دوسمۇحامەدوۆ ۋنيۆەرسيتەتى – اتىراۋ وڭىرىندەگى ءبىلىم جانە عىلىم ورتالىعى

ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق قۋاتتى وڭىرىن­دەگى ىرگەلى ۋنيۆەرسيتەت ءوزىنىڭ دامۋىنىڭ ءار كەزەڭىندە دە ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق دامۋىنا ۇلەس قوسىپ, قوعام­دىق ومىرىنە ەتەنە ارالاسىپ كەلدى. ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ قازىرگى جەتىستىكتەرى پەداگوگي­كالىق ۇجىمنىڭ قالىپتاستىرعان داستۇر­لەرى مەن جاڭا يننوۆاتسيالىق جوبالارى­نىڭ ءتيىمدى ۇيلەسىمى ارقىلى مۇمكىن بولۋدا. ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا بولىپ جاتقان وڭ وزگەرىستەر جەرگىلىكتى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءوڭىردىڭ باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرۋ فاكتورىنا اينالۋىنا ۇلكەن مۇمكىندىكتەر تۋدىرادى.

تاۋەلسىزدىكتىڭ نىعايۋىمەن بىرگە جاڭا دامۋ ساتىسىنا كوتەرىلگەن وقۋ ونىڭ العاش 1950 جىلى بارلىق وڭىردەگىدەي پەداگوگيكالىق وقۋ ورنى رەتىندە قۇرىل­دى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تاريحىنا بايلانىس­تى زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ, ورنى تاريحى 1940 جىلدان باستاۋ الاتىندىعىن ارحيۆ قۇ­جات­تارىمەن دالەلدەدى. 1955 جىلى پەدا­گوگيكالىق ينس­تيتۋت, 1994 جىلى اتى­راۋ ۋنيۆەرسيتەتىنە اينالدى. قازاق­ستاننىڭ باتىس ايماعىندا العاش بولىپ ۋنيۆەرسيتەت مارتەبەسىن يەلەندى. «بارشاعا ارنالعان قازىرگى زامانعى مەم­لەكەت» ينستيتۋتتىق رەفورماسى «ۇلت جوسپارى – 100 ناقتى قادام» جوس­پارىنىڭ 78-ءشى تارماعىندا «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, جوو-لاردىڭ اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق دەربەستىگىن كەزەڭ-كەزەڭمەن كەڭەيتۋ. كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدارداعى جەكەمەنشىك جوو-لارىن حالىقارالىق تاجىريبەگە سايكەس ترانسفورماتسيالاۋ» دەپ اتاپ وتىلگەندەي, 2020 جىلى ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتى كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعام مارتەبەسىنە كوشتى. بۇل وزگەرىس جوعارى وقۋ ورنىنا جاقسى مۇمكىندىكتەر بەرىپ, قارجىلىق ساياساتىنا ىقپال ەتىپ, اكادەميالىق دەربەستىگىن قامتاماسىز ەتەدى. ونىڭ ناتيجەسى كورىنە باستادى, بۇل باسەكەگە قابىلەتتى وقۋ ورنى بولۋ جولىنداعى جۇمىستارىمىزدى كۇشەيتە ءتۇستى. 

پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆتىڭ «جاڭا جاع­دايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» ات­تى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا اي­­تىلعانداي, ءبىلىم جانە عىلىم مينيس­تر­لىگىنىڭ باستاماسىمەن عىلىمعا قولداۋ جا­نە زياتكەرلىك الەۋەتتى دامىتۋ ءۇشىن باسە­كەگە بارىنشا قابىلەتتى 20 جوعارى وقۋ ورنىنىڭ بازاسىندا اكادەميالىق ار­تىق­­شىلىق ورتالىقتارى قۇرىلادى. بۇل وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ دامۋىنا ۇل­كەن كومەك. 2021-2024 جىلداردا بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارىنا 4 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانعان. جوباعا قاتىسۋشى رەتىندە دوسمۇحامەدوۆ ۋنيۆەرسيتەتى اتىراۋ ءوڭىرىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىن تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى تەحنولوگيالىق قۇزىرەتتىلىك ورتالىعىن اشۋدى ۇسىندى. سونىمەن قاتار ءوڭىردىڭ قازىرگى تاڭداعى وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋ ماقساتىندا حيميالىق تەحنولوگيالاردىڭ وقۋ-عىلىمي زەرتحاناسى, ەكولوگيا جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ وقۋ-عىلىمي زەرتحاناسى, بيوتەحنولوگيا وقۋ-عىلىمي زەرتحاناسى, نانوماتەريالداردى كەشەندى زەرتتەۋ وقۋ-عىلىمي زەرتحاناسى, وقۋ-عىلىمي IT-زەرتحاناسىن اشۋ جوسپارلانۋدا. ۋنيۆەرسيتەت وڭىردەگى ءىرى كاسىپورىندارمەن ارىپتەستىك اياسىندا شەتەلدىك جوو مەن ترانسۇلتتىق كومپانيالاردى قاتىستىرىپ, IT ماماندىقتار بويىنشا جاڭا ءبىلىم باعدارلامالارى جاسالادى.

