بىردە
«حالقىم ءوزى كيىندىردى, ءوزى شەشىندىردى...»
بىردە ءابىلاحات ەسپاەۆ ءوزىنىڭ وسكەن جەرى – جامبىل وبلىسىنداعى مەركە اۋدانىنا قوناققا بارادى. مەركەلىكتەر «كومپوزيتور جەرلەسىمىز كەلدى!» − دەپ, ءابىلاحاتتى جاقسىلاپ كۇتىپ, ۇستىنە سۋ جاڭا فينن كوستيۋمىن كيگىزىپ جىبەرەدى.
الماتىعا كەلگەن سوڭ دا ءابىلاحات الگى جاڭا كوستيۋمىن ۇستىنەن تاستاماسا كەرەك. ايەلى نازىم: «احات-ay, بۇنداي كوستيۋمدى كۇندە كيىپ توزدىرماي, تويعا, سىيلى جەرگە بارعاندا عانا كيىپ, ساقتاساڭ ەتتى», − دەپ وتىنەدى. ءابىلاحات وعان كونبەيدى: «جو-جوق, نازىم, بۇل ماعان حالقىمنىڭ بەرگەن كيىمى, سوندىقتان مەن ونى كيمەۋگە حاقىم جوق», − دەيدى قاسارىسىپ.
بىردە ءابىلاحات راديوداعى جۇمىسىنان تۇندەلەتىپ شىعىپ, ازداپ قىزارا-ءبورتىپ ۇيىنە كەلە جاتقاندا ءبىر بۇزىقتار بۇرىشتا اڭدىپ تۇرىپ, جاڭا كوستيۋمىن شەشىپ الىپ كەتىپتى. ءسويتىپ ابەكەڭ ۇيىنە جارىم-جارتىلاي جالاڭاش, اعاراڭداپ ىشكيىمشەڭ كىرەدى عوي. كىرگەن بويدا, كوزى الاقانداي بولىپ شوشىپ قالعان ايەلىنە:
− نازىمجان, ابىرجىما! حالقىم ءوزى كيىندىردى, ءوزى شەشىندىردى... وندا تۇرعان نە بار! − دەپتى دە, توسەگىنە قيسايىپتى.
اسپاندا تۇرعان «جۇلدىز»
اقىن عافۋ قايىربەكوۆ ۇزاق جىلدار بويى «جۇلدىز» جۋرنالى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارعان كىسى. عافەكەڭنىڭ قارا قىلدى قاق جارعانداي تۋراشىلدىعى, تابان استىندا ايتىپ سالار تاپقىرلىعى, قازاقتىڭ قارا ءتىلىنىڭ مايىن تامىزعان شەشەندىگى جونىندە قالامگەرلەر اراسىندا تالاي-تالاي اڭگىمەلەر ايتىلىپ ءجۇر. سولاردىڭ بىرەۋى مىناۋ ەكەن...
«جۇلدىز» جۋرنالى رەداكتسياسىندا لەزدەمە سەكىلدى ءبىر جينالىس ءجۇرىپ جاتادى. «جۋرنال الداعى جىلى قانداي بولۋى كەرەك» دەگەن باعىتتا جىگىتتەر وي-پىكىرلەرىن, ۇسىنىس-تىلەكتەرىن ورتاعا سالىپ, جاق-جاق بولىپ ايتىسادى. «جۇلدىزدىڭ» اتاق-ابىرويى ونسىز دا اسپانداپ تۇرعان كەز ەكەن, ايتسە دە پالەن دەگەن ايدار اشساق, تۇگەن دەگەن ماقالا جازساق دەپ داۋرىعىسادى عوي جىگىتتەر... جۇرت قۇساپ وڭەش جىرتىپ ايتىسپاي, ءبىر بۇرىشتا ءۇنسىز قالعان جالعىز عافەكەڭ بولسا كەرەك.
− ءيا, عافەكە, ءسىزدىڭ پىكىرىڭىز قانداي؟ − دەيدى ارىپتەستەرى ءبىر كەزدە.
سوندا عافەكەڭ يەگىن ءبىر سيپاپ قويىپ:
− ايتقاندارىڭنىڭ ءبارى ءجون عوي... بىراق ءوستىپ داۋرىعىپ ءجۇرىپ, اسپاندا تۇرعان «جۇلدىزىمىزدى» قۇلاتىپ الماساق بوپتى, اعايىندار! − دەگەن ەكەن.
