كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى جانە ول بۇيىرماعان بوزداقتار

كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى – كەڭەستىك ماراپاتتاۋ يەرارحياسىنداعى ەڭ جوعارى جانە قۇرمەتتى اتاق بولدى. ول – كسرو ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ 1934 جىلعى 16 ساۋىردەگى قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن. وندا: «1.مەملەكەت الدىن­دا كورسەتكەن جانقيارلىعى مەن جەكە نەمەسە ۇجىمدىق ەرلىگى ءۇشىن ەڭ جوعارعى ەرەكشەلىك بەلگىسى – كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن بەرۋ بەلگىلەنسىن. 2. كە­ڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى تەك كسرو-نىڭ ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ قاۋ­لىسىمەن بەرىلەدى. 3.كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارىنا ەرەكشە گراموتا بەرىلەدى...» دەلىنگەن.

كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى ەڭ العاش 1934 جىلى 20 ساۋىردە پو­ليار­لىق «چەليۋس­كين» مۇزجارعىش كەمە­سىن قۇتقارۋشىلار توبىنداعى 7 ادام­عا بەرىلدى. 1936 جىلى 29 شىلدەدە كسرو ورتالىق ات­قارۋ كوميتەتىنىڭ قاۋلى­سىمەن كەڭەس وداعى­نىڭ باتىرى اتاعى تۋرالى ەرەجە بەكى­تىلدى. سول بويىنشا بۇل جوعارى اتاققا يە بولعاندارعا گراموتاعا قوسا, لەنين وردەنى دە تاپسىرىلاتىن بولدى.

1938 جىلى 2 قاراشادا ماسكەۋدەن قيىر شىعىسقا قوس موتورلى انت-37 «رودينا» ۇشاعىمەن قونباي ۇشۋ كە­زىندەگى كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن ۇش­قىش­تار ۆ.گريزودۋبوۆاعا, كاپيتان پ.وسيپەنكوعا جانە اعا لەيتەنانت م.راسكوۆاعا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى مەن لەنين وردەنى قوسا تاپ­سىرىلدى. ۆ.گريزودۋبوۆا ايەلدەر اراسىنداعى تۇڭعىش باتىر اتاندى. 1939 جىلى كۇزدە كسرو بويىنشا 122 ادام كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاندى. ولاردىڭ ەكەۋى – ۇشقىشتار ۆ.چكالوۆ پەن س.لەۆانەۆسكي بۇل كەزدە قازا بولعان ەدى. 19 ادامعا بۇل اتاق ولار قايتىس بولعاننان كەيىن بەرىلدى.

1939 جىلى 1 تامىزدا كسرو جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ەرەكشە اتاعى تۋرالى قوسىمشا بەلگىلەر» جونىندە جارلىعى جارىق كورىپ, 1936 جىلى قابىلدانعان, «باتىر اتاعى ءبىر-اق مارتە بەرىلىپ, ەكىنشى رەت باتىرلىق كورسەتكەندەرگە لەنين وردەنى عانا بەرىلىپ, تۋعان جەرىندە قولا ءمۇسىنىن ورناتۋ» جونىندەگى ەرەجەگە وزگەرىستەر ەنگىزدى. وسى ەرەجەگە سايكەس, 1939 جىلى 29 تامىزدا موڭعوليانىڭ حالكين-گول اۋماعىندا جاپون ينتەرۆەنتتەرىمەن بولعان ۇرىستا كورسەتكەن جانقيارلىق ەرلىگى ءۇشىن ۇشقىشتار مايور س.گري­تسەۆەتس جانە پولكوۆنيك گ.كراۆچەنكو العاشقىلار قاتارىندا ەكىنشى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولدى. 1939 جىلى كۇزدە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولعاندارعا العاشقى «التىن مەدالدار» بەرىلە باستادى. ەڭ العاشقى №1 «التىن مەدال» ۇش­قىش ا.لياپيدەۆسكيگە بۇيىردى.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس قارسا­ڭىندا كسرو بويىنشا 626 كەڭەس ودا­عىنىڭ باتىرى بولدى. ولاردىڭ بەسەۋىنە بۇل اتاق ەكىنشى مارتە بەرىلدى. سوعىس كەزىندە – 11 739 ادامعا باتىر اتاعى بەرىلسە, ولاردىڭ 3051-ىنە بۇل اتاق ولگەننەن كەيىن بەرىلدى. سوڭعى رەت كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى 1991 جىلى 24 جەلتوقساندا 500 مەتر سۋ استىنداعى تەرەڭدىكتە تاجىريبە جاساعان 3-ءشى رانگالى كاپيتان ل.سولودكوۆقا بەرىلدى. ال قازاقتاردان بۇل اتاقتى گۆارديا پول­كوۆنيگى باۋىرجان مومىش ۇلى الدى.

