قارعىن سۋدىڭ قاۋپى سەيىلگەن جوق

بيىل وبلىستا ارنايى ماماندار 94 ەلدى مەكەندى سۋ باسۋ قاۋپى بار ەكەنىن انىقتاپتى. ويداعى قار كەتكەنىمەن, تاۋدىڭ قارى ەرىنشەكتەنە ەريدى. قاۋىپ تە سول جاقتان كەلۋى مۇمكىن. سوندىق­تان دا ءار اۋدان باسشىلىعى ءوز اۋماعىنداعى وزەن ارنالارى مەن كوپىرلەردىڭ اۋىزدارىن قاتقان مۇز, كەپتەلگەن قوقىستان تازارتىپ جاتىر. اياقاستى تاسقىن بولا قالسا, جۇمىلدىرىلعان اپاتتىق-قۇتقارۋ جەكە قۇرامى دا ساقاداي ساي دايىن وتىر. قۇتقارۋشى قۇرام 708 دانا «ليمان» اتتى باس كيىمى مەن ەتىگى بار گيدروكوستيۋممەن جابدىقتالعان. ال سۋ تاسقىنى قيىنداعان جاعدايدا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ قۇرىلعان كۇشتەردىڭ قۇرامىندا 3 مىڭ ادام, 24 112 بىرلىك تەحنيكا جانە 370 موتوپومپا بار. سونداي-اق 108 ەۆاكوبەكەت دايىندالعان.

جۋىقتا توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى قىزمەتكەرلەرى,  «قازسەلدەنقورعاۋ» وبلىستىق فيليالى جانە «قازگيدرومەت» رمك ماماندارى بىرلەسىپ, تىك­ۇشاق­­پەن سۋ تاسۋ قاۋپى بار ۋچاس­كە­لەردى باقىلاپ قايتتى. اەرو­ۆي­­زۋالدى باقىلاۋ گلۋبوكوە, ال­تاي, كاتونقاراعاي اۋداندارى­نا جۇر­گىزىلدى. مونيتورينگ كەزىن­دە بۇق­تىرما, كراسنوياركا, گلۋبو­چ­ان­كا وزەندەرىنىڭ ارنالارى تەكسەرىلدى.

– اەروۆيزۋالدى زەرتتەۋلەر تۇ­راقتى گيدرولوگيالىق جاع­داي­­دى كورسەتەدى. سۋ ارناسى­نان شى­عىپ كەتەدى-اۋ دەگەن ماڭاي­لار­دى بايقاپ قايتتىق. وزەندەر­دەگى سۋ دەڭگەيىنىڭ قاۋىپى شەكتەن تو­مەن, – دەيدى وبلىستىق توتەن­شە جاعدايلار دەپارتامەنتى باس­قار­­ما­سىنىڭ باستىعى الەكسەي شتىكەل.

وڭىردەگى قاردىڭ دا كوپ بولىگى ەرىپ كەتتى. سوڭعى ەكى اپتادا 97% قار 50%-عا دەيىن ازايعان. جەر توڭىنىڭ جوعارى قاباتى دا ءجىبىدى. الايدا كۇرشىم, كاتون­قاراعاي, بەسقاراعاي, زايسان, التاي جانە بورودۋليحا اۋدان­دارىن­­دا توڭنىڭ ءبىر قاباتى بۋسانا قويماعان سياقتى. وبلىس­تىڭ جازىق اۋماعىنداعى قار جا­مىل­عىسىنىڭ قالىڭدىعى 50 سانتيمەتردەن اسپايدى. التاي اۋدانىندا عانا 75 سانتيمەتردى قۇرايدى. «جامان ايتپاي, جاقسى جوق». الدا-جالدا سۋ تاسقىنى بولا قالعان جاعدايدا, قالالار مەن اۋدانداردىڭ اكىمدىكتەرى 109,6 مىڭ دانا ىدىس-قاپ, 15,5 مىڭ توننا ينەرتتى ماتەريال, 532 توننا ججم دايىنداۋدى ۇيىمداستىرىپ قويعان.

– توتەنشە جاعدايلار ءمي­نيسترى­نىڭ بۇيرىعى بويىنشا 52859 اسكەري بولىمىنەن مەحانيكا­لاندىرىلعان جيىنتىق جاساقتان 8 بىرلىك تەحنيكا, 4 ءجۇزۋ قۇرالى مەن 10 تاسىمالدى موتوپومپا, جەكە قۇرامنىڭ 50 ادامىنان تۇراتىن كۇشتەر مەن قۇرالدار كەلدى. تاۋلىك بويى كوشەلەردەگى قار تازالانىپ جاتىر. بۇلاق كوزدەرى اشىلدى. سۋ وتكىزگىشتەر مەن كوپىرلەردىڭ استى تازالاندى. كۇنىنە بىرنەشە رەت وزەندەر مەن كولدەردەگى سۋ دەڭگەيى ولشەنىپ وتىر, – دەيدى التاي اۋدانىنىڭ اكىمى قاليحان بايعونىسوۆ.

مۇنداي ساقتىق شارالارى كۇرشىم, كاتونقاراعاي, كوكپەك­تى, تارباعاتاي, ءۇرجار, گلۋبو­كوە, ۇلان اۋداندارىندا دا جۇر­گىزىلىپ جاتىر. اۋىل ماڭىنداعى بۇلاقتاردىڭ بويىن تازالاۋعا ۆو­لون­تەرلەر مەن جەرگىلىكتى تۇر­عىن­دار دا بىلەك سىبانا كىرىسكەن.

– ەكى-ءۇش جىل بۇرىن جايباراقات جاتىپ, كوكتەمگى تاسقىندى اۋىز­دىق­تاي الماعانىمىز شىندىق. قازىر ايتەۋىر بۇل ىسكە ءار اۋدان جا­ۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن بولدى. ءبىز دە ءۇيدىڭ ماڭىنداعى بۇلاق­تان باستاپ, اۋىل سىرتىنداعى وزەن ارنالارىنا دەيىن اشىپ جا­تىرمىز. اۋدان باسشىلىعى دايىن­دىقتى ءجىتى قاداعالاپ وتىر, – دەي­دى سامار اۋىلدىق ارداگەرلەر كە­ڭە­سىنىڭ توراعاسى ايدارحان سادىقوۆ.

كوكپەكتى اۋدانىنىڭ سامار اۋىلى بۇقتىرما سۋ قويماسى­نىڭ جاعالاۋىندا جاتقاندىقتان, ساقتانباسقا بولمايدى. ۇلكەن­دى-كىشىلى وزەن-كولدەرى دە از ەمەس. سول سياقتى ۇلان اۋدانىندا دا ساق­­تىق شارالارى اكىمدىكتىڭ نازا­رىن­دا. اۋىل ىشىندەگى قار كەت­كەنى­مەن تاۋداعى قاردىڭ كوبەسى سوگى­لىپ, توڭى بۋسانا قويعان جوق. سون­دىق­تان دا ارقانى كەڭگە سالۋعا ءالى ەرتە.

شىعىس قازاقستان وبلىسى