بۇزىلعان سەرت
جازۋشى ءانۋار ءالىمجانوۆ ءبىراز جىل بويى ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ قوعامىنىڭ باستىعى بولىپ قىزمەت اتقارعانى ءمالىم. انەكەڭ سول جەردە جۇرگەن كەزدە جازۋشى قالمۇقان يساباەۆتى جۇمىسقا قابىلداپتى. بىرەر كۇننەن سوڭ ءانۋار:
− قالەكە, بۇگىن مەن ساعان سەن بىلمەيتىن عاجايىپ ءبىر كافەنى كورسەتەيىن. كەيىن سەن دە ءبىر كافەنى كورسەتە جاتارسىڭ, − دەپ ازىلدەپ, تاۋداعى ءبىر كافەگە اپارىپ, سىيلاپ, كۇتىپ جىبەرەدى.
ارادا بىرەر جەتى ءوتىپ كەتەدى. بىردە ءانۋار:
− قالەكە, سەنىڭ كافەڭدى كورەتىن كەزەك تە كەلىپ قالدى, − دەيدى.
قۋ ءتىلدى قالەكەڭ وتىرىك قيپاقتاعانسىپ, كوزىن تومەن سالىپ:
− ءاي, ءانۋار, كىمگە تاۋەلدى بولسام, سول كىسىنى نە ۇيگە, نە تۇزگە قوناققا شاقىرماسپىن دەپ باياعىدا, بوزبالا كۇنىمدە وزىمە ءوزىم سەرت بەرگەن ەدىم. ول سەرتىمدى سەن ءۇشىن بۇزا المايمىن, عافۋ ەت! − دەپ ەسىككە قاراي بۇرىلا بەرىپتى.
− قالەكە, ونىڭ وپ-وڭاي جولى بار, − دەپ ءانۋار قالەكەڭنىڭ جولىن كەس-كەستەيدى.
− سەرتتى بۇزار ەشقانداي دا جول جوق! − دەيدى قالەكەڭ دە قاسارىسىپ.
سوندا ءانۋار:
− مەن سەنى كىزمەتتەن شىعارۋ جونىندە قازىر, تابان استىندا بۇيرىق جازامىن. سوسىن ەكەۋمىز ەمىن-ەركىن كافەگە بارامىز. وتىرامىز. ىشەمىز, جەيمىز سەنىڭ ەسەبىڭنەن. سوسىن تاڭەرتەڭ جۇمىسقا كەلگەن سوڭ, سەنى قىزمەتكە قابىلداپ, قايتا بۇيرىق جازامىن. كەلىستىك پە؟ − دەگەن ەكەن.
الىبەك اسقار
نۇر-سۇلتان
شەشەسىنىڭ «شەرتپەگى»
اناسى بالاسىنا:
– نەگە تاماق جەمەي وتىرسىڭ؟ جاڭا عانا اش قاسقىرداي اشپىن دەپ ەدىڭ عوي؟
– ماما, قاسقىردىڭ ءشوپ-شالام جەگەنىن قاشان كورىپ ەدىڭ...
* * *
شەشەسى بالاسىنا زەكىپ وتىر.
– بۇكىل كيىمىڭدى بىلعاپسىڭ! سەن ناعىز تورايسىڭ! سەن وسى تورايدىڭ نە ەكەنىن بىلەسىڭ بە؟!
– بىلەمىن, ول شوشقانىڭ بالاسى...
* * *
– مەنىڭ بالام اۋلادا فۋتبول ويناعان سايىن كيىمدەرىن ءبۇلدىرىپ كەلەدى. قانشا قىمبات شەتەلدىڭ كىر كەتىرگىش ۇنتاقتارىن پايدالانامىن, ءبىرىنىڭ ءالى كەلمەيدى.
سودان دۇكەننەن بەلدىك ساتىپ الىپ بالامدى ءبۇلدىرىپ كەلگەنىندە اياماي ساباي جونەلەمىن... سودان باستاپ بالام تۇزەلدى, كىر-قوجالاقتان ارىلدىق.
ايتارىم, تازالىق ءۇشىن ءوزىمىزدىڭ ارزان بەلدىككە جەتەر زات جوق!
* * *
جىگىت ءجۇرىپ جۇرگەن قىزىنىڭ تۋعان كۇنىنە نە سىيلارىن بىلمەي شەشەسىنەن اقىل سۇرايدى.
– شەشە, ەرتەڭ ءسىز ون سەگىز جاسقا تولساڭىز, سىيلىققا نە كۇتەر ەدىڭىز؟
– نە دەيدى! ويباي-اۋ, ون سەگىز؟! «ون سەگىزدەن» ارتىق سىيلىقتىڭ ماعان كەرەگى جوق!
قۇتتىقتايمىز!