جالپى, كسرو كەزىندە كەڭەس وداعى­نىڭ باتىرى اتاعىن 12 862 ادام السا, ونىڭ ىشىندە, بۇل اتاق – 3266 ادامعا ولگەننەن كەيىن بەرىلگەن. 154 ادام بۇل اتاقپەن ەكىنشى مارتە ماراپاتتالسا, 9 ادامعا قازا تاپقاننان كەيىن بەرىلگەن. سونداي-اق بۇل جوعارعى اتاق ءۇش ادامعا ءۇش مارتە بەرىلگەن (بۋدەننىي, كوجەدۋب, پوكرىشكين). ەكى ادامعا باتىر اتاعى ءتورت مارتە بەرىلگەن (جۋكوۆ, برەجنەۆ).

باتىرلار اراسىندا 95 ايەل بار, ولاردىڭ اراسىندا عارىشكەر-ۇشقىش ساۆيتسكايا بۇل اتاققا ەكى رەت يە بولعان.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا قازاق­ستاندىق 500 جاۋىنگەرگە كەڭەس ودا­عىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلگەن. سونىڭ ىشىندە 96-سى قازاق ۇلتىنىڭ وكىلى دەپ تانىلىپ ءجۇر. كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ كەسىپ-پىشۋىنەن وتكەن وسى دەرەك تاريح بەتىندە شەگەلەنىپ قالعان. بىراق ۋاقىت تاريحقا ءوز تۇزەتۋلەرىن ەنگىزۋدە. ءبىز بۇگىنگى تاڭدا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن العان قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ ءتىزىمىن 105-كە جەتكىزىپ وتىرمىز. بۇل ءتىزىم وسىدان ءۇش جىل بۇرىن 103 بولاتىن. وتكەن جىلدارى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتا­عىن العان قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ قاتارى بىردەن ەكى ادامعا تولىقتى. 104-ءشى باتىرىمىز – كەزىندە ۇلتى وزبەك بولىپ جازىلىپ كەتكەن ءىنيات ناۋرىزباەۆ. 1999 جىلى قاراقالپاقستاندا دۇنيەدەن وتكەن باتىر – تەك ماراپاتتاۋ قاعازىن­دا عانا ۇلتى وزبەك بولىپ قاتە جازىلىپ كەتكەنى بولماسا, دۇنيەگە قازاق بولىپ كەلىپ, قازاق بولىپ باقيعا ات­تانعان تۇلعا. 105-ءشى باتىر – روستوۆ وب­لىسىنىڭ اقساي قالاسىندا دۇنيەگە كەلىپ, قىرىم تۇبەگىندە ەرلىكپەن قازا تاپقان قانداسىمىز فيليپپ رۋباحو. ول تۋرالى الداعى ۋاقىتتا ارنايى زەرتتەۋ امالدارىن جۇرگىزبەكشىمىز. نىسپىسىنا قاراپ, ورىس دەمەسەڭ, ونىڭ تۋ جونىندەگى كۋالىگىندە ۇلتى قازاق ەكەنى كورسەتىلگەن. جالعىز ءوزى 400-گە جۋىق نەمىس سولداتىن جايراتقان مەرگەنگە 1944 جىلى 22 قاڭتاردا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلگەن. بىراق ول تۋرالى مالىمەت از. نەگىزى, بالالار ۇيىندە تاربيەلەنگەن بولۋى كەرەك.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا قازاق جاۋىنگەرلەرى ار مەن نامىستى بيىك ۇستاپ, ەرلىگىمەن ۇرپاققا ۇران بول­عان اتا-بابالارىنىڭ وسيەتتەرىنە ادال, قايت­پاس ەر حالىق ەكەنىن الەمگە ايگىلى ەتتى. سۇراپىل سوعىس كەزىندە ۋكراينا ءۇشىن بولعان شايقاستا – 200, رە­سەي ءۇشىن بولعان شايقاستا – 70, بەلا­رۋس ءۇشىن بولعان شايقاستا 50-دەن استام, لاتۆيا ءۇشىن شايقاستا – 8, مولدو­ۆانى ازات ەتۋدە – 7, ليتۆادا – 6, ەستو­نيادا – 1 جەر­لەسىمىز باتىر اتاندى. قازاقستان­دىق­تاردىڭ ىشىندە 3 ادام ەكى مارتە باتىر اتاعىنا يە بولدى.

