نەسيە تاريحى بانك سەكتورىنداعى اسا نازىك ماسەلە ساناتىنا جاتادى. ونى مۇلدە جويىپ جىبەرۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق جاقسارتۋعا بولادى. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەۋ سەگمەنتىن رەتتەۋ جانە حالىقتىڭ بورىشتىق جۇكتەمەسىن تەجەۋ تۋرالى مالىمدەمەسىندە وسى ماسەلەگە نازار اۋدارعان.
قانداي جەڭىلدىك جاسالادى؟
اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان ءابدىراحمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەگەر مەرزىمى 90 كۇننەن اسقان نەسيە وتەلسە, وندا قارىز الۋشىنىڭ مارتەبەسى «ساۋىقتىرىلعان» بولىپ وزگەرەدى. الايدا بانك ءبارىبىر كليەنتتى تاۋەكەلى اسا جوعارى دەپ باعالاپ, جاڭا نەسيە بەرمەي قويۋى مۇمكىن.
– ساۋىقتىرۋدىڭ جاڭا مەحانيزمى زاەم الۋشىعا نەسيە بيۋروسى جۇيەسىندە «ساۋىقتىرىلعان» مارتەبەسىن بەرۋدى قاراستىرادى. بۇل مارتەبە ازاماتتاردىڭ بانكتەر مەن وزگە دە كرەديتورلار الدىنداعى مىندەتتەمەسىن ادال اتقارۋىن راستاپ تۇرادى. مارتەبەنى الۋ ءۇشىن قانداي دا ءبىر قۇجات تالاپ ەتىلمەيدى. پروتسەدۋرانى نەسيە بيۋروسى مەرزىمى وتكەن قارىز تولەنگەننەن سوڭ 12 ايدان كەيىن جانە وسى كەزەڭ ىشىندە باسقا دا قارىزداردىڭ بولماۋى جاعدايىندا جاسالادى, – دەيدى ن.ءابدىراحمانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, مەرزىمى وتكەن بورىشتىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ كەپىلسىز تۇتىنۋشىلىق قارىزدار مەن ميكروكرەديتتەر بويىنشا ايىپپۇل مەن كوميسسيالاردى ەسەپتەۋگە تىيىم سالاتىن شارالار قابىلدانعان. بۇل مەرزىمى 90 كۇننەن اسقان قارىزى بار ازاماتتارعا قاتىستى.
– بىلتىردان باستاپ رەتتەۋشى بورىشتىق جۇكتەمەنىڭ كوەففيتسيەنتىن بەلگىلەدى, وعان سايكەس, ەگەر كرەديت بويىنشا تولەمدەر قارىز الۋشىنىڭ اي سايىنعى كىرىسىنىڭ 50 پايىزىنان اسسا, بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ قارىز الۋشىلارعا تۇتىنۋشىلىق قارىزدار بەرۋىنە تىيىم سالىنادى. بۇل رەتتە بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارى قارىز الۋشىلاردىڭ تولەم قابىلەتتىلىگىن كىرىستەر مەن م ۇلىك تۋرالى سەنىمدى مالىمەتتەر نەگىزىندە باعالاۋى قاجەت بولادى. مۇنىمەن قوسا, بانكتەر مەن مقۇ-نىڭ تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەردى شامادان تىس بەرۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن كاپيتال رەزەرۆىن 150 پايىزدان 300 پايىزعا, ەكى ەسە كوبەيتۋ تۇرىندە بانكتەردىڭ مەنشىكتى كاپيتالىنىڭ تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەرگە جەتكىلىكتىلىك كوەففيتسيەنتتەرى ۇلعايتىلدى, – دەيدى اگەنتتىك وكىلى.
قازاقستاندا تۇتىنۋشىلىق قارىزدار بويىنشا مەرزىمى 90 كۇننەن اسىپ كەتكەن بەرەشەك دەڭگەيى 6,9 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن. 2019 جىلى ول كورسەتكىش 8,6 پايىز بولعان. ن.ءابدىراحمانوۆتىڭ سوزىنشە, ەل اراسىنداعى نەسيەلەندىرۋ دەڭگەيى نەگىزىنەن يپوتەكالىق قارىزدار ەسەبىنەن ارتىپ جاتىر.
نەسيە تاريحىن قالاي بىلسە بولادى؟
قازاقستاندا نەسيە تاريحىن ءبىلۋدىڭ بىرنەشە جولى بار. Egov.kz ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالى نەمەسە العاشقى نەسيە بيۋروسى ارقىلى نەسيە تاريحىڭىزبەن تانىسا الاسىز.
ەڭ وڭاي ءارى ىڭعايلى جولى – ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالىنداعى «سالىق جانە قارجى» بولىمىنە كىرىپ, ءتيىستى ءوتىنىشتى تولتىرىپ, ەتسق كىلتىڭىز ارقىلى قول قويىپ, كەيىن جەكە كابينەتىڭىزدەن ناتيجەسىن كورۋ. «كرەديت بيۋروسى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى نەسيە تاريحىنىڭ قالىپتاسۋى تۋرالى» زاڭعا سايكەس, كرەديتتىك بيۋرو سۋبەكتىنىڭ نەسيە تاريحى تۋرالى اقپاراتتى سوڭعى اقپارات الىنعان كۇننەن باستاپ 10 جىل بويى ساقتاي الادى.
NPL دەڭگەيى
ۇلتتىق بانك دەرەگى بويىنشا, اقپان ايىندا مەرزىمى 90 كۇننەن اسىپ تولەنبەگەن نەسيە كولەمى ازايعان. مەرزىمى وتكەن نەسيە دەڭگەيى 60 ملرد-تان 26 ملرد تەڭگەگە تومەندەپتى. اقپاننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا NPL 6,92 پايىزدى قۇراپ وتىر. مەرزىمى وتكەن نەسيەلەر (88,3 پايىز) مەن جۇمىس ىستەمەي تۇرعان نەسيەلەر (NPL – 86,3 پايىز) بويىنشا بانكتەر اراسىنداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش Capital Bank ەنشىسىندە. ەكىنشى ورىندا – 43,5 پايىزبەن Jusan Bank. «تسەسنادان» قالعان «مۇرا» Jusan-نىڭ انتيرەيتينگتە العا شىعۋىنا اسەر ەتكەن سىڭايلى. NPL دەڭگەيى 22,7 پايىزدى قۇرايتىن پاكىستان بانكى ۇشتىكتى تۇيىندەپ تۇر.
ال Moody’s دەرەگىنشە, قازاقستاندىق بانك سەكتورىنداعى پروبلەمالىق قارىزدار ۇلەسى 18 پايىزدان اسىپ كەتكەن. اگەنتتىك بولجامىنشا, جىل سوڭىنا دەيىن NPL ۇلەسى 16 پايىزدان جوعارى بولادى. بۇعان سەبەپ – بانكتەردىڭ شاعىن بيزنەستى نەسيەلەۋى مەن تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەندىرۋدى ارتتىرۋى.