«قۇرمەتتى قاڭقا! جەرلەستەرىڭىز, قالامداس دوستارىڭىز ءسىزدى 70 جاسقا تولعان تويىڭىزبەن قۇتتىقتايدى!
ءسىزدىڭ وسىدان 50 جىل بۇرىن شىققان العاشقى اڭگىمەلەر جيناعىڭىز ءوز وقىرمانىن تابا الماعانىن ءبارىمىز بىلەمىز. سودان سوڭعى جىل وتكىزىپ جاريالاعان كىتابىڭىز ءادىل سىنعا ۇشىراپ ءتيىستى باعاسىن العان بولاتىن. سوعان قاراماستان, ءسىز جازۋدى جانقيارلىقپەن جالعاستىرا بەردىڭىز. سونىڭ جەمىسى رەتىندە, كوپ وتكىزبەي-اق العاشقى رومانىڭىزدى بەردىڭىز. ول رومانىڭىز – ادەبي جىل قورىتىندىسىندا − جىلدىڭ ەڭ ناشار كىتابى ەسەبىندە اتالىپ, بايانداماشى بۇتكىل ۋاقىتىنىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعىن ءسىزدىڭ وسى رومانىڭىزعا ارناپ, كەمشىلىك-قاتەلىگىن بۇگە-شىگەسىنە دەيىن تالداعانى ءالى ەسىمىزدە.
...سودان بەرى ءسىز دە جازۋدان شارشاپ-شالدىقپاي − كىتاپ سوڭىنان كىتاپ شىعارىپ كەلەسىز. سىن دا سىناۋىن سىندىرماي, «حالتۋرانى دوعارۋ كەرەك!» دەگەن ايعايىنان ءبىر تىنباي-اق كەلەدى. وسىعان قاراماي, وگىز ولەرمەندىگىڭىز بەن يتجاندىلىعىڭىزدىڭ ارقاسىندا سىيلىقتان دا قۇر قالعان جوقسىز. قالاي ەكەنىن قايدام, بۇتكىل قالامگەر اتاۋلىنى قاپى قالدىرىپ, ادەبي جابىق بايگەنىڭ دە جەڭىمپازى بولىپ جابىق قالدىڭىز. ءسىز جەڭىمپاز بولعاندا, ءبىز بىلەتىن ءبىراز ءتاۋىر جازۋشىمىز جازۋشىلىقتان مۇلدەم قول ءۇزىپ, ونى قاڭقا قيلىباەۆقا قيدىق دەپ, كەش بولسا دا باسقا كاسىپكە اۋىسىپ كەتتى. ءبىرازىنىڭ ساماي شاشى اعارىپ, ارالارىندا اراق ءىشىپ اداسىپ كەتكەندەرى دە, اقىلدان اداسىپ اۋرۋحاناعا تۇسكەندەرى دە بولدى.
ءوزىڭىز سىن جازىپ تا سىناپ كوردىڭىز. ونىڭىز جەمىسىن بەردى دە, ءبىراز قاستاسقان قاسقىرلاردان ەسە قايتاردىڭىز. قولتىعىڭنان دەمەپ كومەك كورسەتكەن كوكەلەرىڭنىڭ ءبىرازىنىڭ, وسى سىننىڭ ارقاسىندا, كوڭىلدەرىن ءوسىرىپ كوكتەمىن ورناتتىڭىز. اقىرى, سوڭىنان بار جازعانىڭىزدى ءبىر كىتاپ ەتىپ باستىرىپ الدىڭىز. ونىڭىز دا ايعاي تۋعىزدى, سىناپ-مىنەلدى. شىبىن شاققان قۇرلى كورگەن جوقسىز. ويتكەنى ول ءسىزدىڭ نەگىزگى جازاتىن جانرىڭىز ەمەس.
پەسانىڭ دا اۋا-جايىن ارالاپ كوردىڭىز. توسقاۋىلداردى بۇزىپ ءوتىپ, ءبىر-ەكەۋىن ساحنالاتىپ تا, بولماعان سوڭ جىل ءجۇردىرتىپ, اقىرى پەساڭىزعا وزىڭىزدەن باسقا جان بالاسى جۋىمايتىن بولعاندىقتان جۋاسىپ كەلىسىم بەردىڭىز.
اۋدارما اۋىلىنا دا ات سالىستىڭىز... ونىڭىزعا نە ايتارىمىزدى بىلمەي تۇرعانىمىز... تەك, كەلەسى جىلدان باستاپ ءسىز اۋدارعان بۇتكىل دۇنيەنى قايتا اۋدارىپ جاڭالاپ باسىپ شىعارماق...
سونداي-اق, بالالار الەمىنە دە بارلاۋ جاساپ, ءبىراز بىلىقتىردىڭىز...
