ەلەكتر قۋاتى نەلىكتەن قىمباتتادى؟

ۆەدومستۆو وكىلى ەلىمىزدەگى 45 ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمنىڭ 37-سىندە شەكتى تاريف مولشەرى وسەتىنىن ايتتى. العاشقىدا تاريف 36% دەڭگەيىندە ۇلعايادى دەپ بولجانعان. دەسە دە جارتى جىل ىشىندە بەرىلگەن وتى­نىمدەرگە تالداۋ جۇرگىزىلىپ, تالقىلاۋلاردىڭ ناتيجە­سىن­دە ونىڭ قۇنى ەكى ەسەگە تومەندەتىلدى دەدى ءمينيستردىڭ ورىن­باسارى.

«قازاقستانداعى ەنەرگە­تي­كا­لىق نىسانداردىڭ باسىم بولىگى XX عاسىردىڭ 60-70-ءشى جىلدارى پاي­دالانۋعا بەرىلگەن ەدى. 2020 جىل­دىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, رەسپۋبليكالىق ەنەرگەتيكالىق اكتيۆتەردىڭ توزۋى 53%-دى قۇراپ وتىر. سايكەسىنشە, گەنەراتسيا سەك­تورىنداعى نەگىزگى شىعىندار ولار­دى جۇمىس جاعدايىندا ۇستاپ تۇرۋ­عا باعىتتالىپ, كوپتەگەن ستان­ساداعى كىرىس مولشەرى ناقتى شى­عىن­داردان تومەن بولدى. ەلەكتر ستانسالارىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسى الاڭداۋشىلىقتى تۋدىرىپ وتىر. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە قاراجاتتىڭ جەت­كىلىكسىزدىگىمەن بايلانىستى. وكىنىشكە قاراي شەكتى تاريفتە قاراستىرىلعان جوندەۋ جۇ­مىس­تارىنا جۇمسالاتىن شىعىن مول­شەرى قاجەتتىلىكتەردى تولىق قام­تى­مايدى», دەدى ق.راحىموۆ.

قۇزىرلى ورگاننىڭ ما­لى­مە­تى­نە سۇيەنسەك, جاڭعىر­ما­لى ەنەر­گيا كوزدەرى وندىرەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىن مىندەتتى ساتىپ الۋ كولەمى دە بىلتىرعى كەزەڭمەن سالىس­تىرعاندا 68%-عا, سونداي-اق بالاما ەنەرگەتيكاعا جۇمسا­لا­­تىن شى­عىندار 49%-عا ءوستى. سول سە­كىل­دى ايلىق ەسەپتىك كور­سەت­­­كىش­تىڭ وسۋىنە بايلانىستى بيۋد­­جەت­­كە تولەنەتىن مىندەتتى تو­لەم­دەر شى­عىن­دارىنىڭ ارتۋى مەن ەلى­مىز­گە يمپورتتالاتىن جاب­دىق­­تار بو­يىن­شا باعانىڭ ءوسۋى دە باعا ساياسا­تى­نا اسەر ەتسە كەرەك.

«تولىق قارجىلاندىرۋدىڭ جوق­­تى­عىنان وندىرىستىك اپاتتار مەن تەحنولوگيالىق ولقى­لىق­­تاردىڭ وسكەنى بايقالادى. بىل­تىر قازاقستاننىڭ ءبىر­تۇ­تاس ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيە­سىن­دە 4 458 تەحنولوگيالىق بۇزۋ­شى­لىققا جول بەرىلدى. ءار ءىرى تەح­نو­لوگيالىق بۇزۋشىلىق – بۇل قازاق­ستاننىڭ بۇكىل ەنەرگە­تي­كا­­لىق جۇيەسىنە قاۋىپ تۋدىرادى. ەلەكتر ستانسالارىنداعى شەكتى تا­ريفتەردى ۋاقتىلى تۇزەتۋ جاڭ­­عىرتۋعا بايلانىستى جۇ­مىس­­تى ساپالى جۇزەگە اسى­رۋ­عا, سونداي-اق 2021-2022 جىل­دا­ر­داعى كۇزگى-قىس­قى ماۋسىم­نان ءسات­­تى وتۋ­گە جانە اۆاريا­لىق جاع­­­داي­لار­دى ازايتۋعا ارنالعان جون­­دەۋ جۇ­مىس­تا­رىن تولىق كو­لەمدە جۇر­گىزۋگە مۇمكىندىك بە­رە­دى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

