كەنشىلەر استاناسىندا تۇراتىن سۋلتىگوۆتار وتباسىنىڭ تاريحىن قاپ تاۋىنىڭ حالىقتارى باستان كەشكەن قاسىرەتتەن اجىراتىپ قاراۋ مۇمكىن ەمەس. كەيبىر دەرەكتەرگە قاراعاندا, 1944 جىلدىڭ قىسىندا چەشەن-ينگۋش اكسر-ىنەن قازاقستانعا 400 مىڭعا جۋىق ادام كۇشپەن قونىس اۋدارىلعان ەكەن.
مىنە, تۋعان توپىراقتان توتاليتارلىق جۇيەنىڭ تەپكىنىمەن تامىر اجىراتقان سول بەيباقتاردىڭ اراسىندا سۋلتىگوۆتار اۋلەتىنىڭ وتاعاسى مەن وتاناسى دا بولىپتى.
سۋلتىگوۆتار وتباسى ەلىمىزدەگى قوعامدىق كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتى ەرەكشە قاستەر تۇتادى. ۇلكەن اۋلەتتىڭ بار مۇشەسى ءبىر شاڭىراقتىڭ استىنا جيىلىپ, وتكەن كۇندەردى ەسكە الىپ, بۇگىنگى بەيبىت تە بەرەكەلى زامانعا شۇكىرشىلىك ايتادى.
اۋلەتتىڭ اقساقالى ماگامەت اۋباكىر ۇلىنىڭ تۇتاس حالىقتاردىڭ باسىنا قايعى-قاسىرەت اكەلگەن سۇم زامان تۋرالى ايتار ەستەلىگى مول. قىستىڭ قاقاعان كۇنىندە مال تيەيتىن ۆاگوندارعا «حالىق جاۋى» دەگەن جەلەۋمەن ادامداردى توعىتىپ, ايلاپ جۇرگەن ازاپتى ساپار تۋراسىندا بالا كەزىندە ەستىگەندەرىن ۇمىتار ەمەس.
«وتە اۋىر جاعداي بولعان ەكەن, دەپ كۇرسىنە ەسكە الادى ماگامەت اۋباكىر ۇلى. – جولدا جاس بالا, ايەلدەر بار, كوپتەگەن ادام كوز جۇمىپتى. كەيبىر دەرەكتەرگە سەنسەك, سول كەزدە ءبىر جارىم مىڭعا جۋىق ادام قازا تاپقان ەكەن. امالدىڭ جوقتىعىنان و دۇنيەگە اتتانعانداردى جولدا قالدىرىپ كەتىپ وتىرعان. ويتكەنى جەرلەۋگە رۇقسات بەرىلمەپتى. شەشەم ايتىپ وتىراتىن: سول ازاپتى ساپار ءبىر ايعا سوزىلىپتى. جولدا انام كۇيەۋى مەن ءۇش بالاسىنان ايىرىلادى. ءوزى اۋپىرىممەن ءتىرى قالعان».
اۋلەتتىڭ ۇلى اناسى داۋحان ماگامەتقىزىن تاعدىردىڭ جەلى كوكشەتاۋ جەرىنە ايداپ اكەلگەن. ال ونىڭ بولاشاق جۇبايى اۋباكىر سۋلتىگوۆ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا كەلىپ تابان تىرەيدى. ول دا سول ازاپتى ساپاردا زايىبىن جوعالتىپ, ءتورت بالاسىمەن قايعى جۇتىپ قالعان ەكەن.
اناسىنىڭ ايتقاندارى ماگامەت اۋباكىر ۇلىنىڭ جادىنان وشپەك ەمەس. قاپ تاۋىنان قۋىلىپ, قازاق جەرىنە كەلىپ قونىس تەپكەندەرىندە جەرگىلىكتى حالىق العاشقىدا ءۇرپيىسىپ قارسى العان. كەلە-كەلە بۇلاردىڭ مۇسىلمان بالاسى ەكەنىن بىلگەننەن كەيىن, قۇشاعىن كەڭ اشىپ, ارالاسا باستاعان.
ء«بىز تۇرعان ەلدى مەكەن مەن قازاقتار مەكەندەگەن اۋىلدىڭ اراسىن وزەن ءبولىپ جاتاتىن, دەپ اڭگىمە ايتاتىن اناسى. – مۇسىلمانداردى جەرلەيتىن قورىم سول جاقتا ەدى. ءبىز جاقتان ادام قايتىس بولعاندا بەس-التى ينگۋش مۇردەنى سۋدىڭ ورتاسىنا دەيىن كوتەرىپ اپاراتىن. ال ارعى جاقتان سونشا قازاق كەلىپ, مارقۇمنىڭ دەنەسىن الىپ كەتۋشى ەدى. ينگۋشتار بولسا, وزەننىڭ بەرگى قاباعىندا تۇرىپ, مارقۇمدى سوڭعى ساپارىنا شىعارىپ سالاتىن. ولار تۋعان-تۋىسىن, قيماس باۋىرىن قازاقتاردىڭ بارلىق مۇسىلماندىق ءجون-جوبامەن جەرلەيتىندەرىنە يمانداي سەنۋشى ەدى...».
ماگامەت سۋلتىگوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي وقيعالار كوپ بولعان. «مىنە, سول ءۇشىن دە ءبىز كەڭپەيىل قازاق حالقىنا ءومىر-باقي قارىزدارمىز», دەيدى ينگۋش اقساقال.
ماگامەت اۋباكىر ۇلىنىڭ اكەسى مەن شەشەسى قازاقستاندا قوسىلىپ, ەكى جارتى ءبىر ءبۇتىن بولعان. بالالارىن اسىراۋ ءۇشىن ەلدەن قالماي ەڭبەك ەتكەن. وتاعاسى تسەمەنت زاۋىتىندا قارا جۇمىس ىستەپتى, فەرمادا مال باققان. جەتى بالاسىن قاتارىنان كەم قىلماي وسىرگەن.
«سول كەزدە بىزدەر بىرنەشە ۇلت وكىلدەرىمەن بىرگە تاتۋ-ءتاتتى تۇردىق. قازاق, ورىس, نەمىس بالالارىمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ, ءبىر ءۇزىم ناندى ءبولىسىپ جەيتىنبىز. وتە تاتۋ بولدىق. سول ىنتىماق, بىرلىك قوي ءبىزدى بۇگىنگى كۇنگە امان-ەسەن جەتكىزگەن», دەپ وي تۇيىندەيدى ماگامەت اقساقال.
بۇگىندە جاپىراق جايىپ, تامىرىن تەرەڭگە جىبەرگەن سۋلتىگوۆتار اۋلەتىندەگى جاس بۋىن دا قازاق حالقىنىڭ سوناۋ زۇلمات جىلدارى جاساعان جاقسىلىعىن جاتقا بىلەدى. ءسىرا, بۇل اشتىقتا جەگەن قۇيقانىڭ ءدامىن ۇمىتپاعان, قازاق دەگەن جانى جومارت حالىقتىڭ جاقسىلىعىن قۇرمەت تۇتقان اعا بۋىننىڭ بەرگەن ءتالىم-تاربيەسىنىڭ جەمىسى بولسا كەرەك. وسىلايشا, سۋلتىگوۆتار اۋلەتى ءۇشىن مەيىربان قازاق حالقىنا, قازاقستانعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ ءجۇرۋ بۇگىندە سالتقا اينالىپ كەتكەن.
قاراعاندى