قازىرگى زامانعى جوو-نىڭ ستراتە­گيا­لىق جاڭارۋىندا تسيفرلىق ترانسفور­ماتسيا دا ەرەكشە ءرول اتقارادى. ءبىز IT-رە­سۋرس­­تاردى قايتا جاڭعىرتۋدا ادامي الەۋەتتى دامىتۋ, كاسىبي كاپيتال مەن كور­پو­راتيۆتىك مادەنيەتتى جاڭارتۋ, وقۋ ورنى­نىڭ الەۋمەتتەنۋى, كوممۋنيكاتسيا­سى, بارلىق ىشكى پروتسەستەردى وڭتايلاندىرۋ جۇمىستارىن قولعا الدىق. ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتى IT باعىت بويىنشا كادرلاردى QWANT جوعارى تەح­نولوگيالار مەكتەبىمەن بىرلەسە دا­يىنداۋدى باستاپ كەتتى. QWANT – بىرەگەي ونلاين اكت سالاسىنداعى كادرلاردى دايار­لاۋعا ارنالعان جوعارى تەحنولوگيا­لار مەكتەبى, ەۋروپا مەن اقش-تىڭ ۇز­دىك باعدارلامالاۋ مەكتەپتەرىنىڭ وزىق تاجىري­بەسىن بىرىكتىرگەن QWASAR پلاتفورماسى. قازىرگى ۋاقىتتا QWANT جوعا­رى تەحنولوگيالار مەكتەبى ءبىزدىڭ ءبىلىم باع­دار­لامالارىمىزعا تالداۋ جاساۋدا. QWANT جوعارى تەحنولوگيالار مەكتەبىمەن بىرلەسە بەلسەندى وقىتۋ (مۇعالىمدەرسىز, دارىستەرسىز جانە باعالارسىز), تەڭ اندروگوگيكا (peer-to-peer), جوبانى باسقارۋ, گەيميفيكاتسيا, رولدىك مودەلدەۋ, ونلاين باعدارلاما جانە مەنتورلاردى قولداۋ, كاسىبي قاۋىمداستىق جانە مانساپتىق ءوسۋ, ناقتى كەيستەر, تەحني­كالىق سۇحبات, بۇلتتى شەشىم, ستۋدەنت­تىڭ ۇلگەرىمىن اۆتوماتتى تۇردە باعالاۋ جانە باقىلاۋ, كىرىكتىرىلگەن رەپوزيتو­ري سياقتى كادرلار دايىنداۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانامىز.

وتكەن جىلى باستالعان پاندەميا جاع­دايى بىزدە تسيفرلى رەسۋرستاردى دامىتۋ قاجەتتىلىگىن ارتتىردى. ۋنيۆەرسيتەتتەگى ەلەكتروندى وقۋلىقتار دايارلاۋ زەرتحاناسى اشىق ونلاين كۋرستار دايىنداۋعا كىرىستى. IT تسيفرلى ۋنيۆەرسيتەتتى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىمەن جۇمىستار اتقارىلدى. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ورتالىعى, باسپاحانا, وقۋ-تەلەراديو ورتا­لىعى, كومپيۋتەرلىك سىنىپتار ونلاين فورماتتاعى وقۋ ۇدەرىسىن ساپالى ۇيىم­داستىرۋعا جۇمىلدىرىلدى. كومپيۋ­تەرلىك پارك جاڭادان 200 دانا كومپيۋتەرگە جاڭارتىلدى.