قىزمەتتى دە قىرىق قۇبىلتتىڭىز! تەك, باعىڭىز بار ەكەن, ءبىر مىقتى قىزمەتتەن كەمشىلىك تابىلىپ تايعىزىپ جىبەرسە, كوپ وتپەي كەلەسى ءبىر كەلىستى جەردە كەرگىپ وتىرعانىڭىز. وسى جاسقا دەيىن, كۇنى كەشەگى قۇرمەتتى دەمالىسقا شىققانعا دەيىن دە, ءسىز شىقپاعان توبە, ءسىز شومىلماعان شالشىق بار ما ەكەن...
قۇرمەتتى قاڭقا! جازۋشىلىق تاجىريبەڭىز تولىسقان, اعا جاسى − 70-كە تولعان بۇگىنگى كۇنى قالامداس دوستارىڭىز ءسىزدى شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, زور دەنساۋلىق, وتباسىلىق باقىت, جاڭا شىعارماشىلىق تابىستار تىلەيدى!».
بەرىك سادىر
نۇر-سۇلتان
كيىت باسەكە
قىز بەن جىگىت
شاڭىراق كوتەرگەندە
ءبىرىن-ءبىرى ءسۇيىپ,
ولاردىڭ اتا-انالارى
تارتۋ-تارالعى الماسادى.
باستارىن ءيىپ,
ونىڭ اتى – كادىمگى
قۇدالار اراسىندا جۇرەتىن كيىت!
كيىت ءۇشىن اركىم
وزىندە بارىن بەرەدى,
قولداعى تاڭداۋلىلارىن تەرەدى.
بىراق, بۇل كۇندە
بىرەۋ شاپانىن,
بىرەۋ اتانىن
سىيلايتىن
ۇساق-تۇيەكتىڭ كۇنى وتكەن.
ول زامان
ارحايزم رەتىندە
تاريحتىڭ قويناۋىنا كەتكەن!
قازىرگى قۇدالاردىڭ يەلىگىندە
زاۋىت-فابريكا,
قالالار,
كوسىلىپ جاتقان دالا بار,
سولاردى بەرىسىپ, الماسادى,
قۇدالار مەن قۇداعيلار
وسىلاي سىيلاسىپ جالعاسادى.
قازىرگى قۇدالاردىڭ
ورىستەرى دە ۇزارعان,
ۇل-قىزىن شەتتە وقىتىپ,
مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنا
قىز ۇزاتىپ, قىز العان.
بورجىقتىڭ قىزى بورانقۇل
ماحابباتىن تاۋىپتى,
ميلليونەر اتا-اناسى كيىت ءۇشىن
سىيعا تارتىپتى زاۋىتتى.
ودان مۋلتيميلليونەر
مۇقاربەك قالا ما,
كەلىندى كەنيادان
ءتۇسىرىپتى بالاعا.
دانەكەر بولسىن دەپ ارادا,
قۇداسىنا سىيعا تارتىپتى كيىت ءۇشىن
مەنشىگىندەگى كەنىشىن.
– مىنالارىڭدى الىپ كەت,
سىيلايتىنىڭ راس بولسا مەنى شىن, –
دەپ قۇداسى,
ءوزىنىڭ بۇرىنعى جۇمىسشىلارىن
وزىنە قايتارىپ بەرىپتى.
بۇل ءىستىڭ مايىن ىشكەن ماماندارى
وزىمەن بىرگە كەلىپتى.
ال ميلليونەر سايداۋىل
شەشىم قابىلدادى تەزىنەن.
ولاردان دا اسىپ ءتۇسۋ ءۇشىن
قۇدا بولىپتى
قۇراما شتاتتاعى انەبىر
الپاۋىتتىڭ وزىمەن.
بايقاعانىمىز سوزىنەن,
مۇنداعى باسەكەلەستەرىن
ەستەن مۇلدە تاندىرماق,
قۇداسىنا جەرىنىڭ
ءبىر بولىگىن قالدىرماق.
قۇداسى ول جەردىن بار بايلىعىن
جيىپ-تەرىپ الۋى ءۇشىن
اقش-تىڭ پالەنىنشى شتاتىن
وسىندا اكەلىپ سالدىرماق!
* * *
جەكەشەگە وتكەن جەرگە
كوز سالساڭىز باقىلاپ,
جاتجۇرتتىققا
تولىپ بارلىق اتىراپ,
جەرىمىزدىڭ قۇدالىقتا
كيىت ورنىنا جۇرەتىن كۇنى جاقىن-اق!
كەمەلبەك شاماتاي
الماتى
ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن بەرىك سادىر