2020 جىلى قاراجىرا كە­نىن­دە كومىردىڭ باعاسى 8,6%-عا, ال «بوگاتىر كومىر» كاسىپور­نىندا 9,9-عا, سول سەكىلدى كولىك­تىك تاسىمالداۋ قۇنى 7%-عا قىم­بات­تاپتى.

«ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىم­­دار­دىڭ كومىر كەن ورىن­دا­رى­نىڭ الدىندا شامامەن جالپى سوماسى 2 ملرد تەڭگە جانە گاز وندىرەتىن كاسىپورىنداردىڭ الدىندا 4 ملرد-تاي تەڭگە بەرەشەگى بار», دەدى ق.راحىموۆ.

ەنەرگەتيكتەر تاپشى, جالاقى ماردىمسىز

ەنەرگەتيكتەر ايتقانداي, شەك­­تى تاريفتەردى ۋاقتىلى تۇزە­تۋ شا­مامەن 23 مىڭ جۇمىس ورنىن ساقتاۋعا كومەكتەسەدى.

«2016 جىلى قازاقستاننىڭ نە­گىزگى ەلەكتر ستانسالارىندا وندى­رىستىك پەرسونالدان 26 مىڭ­نان اسا ادام جۇمىس ىستە­گەن بولسا, 2020 جىلدىڭ قورى­تىن­دى­سى­نا سايكەس, ءوندىرىس كولەمىنىڭ 15%-عا وسكەنىنە قاراماستان ولار­دىڭ سانى 23 مىڭ ادامنان اسقان جوق. تاياۋ ارادا ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدارىنداعى باس­قارۋ جۇيەسىندە بىلىكتى پەر­سو­نالعا جانە ولاردىڭ كاسى­بي­لىگىن جوعارى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. ول ءۇشىن ءتيىستى باعدارلامالاردى قابىلداپ, ەڭبەكاقىنى جوسپارلى تۇردە ۇلعايتۋ قاجەت», دەدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى.

رەسپۋبليكا اۋماعىنداعى جى­لۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن ءون­دى­رىپ, تاراتاتىن كاسىپ­ورى­­ن­­دار­داعى جالاقى جيىرما جىل ىشىندە وزگەرمەگەن. سالا­لىق جا­لا­­قىنىڭ كورسەتكىشى جاعى­نان ەلىمىز تومەنگى ساتىدا ور­نا­لاس­قان. بۇل تۋرالى قازاقس­تان­دىق ەنەر­گەتيكتەردىڭ سالالىق كا­سىپ­و­­دا­عىنىڭ توراعاسى ورازبەك بەكباس ايتتى.

ول وتاندىق ەنەرگەتيكتەردىڭ ەڭبەكاقىسى تمد ەلدەرى اراسىندا عانا ەمەس, ەلىمىزدەگى وندى­رىس­تىك كاسىپورىندار اراسىندا دا ءتىزىمنىڭ سوڭىندا كەلە جات­قا­نىن جەتكىزدى. اتاپ ايت­قان­دا, ەنەر­گەتيكتەردىڭ ەڭبەك­اقىسى 6,9%-عا تومەن.