ۋنيۆەرسيتەتتىڭ «2020-2022 جىلدارعا ارنالعان دامۋ ستراتەگياسى» بويىنشا وتاندىق تانىمال IT ماماندارى ازىرلەگەن HeRo (Hero Study Space) ءبىلىم ۇدەرىسىن باس­قارۋ جۇيەسى جۇمىسىن باستادى. جۇيە ءداس­تۇرلى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن بىرگە قاشىقتان وقۋ تەحنولوگياسىن ءتيىمدى پايدالانۋعا, ستۋ­دەنت پەن وقىتۋشىنىڭ جۇمىس ارەكەتىن جەڭىلدەتۋگە, وقۋ ۇدەرىسىندە ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ قاراپايىم قىزمەتكەرىنەن باس­تاپ باسشىلىعىنا دەيىنگى بارلىق تۇلعاسىنىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدى. بۇل جۇيە ارقىلى 2020 جىل­عى وقۋعا قابىلداۋ ناۋقانى ونلاين اۆتو­مات­تان­دىرىلعان جۇيەمەن ءجۇردى. سونداي-اق تسيفرلى ۋنيۆەرسيتەتتى دامىتۋ بىزگە وقىتۋ­شىلارىمىز بەن ستۋدەنتتەرىمىزدىڭ الەمدەگى ۇزدىك ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىن, ەلەكتروندى كىتاپحانالاردى, جاڭا وقۋ تەحنولوگيالارىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىر ءوڭىردىڭ الداعى جىلداعى ماماندارعا سۇرانىسىن سارالاۋ, ۋنيۆەر­سيتەت تۇلەگىنىڭ مودەلى, ماماندىقتار اتلا­­سىن جاساۋ بو­يىنشا جۇمىستاردى «ASU­in­no­vation» جوبالىق كەڭسەسى ارقىلى جۇرگىزۋدە.

ۋنيۆەرسيتەتتە وڭىرىمىزدەگى يننوۆا­تسيا­لىق يدەيالار مەن ستارتاپتاردى قول­داۋ اياسىندا I-Space بيزنەس-ينكۋبا­تورى بازاسىندا ستۋدەنتتەر مەن جاس قىز­مەت­كەرلەردىڭ ستارتاپ جوبالارىن قارجى­لاندىرۋعا ۋنيۆەرسيتەتىشىلىك «Startup-2020» بيزنەس جوبالار كونكۋرسى ءوتتى. جاستاردىڭ ستارتاپ جوبالارى 200 مىڭ تەڭگەگە دەيىنگى سوماعا شاعىن گرانت­تار, 500 مىڭ تەڭگەگە دەيىنگى ورتاشا گرانت­تار, 1 ملن تەڭگەگە دەيىنگى ءىرى گرانتتار سا­ناتتارىنا جىكتەلدى. جەڭىمپازداردى اتى­راۋ وبلىسىنىڭ «اتامەكەن» كاسىپكەر­لەر پالاتاسىنىڭ, كاسىپكەرلىك جانە يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقار­ما­سىنىڭ وكىلدەرى, تابىستى كاسىپكەرلەردەن قۇرىلعان تاۋەلسىز ساراپشىلار انىقتادى.

جەرگىلىكتى جوعارى وقۋ ورنى وڭىردەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ عىلىمي جولدارىن زەردەلەيتىن عىلىم ورتالىعىنا اينالدى. ۋنيۆەرسيتەتتە فيزيكا, ماتەماتيكا, فيلو­لوگيا, تاريح, پەداگوگيكا جانە ت.ب. عىلىمد­ار سالاسىندا عىلىمي باعىتتار مەن مەك­تەپتەر قالىپتاستى. عالىم­دارى­مىزدىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ قىزمەتى كەڭ اۋقىمدى قامتيدى جانە عىلىمدى دامىتۋ­دىڭ باسىمدىقتارى بويىنشا ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەر اياسىندا ورىندالادى. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, سوڭعى جىلدارى عى­لىمي-زەرتتەۋ جوبالارىمىز كولەمىنىڭ ءوسىمى بايقالادى. ۋنيۆەرسيتەتتەگى عىلىمي زەرت­تەۋدى قارجىلاندىرۋ كولەمى 2019 جىل­مەن سالىستىرعاندا 2020 جىلى 2 ەسە ءوستى.

قازىرگى كەزەڭدە حالىقارالىق دەڭگەي­دەگى باسەكەگە قابىلەتتى جوعارى وقۋ ورنىنا اينالۋ ءۇشىن عىلىمي-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعىتى العا قويىلدى. عىلىمي-زەرتتەۋ قىزمەتىن دامىتۋدا رەسەي, تۇركيا, يران, ازەربايجان, كانادا, ۇلىبريتانيا ۋنيۆەرسيتەتتەرى جانە عىلىمي-زەرتتەۋ ۇيىمدارىمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق جاسالدى. حالىقارالىق Erasmus+ باعدارلاماسى بويىنشا «ورتالىق ازيا/ TRIGGER تۇلەكتەردى جۇمىسقا ورنالاس­تىرۋ مۇمكىندىگىن جاقسارتۋعا جاعداي جاساۋ نەگىزىندە يننوۆاتسيالىق تاسىلدەردى, كاسىپكەرلىك داعدىلار مەن نۇسقاۋلاردى باستاماشىلىق ەتۋ جانە ەنگىزۋ» حالىق­ارالىق جوباسى باستاۋ الدى. جوبا اياسىندا قازاقستان, وزبەكستان, تاجىكستان جانە ەو (سلوۆەنيا) ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن بىرلەسىپ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ كورسەتكىشتەرىن جاقسارتۋ بويىنشا ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسىن ەنگىزۋ جوسپارلاندى. سونىمەن قاتار Simon Fraser University كانادالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرگە «ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ» حالىقارالىق عىلىمي جوباسى ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالارعا ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالعان جوبا جۇمىسى باستالدى. جوباعا قازاقستان, كانادا, يوردانيانىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارى تارتىلعان.

