال اعاعا قارادى. ول كىسى بولسا ءۇنسىز قوستاپ تۇر ەكەن. بۇل مەنىڭ «قاشاعاندى قۋ» دەگەن جۇمىسىم ەدى», دەپ ايتادى. كەيىنىرەك وسى سۋرەتتى ماسكەۋدەگى ترەتياكوۆ گالەرەياسى ساتىپ العان.
ايتۋلى تۇلعانىڭ تاعى ءبىر تۇعىرلى تۋىندىسى كۇيشى قۇرمانعازى اتامىز تۋرالى «سارىارقا» كارتيناسى. وسى جۇمىسى ءۇشىن سۋرەتشى 1959 جىلى رەسپۋبليكالىق بايگەدە ءبىرىنشى ورىن العان. مۇندا داۋلەسكەر كۇيشىنىڭ بەينەسى قوڭىر, سارى, قىزعىلت تۇستەرىمەن اسەرلى كوركەمدەلگەن. ونىڭ «سارىارقا» اتالۋى دا كۇيشىنىڭ وسى اتتاس كۇيىنە بايلانىستى بولعان. قىلقالام شەبەرى ونى سالۋ كەزىندە قۇرمانعازى تۋرالى پوەما جازعان, اقىن حاميت ەرعاليەۆپەن ءجيى كەزدەسىپ, پىكىرلەسىپ وتىرعان. سونىمەن قاتار كورنەكتى ونەر زەرتتەۋشىسى, كومپوزيتور احمەت جۇبانوۆتان دا قۇندى دەرەكتەر العان.
سونداي-اق مولداحمەت كەنباەۆ پەيزاج جانرىندا ءونىمدى ەڭبەك ەتكەن سۋرەتشى. ونىڭ «الماتىنىڭ توڭىرەگى», «سۋات باسىندا», «قىستاۋدا», «تاۋ بوكتەرىندە», «جايلاۋداعى تاڭ» اتتى كارتينالارى وسى جانردىڭ وزىق ۇلگىلەرى رەتىندە باعالاندى. سونىمەن بىرگە ول وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى قازاق ەپوستارى مەن ۇلتتىق ويىن كەيىپكەرلەرى بەينەلەنگەن فرەسكالار جاساپ, مونۋمەنتالدى ونەرمەن دە اۋەستەندى. ونىڭ قولتاڭباسىن الماتىداعى «الماتى», «قازاقستان» قوناقۇيى, «نەكە سارايى», دونەتسكىدەگى «مەتاللۋرگتەر» سارايى, ماسكەۋدەگى «قازاقستان» كينوتەاترى سەكىلدى بىرقاتار عيماراتتاردان كورە الاسىز.
بەلگىلى قالامگەر قالي سارسەنباي قىلقالام شەبەرى تۋرالى جازعان ماقالاسىندا: «اعا بۋىن سۋرەتشىلەر – ءا.قاستەەۆ, ءا.ىسمايىلوۆ, و.تاڭسىقباەۆ, م.كەنباەۆتار ادەبيەتتەگى م.اۋەزوۆ, س.مۇقانوۆ ءتارىزدى بەينەلەۋ ونەرىندەگى سونداي تۇلعالار دەسەك, ارتىق كەتپەسپىز. ولار ۇلتتىق رۋحتى, بولمىستى جىرلاپ ءوتتى. م.كەنباەۆتىڭ وسىناۋ تۋىندىلارىنا ۇزاق ۋاقىت كوز توقتاتىپ قاراساڭىز, سول اسەردىڭ قۇشاعىندا بولارىڭىز ءسوزسىز» دەپ بايىپتى وي ايتادى. شىنىندا, وسى قاسيەتتى قارا شالدار قازاقتىڭ بەينەلەۋ ونەرىن شىرقاۋ بيىككە كوتەردى.
ءسوزىمىزدى قورىتا كەلگەندە, ۇلتتىق بەينەلەۋ ونەرىندە مولداحمەت كەنباەۆتىڭ دا ءوز كەڭىستىگى بار. ونى ءسىز باسقا قىلقالام شەبەرىمەن سالىستىرا المايسىز. قازىرگى كۇنى تالانتتى تۇلعانىڭ تاماشا تۋىندىلارى ماسكەۋدەگى ترەتياكوۆ گالەرەياسى مەن تاشكەنتتەگى شىعىس حالىقتارى ونەرى مۇراجايىندا جانە الماتىداعى ورتالىق كوركەمونەر گالەرەياسىندا ساقتالعان.