قازاقستاندىقتار ەۋروپانى ازات ەتۋدە دە جان اياماي شايقاستى. ماسەلەن, پولشانى ازات ەتۋدە – 47, ۆەنگريادا – 22, چەحوسلوۆاكيادا – 7, رۋمىنيادا – 5, اۋستريادا – 3, يۋگوسلاۆيادا – 2, گەر­مانيادا – 63 جانە جاپونياعا قارسى سوعىستا – 3 جەرلەسىمىز كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولدى. وسى كەڭەس­تىك ماراپاتتار يەرارحياسىنداعى ەڭ جو­عارعى اتاقتان ءتۇرلى جاعدايدا ايىرى­لىپ قالعانداردىڭ اراسىندا قازاق­ستاندىق باتىرلار جوق.

كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنىلعانىمەن, ءتۇرلى يدەولوگيالىق كوزقاراستارعا بايلانىستى قازاقستاندىق جۇزگە جۋىق جاۋىنگەر ءتيىستى اتاقتارمەن ماراپاتتالماي قالعان. ماسەلەن, كەزىندە تاشكەنت جانە الماتى قالاسىنىڭ باس ارحيتەكتورى بولعان, پروفەسسور مالباعار مەڭدىقۇلوۆ سوعىس جىلدارى ساپەرلەر باتالونىنىڭ كومانديرى بولعان. جاۋدىڭ مينالاپ كەتكەن جولدارىن تازارتۋ كەزىندە كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنىلعان. الايدا جوعارعى قولباسشىلىق ونى «جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ» وردەنىمەن ماراپاتتاعان. نەۆەل قالاسىن ازات ەتۋدە فاشيستەردىڭ 280 جاۋىنگەرىنىڭ كوزىن قۇرتقان مەرگەن, جامبىلدىق ىبىرايىم سۇلەيمەنوۆ تە كەڭەس ودا­عى­نىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنىلعان. بىراق داڭقتى جەرلەسىمىزگە لەنين وردەنى عانا بۇيىرعان. پولكوۆنيك ابىلقايىر بايمولدين 100-ءشى دەربەس اتقىشتار بريگاداسى كومانديرىنىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇرگەنىندە قاراماعىنداعى جاۋىنگەرلەردى ۇرىسقا باستاپ شىعىپ, ەرلىكپەن قازا تاپقان. اسكەري باسشىلىق ونى دا باتىر اتاعىنا ۇسىنعان. 1942 جىلى مەرگەندەر پولكىن باسقارعان شىمكەنتتىك تىلەۋعالي ابدىبەكوۆ ءبىر ءوزى 395 ءفاشيستى جەر جاستاندىرعان. سوعىس كەزىندە كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن باتىر اتاعىنا ۇسىنىلعانىمەن, وعان دا بۇل جوعارى اتاق بەرىلمەگەن. سونداي-اق چەحوسلاۆاكيا جەرىندە ەرلىكپەن قازا تاپقان مەرگەن قىز, ورىنبورلىق سۇلۋشاش نۇرعوجينا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنىلسا دا, قولداۋ تاپپاعان. ەرلىگى سول كەزدە ەلەنبەي قال­عان جاۋىنگەردىڭ ءبىرى – اقتوبەلىك الەۋكەش كوبەكوۆ. بەلارۋس جەرىن ازات ەتۋدە كورسەتكەن جانقيارلىق ەرلىگى ءۇشىن باتىر اتاعىنا ۇسىنىلعانىمەن, ماراپات ءوز يەسىن تاپپاعان. قىزىلوردا­لىق مۇسا رىسكەلديەۆ گەرمانيانىڭ فرانك­فۋرت قالاسى ءۇشىن بولعان ۇرىس­تا ەرلىكپەن قازا تاپقان. قىزىل ىزشى­لەردىڭ تاپقان قۇجاتتارى بويىنشا وعان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى بەرىل­گەن بولىپ شىعادى. بىراق ىزدەستىرۋ جۇ­مىستارىندا ونىڭ «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن ماراپاتتالعانى انىقتالعان. داڭقتى ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرما­عامبەتوۆتىڭ قاندىكويلەك مايدانداس دوسى, جاۋدىڭ ون بەس تانكىسىنىڭ كوزىن جويعان امانشا مەڭدىعاليەۆ تە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنىلادى, بىراق ول اتاق وعان دا بۇيىرماعان.