ۋنيۆەرسيتەت ساياساتىنىڭ ماڭىزدى بولىگى – پەداگوگتەر مەن ستۋدەنتتەردىڭ الەۋ­­مەتتىك قورعالۋى. 2020 جىلى ەكى رەت ەڭبەك­­اقى ءوسىرۋ جۇرگىزىلدى. 2021 جىل­عى قىر­­كۇيەكتە تاعى كوتەرۋ جوسپار­لاندى. عىلىمي الەۋەتتى كوتەرۋ جانە جاس عا­­لىم­داردى جۇمىسقا الۋعا كەشەندى جۇ­مىستار جۇرگىزىلدى. بۇگىندە 11 PhD جۇمىس جۇ­مىس­قا قابىلداندى, ءالى دە 40-تىڭ ۇستىندە دوكتو­رانتۋرانى بىتىرگەن جەرگى­لىكتى جاس عالىم­داردىڭ كەلۋى كۇتىلۋدە. ديس­سەر­تاتسيالارىن قورعاعان دوكتورانتتارعا سىياقى تولەۋ, وقىتۋشىلارعا KPI كورسەتكىشىمەن تولە­ماقى تولەۋ ىنتالاندىرۋدىڭ جاقسى ءادىسى ەكەنىن دالەلدەدى.

وڭىردەگى پروبلەمالىق ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – مۇعالىم كادرلارىنىڭ تاپشىلىعى مەن ساپاسى. وسىعان وراي ۋنيۆەرسيتەت «USTAZ» مۇمكىندىكتەر مەكتەبىن اشۋدى باستادى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ پەداگوگ مارتەبەسىن كوتەرۋ مەن ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ باعى­تىنداعى جۇمىستارىنىڭ اياسىندا جۇرەتىن جوبا مەكتەپ مۇعالىمدەرىنە قوسىمشا ءبىلىم الۋعا, كاسىبي دامۋىنا جاعداي جاسايدى. سونىمەن قاتار كەلەشەكتە ۇستازدىق ماماندىقتارعا باۋلۋ ءۇشىن ەر بالالار مەكتەبى وسى جوبا ارقىلى جۇرگىزىلمەك.

ءوڭىردىڭ دارىندى جاستارىن قولداۋ ءۇشىن «التىن بەلگى» يەگەرلەرىنە, ونىڭ ىشىندە پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا كەلگەندەرگە, گرانتتار جانە شاكىرتاقىلار تولەۋ ءداستۇرى قالىپتاستى. جاستار باس­تامالارىن قولداۋ, ستۋدەنتتىك ءوزىن-ءوزى باسقارۋ, دەبات قوزعالىسى نەگىزىندە دوسمۇ­حامەدوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وڭ ناتيجەلى تابىستارى مول.

وقۋ ورنىنداعى بارلىق ءىس-شارالار ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمدى دامىتۋداعى ەل سايا­ساتىنا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيستر­لىگىنىڭ, سون­داي-اق ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق دامۋ باعدارلاماسىنا ساي جۇرگىزىلەدى.

قازىرگى الەمدە ءبىلىم مەن عىلىم قوعام دامۋىن جاڭا بەلەسكە كوتەرەر قۋاتتى كۇشكە اينالىپ وتىر. قازاقستان ءبىلىم مەن عى­لىم جۇيەسىندە يننوۆاتسيالىق دامۋ بولا­شاعىن تاڭدادى. ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىم بە­رۋدە عىلىمي زەرتتەۋ جۇيەسى باس­تى تىرەك بولىپ سانالادى. وسى ارقىلى ايماق­­تىق ۋنيۆەرسيتەت ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­­ميكالىق دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسادى. ح.دوس­مۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋني­ۆەر­­سيتەتىنىڭ بۇل باعىتتاعى تاڭداۋى ايقىن.

سالامات يدريسوۆ,

ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى-رەكتورى