«مۇنىڭ سالدارىنان قاجەتتى ماماندار باسقا جوعارى اقىلى سا­لا­­لارعا, سونداي-اق كورشى مەم­لە­­­­كەت­تەرگە دە ەرىكسىز كوشەدى. مى­­سالى, «اتىراۋ جارىق» اق-دا بىلتىر 1 311 قىزمەتكەردىڭ 98-ءى جۇ­مىستان كەتتى. ال «قوس­تا­ناي جىلۋ ەنەرگەتيكالىق كوم­­پا­نيا­سى» كاسىپورنىندا 753 ادام­نىڭ 156-سى جۇمىستان شى­­­عا­رىلدى. «سەۆكازەنەرگو» ۇيى­­مىندا 1 158 قىزمەتكەردىڭ 191­-ءى كورشى رەسەيگە جۇمىسقا كەتتى. سا­­­­لىستىرمالى تۇردە, ەنەر­­گە­­­تيك­تەردىڭ ەڭبەكاقىسى كور­­شى­­لەس مەم­لەكەتتەردە 21%-عا ار­تىق. مىسالى بەلارۋس رەس­پۋب­­­لي­كا­سىندا بۇل سان 28%-عا, قىر­عىز­ستاندا ورتاشا ەڭبەكاقى ورتا­شا جالا­قىدان 44%-عا جوعا­رى», دەدى و.بەكباس.

وكىنىشكە قاراي, وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعالاردىڭ سانى دا ازايماي تۇر دەيدى سالالىق كاسىپوداق وكىلدەرى. ايتالىق, 22 جاعدايدىڭ 14-ءى ولىممەن اياقتالادى ەكەن.

«سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جاعداي مەملەكەت پەن رەتتەۋشى ورگاندار تاراپىنان دۇرىس كوڭىل بول­مەۋ سالدارىنان ورىن الىپ وتىر. وكىنىشتىسى سول, ءبىزدىڭ ەنەر­گە­تيك­تەرگە ەڭبەكاقىنى كو­تە­رۋ ماسە­لەسىنە بايلانىستى ۇكى­مەت­كە, پارلامەنتكە, ەنەر­گە­­تيكا, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­­مەتتىك قورعاۋ, ۇلتتىق ەكو­­نو­­­ميكا مينيسترلىكتەرىنە بىر­­­نە­شە رەت جاساعان وتىنىش­تە­رى­­مىز شە­شىمىن تاپپادى. بۇل تى­عى­رىق­تان شىعۋدىڭ ءبىر جولى – ەنەر­گە­تيك­تەر­دىڭ جالاقىسىن وڭىر­لەردەگى ورتاشا دەڭگەيگە دەيىن ءبىر مەزەتتە كوتەرۋ, مۇنى تاريف بەكىتىلگەن كەزدە عانا جا­ساۋ­­عا بولادى», دەدى كاسىپوداق باس­شىسى.

تاعى ءبىر مىسال رەتىندە ەنەر­گە­تيكالىق ماماندىقتارعا تۇ­سە­تىن تالاپكەرلەر سانىنىڭ ازايۋى كەل­­تىرىلدى. سول سەبەپتى كا­سىپ­ورىن­دار ەرىكسىز زەينەت­كەر­لىك جاس­تاعى مامانداردى ۇستاۋعا ءماجبۇر. جاس ماماندار كاسىپتىڭ ال­عاشقى داع­دىلارىن يگەرگەن سوڭ, جو­عا­رى اقىلى جۇمىسقا اۋىساتىن كو­رىنەدى.

2020 جىلدىڭ قورىتىن­دى­سى­نا سايكەس, ەلىمىزدە ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ كولەمى 107,3 ملرد كيلوۆاتت-ساعاتتى قۇراپ, وتان­دىق ەلەكتر ستانسالارى 108 ملرد كۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرگەن. مينيسترلىكتىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ەلەكتر ستان­سا­لا­رىنىڭ جالپى بەلگىلەنگەن قۋات­ى قاڭتاردا 23,6 مىڭ مەگا­ۆات­­­تى قۇرادى. بۇل رەتتە 2020 جىلعى قاراشادا ەلەكتر جۇك­تە­­مەسىنىڭ جىلدىق ماكسيمۋمى 15,6 مىڭ مەگاۆاتتى كورسەتكەن ەدى. ءوندىرۋ قۇرىلىمىنداعى وتىن تۇرلەرى گەنەراتسيالايتىن كوزدەردىڭ ۇلەسى كەلەسىدەي. ما­سە­لەن, كومىر – 68%, گاز – 20%, سۋ ەلەكتر ستانسالارى – 9% جانە جاڭ­عىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى – 3 %.