اسكەري باسشىلىق باتىر اتاعىنا لايىقتى دەپ تاۋىپ, ۇسىنىس جاساسا دا, «داڭق» وردەنىمەن ءتورت رەت مارا­پات­تالعان تەمىرعالي يساباەۆقا, بەر­ليندى العاش بومبالاعان ءبىلال قاليەۆكە, قازاقتىڭ 100-ءشى ۇلتتىق بريگاداسىنىڭ زەڭبىرەكشىلەرى ءابدىراحمان بيمۋرزين, مىرزابي ەرنازاروۆ, رىمبەك بايسە­يىتوۆكە, ارتيللەريا كومانديرى بالتابەك جەتپىسباەۆقا, ساياسي جەتەكشى راشيد جانعوجينگە, ۇرىس كەزىندە جاۋدىڭ ەكى ءجۇز جيىرما جەتى جاۋىنگەرىن جەر جاستاندىرعان ىسقاق اليەۆكە, ءبىر ۇرىس­تا جاۋدىڭ وتىز سەگىز جاۋىنگەرىنىڭ كوزىن قۇرتىپ, قىرىق توعىزىن تۇتقىنعا العان القار وڭعاروۆقا, كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى, پولك كوميسسارى بولعان حابي حاليۋللينگە, گۆارديالىق تانك پولكىنىڭ كومانديرى عالي ادىل­بەكوۆكە, بەرليندى الۋعا قاتىسقان, زەڭ­بىرەكشى ابەن احمەتوۆكە, جاۋدىڭ ون ەكى تانكىسىنىڭ كوزىن جويعان زەڭبىرەكشى سەمباي قاليەۆكە, بەلارۋستە پارتيزاندار شتابىن باسقارعان نۇرعانىم بايسەيىتوۆاعا, پۋلەمەتشىلەر ۆزۆودىنىڭ كومانديرى ەرنياز ساتوۆكە, ستالينگراد قالاسىن قورعاۋدا ەرلىگىمەن كوزگە تۇس­كەن قوجامسەيىت شاياحمەت ۇلىنا, لەنين­گراد, كۋرسك, تۋلا قالالارىن ازات ەتۋ كەزىندە جانقيارلىق ەرلىك كورسەتكەن قابىكەن جارىلقاسىنوۆ پەن قوتىرباي قۇداكەلدىنوۆكە بۇل اتاق بەرىلمەگەن.

1965 جىلدان باستاپ باتىر اتاعى قالالارعا دا بەرىلە باستادى. سول جىلعى 8 مامىردا جەڭىس كۇنى قارساڭىندا كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ تورالقاسى «باتىر قالالار» تۋرالى ەرەجەنى بەكى­تىپ, ال­عاش­قى جارلىقپەن – ۆولگوگراد (ستا­لينگراد), كيەۆ, لەنينگراد, ماس­كەۋ, ودەسسا, سەۆاستوپول قالالارىنا «باتىر قالا» اتاعىن بەرۋمەن قاتار, قالا تۋلارىنا «التىن مەدال» مەن لەنين وردەنى قادالدى. برەست قامالىنا «باتىر بەكىنىس» اتاعى بەرىلدى. كەيىنىرەك باتىر قالالاردىڭ سانى 12-گە جەتتى. ولاردىڭ قاتارى – كەرچ, نوۆوروسسيسك, مينسك, تۋلا, مۋرمانسك, سمولەنسك قالالارىمەن تولىقتى. بۇل دا يدەولوگيا. سوعىستان كەيىنگى جىلدارى كۇي­رەگەن ورىس قالالارىن قالپىنا كەل­تىرۋ قاجەتتىلىگى تۋدى. ول ءۇشىن ورتاق قازى­نادان مول قارجى ءبولۋ كەرەك ەدى. وسى­لايشا ورىس قالالارى گۇلدەنىپ, كوركەيدى.

كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى شەت مەملەكەتتەردىڭ 44 ازاماتىنا بە­­رىلگەن. ولاردىڭ ىشىندەگى جالعىز ايەل – ا.كجيۆون قاتارداعى اۆتوماتشى بولعان. ت.كوستيۋشكو – وسى اتاق­قا يە بولعان جالعىز پولياك جاۋىن­گە­رى. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بە­­رىل­گەنىمەن, ايىرما بەلگىسى رەتىندە «التىن مەدال» مەن لەنين وردەنى تاپ­سىرىلماعان باتىرلار دا بار. ماسە­لەن, مانشۇك مامەتوۆا مەن ءاليا مول­داعۇلوۆاعا «التىن جۇلدىز» بەن لە­نين وردەندەرى بەرىلمەگەن. ولاردىڭ تۋىستارىنا كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ گراموتاسى عانا بەرىلگەن. وسى جولدار اۆتورىنىڭ كەزىندە قازاقستاننىڭ رە­سەي فەدەراتسياسىنداعى ەلشىسىنە مانشۇك پەن ءاليا اپالارىمىزعا تيەسىلى «التىن مەدالعا» بايلانىستى جازعان حاتى ناتيجە بەرمەدى.

كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلگەن ادامدار بۇكىلحالىقتىق داڭق پەن قۇرمەتكە بولەندى. ولاردىڭ پورت­رەتتەرى گازەتتەرگە, مەكتەپ وقۋلىق­تا­رىنا باسىلىپ, ەسىمدەرى بۇكىل ەلگە تانىلدى. بىراق ءبارى بىردەي بۇل داڭقتىڭ سالماعىن كوتەرە المادى. ءار ۋاقىتتا جانە ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن 100-دەن استام ادام قۇرمەتتى اتاقتارىنان ايىرىل­دى. ولاردىڭ اراسىندا كەيىننەن باتىر اتاعىنا قايتا يە بولعاندارى دا بار. ماراپاتتاۋعا نەگىزسىز ۇسىنىلۋىنا بايلانىستى 13 ادامعا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن بەرۋ تۋرالى جارلىقتىڭ كۇشى جويىلدى. كەڭەس وداعىنىڭ باتى­رى اتاعىنان قانداي دا ءبىر سەبەپتەرمەن نەمەسە قىلمىستارى ءۇشىن 73 ادام ايىرىلعان.

كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنان ايىرىلعاندارعا نەگىزگى ايىپ نكۆد قىزمەتكەرلەرىنىڭ ويدان قۇراستىرعان «باتىرلار قاستاندىعى» جالاسى سەبەپ بولعان. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى 1941-1942 جىلدارى سوتسىز, تەرگەۋسىز اتىلعان. باتىرلاردىڭ جەتەۋى گەنەرال دارەجەسىندە بولعان. ولاردىڭ اراسىندا باتىر اتاعىمەن ەكى رەت ما­راپاتتالعان گەنەرال-لەيتەنانت سمۋش­كەۆيچ تە بار. سوعىستىڭ العاشقى ايلا­رىنداعى سات­سىزدىكتەرى ءۇشىن كەڭەس ودا­­عىنىڭ باتىر­لارى ارميا گەنەرالى د.پاۆ­لوۆ پەن اۆياتسيا گەنەرال-مايورى س.چەر­نىح تۇتقىندالىپ, اتىلىپ كەتتى. كوماندالىق قۇرام اراسىنداعى قۋعىن-سۇرگىن سوعىس بىتكەننەن كەيىن دە ستالين قايتىس بولعانعا دەيىن جۇرگىزىلگەن. جە­ڭىستەن سوڭ ءۇش كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى – مارشال كۋليك, گەنەرال-پولكوۆنيك گوردوۆ, مايور كوسسا ەڭ جوعارى ايىپ – اتۋ جازاسىن العان. وسىنداي جازا كەسىلگەن 12 كەڭەس وداعىنىڭ با­تىرى كەيىن ولاردىڭ ءىس-قيمىلىندا قىلمىستىق ارەكەت بولماعاندىقتان اق­تالعان. ولاردىڭ ىشىندە ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, اۆياتسيا گەنە­رال-لەيتەنانتى يا.سمۋشكەۆيچ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى اۆياتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى ي.پروسكۋروۆ, اۆياتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى ە.پتۋحين, اۆياتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى پ.پۋمپۋر, اۆياتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى پ.رىچاگوۆ, اۆياتسيا گەنەرال-مايورى ە.شاحت, گەنەرال-پولكوۆنيك گ.شتەرن بار.

اتىلعان باتىرلاردىڭ اراسىندا جاۋ جاعىنا ءوتىپ كەتكەن ۇشقىشتار دا بول­دى. ماسەلەن, اعا لەيتەنانت ب.انتيلەۆسكي جانە كاپيتان س.بىچكوۆتاردىڭ ءىس-قيمىلىن اقتاي المايسىڭ. سوعىستان كەيىنگى كەزەڭدە ولاردىڭ ىستەرى بىرنەشە رەت قايتا قارالسا دا, ولاردى اقتاۋ مۇمكىن بولمادى.     

ەرمەك جۇماحمەت ۇلى