جەر شارىن قاپسىرا وراپ, ادامزاتتى تۇگەلدەي دەندەپ العان كوروناۆيرۋس ىندەتىنەن الەمدە 123 ملن-نان اسا ادام اۋرۋعا شالدىعىپ, 2 ملن 700 مىڭنان استامى جەر قويناۋىنا بەرىلدى. وعان قوسا ىندەت الەم حالىقتارىن وراسان ۇرەيگە دۋشار ەتىپ, كوپتەگەن مەملەكەتتەردى ەكونوميكالىق داعدارىسقا اكەلدى. ىندەتكە قارسى بارلىق دەرلىك مەملەكەت قىرۋار قاراجاتىن جۇمساپ كەلسە دە, عالامات وپاتتىڭ بەتى قايتار ەمەس. جاريالانعان كارانتيندەر دە ايتارلىقتاي ناتيجە بەرمەي كەلەدى. ال عالىمداردىڭ بولجامى بويىنشا, كوروناۆيرۋستىڭ ەكپىندى سوققىسى كوكتەمدە قايتالانىپ, ءتىپتى الداعى ەكى جىل بويى زاردابى سوزىلمالى بولاتىن كورىنەدى. جەر شارىن قاپسىرا وراپ, ادامزاتتى تۇگەلدەي دەندەپ العان كوروناۆيرۋس ىندەتىنەن الەمدە 123 ملن-نان اسا ادام اۋرۋعا شالدىعىپ, 2 ملن 700 مىڭنان استامى جەر قويناۋىنا بەرىلدى. وعان قوسا ىندەت الەم حالىقتارىن وراسان ۇرەيگە دۋشار ەتىپ, كوپتەگەن مەملەكەتتەردى ەكونوميكالىق داعدارىسقا اكەلدى. ىندەتكە قارسى بارلىق دەرلىك مەملەكەت قىرۋار قاراجاتىن جۇمساپ كەلسە دە, عالامات وپاتتىڭ بەتى قايتار ەمەس. جاريالانعان كارانتيندەر دە ايتارلىقتاي ناتيجە بەرمەي كەلەدى. ال عالىمداردىڭ بولجامى بويىنشا, كوروناۆيرۋستىڭ ەكپىندى سوققىسى كوكتەمدە قايتالانىپ, ءتىپتى الداعى ەكى جىل بويى زاردابى سوزىلمالى بولاتىن كورىنەدى.
كوروناۆيرۋستىڭ كەسەلدى ەكپىنىنەن زارداپ شەگىپ وتىرعان قازاقستانداعى جاعداي دا قالىڭ جۇرتتى الاڭداتىپ وتىر. قاۋىپتى كىرمە ىندەتكە بايلانىستى قابىرعامىزدى قايىستىرىپ وتىرعان جايت, ەلىمىزگە كوروناۆيرۋس كەلگەلى بارلىعى 200 مىڭنان اسا ادام ناۋقاسقا شالدىققان, 2 مىڭنان استامى قايتىس بولعان. سوندىقتان ىندەتپەن كۇرەستى پارمەندى ەتۋ مەن الدىن الۋ شارالارىن جەتىلدىرۋگە وي سالۋ – ءار قازاقستاندىقتىڭ پارىزى.
اۋەلى مەملەكەتىمىزدىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارىنىڭ قويعان كەيبىر ماڭىزدى تالاپتارىنا كوڭىل بولەيىك. سونىمەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ 2020 جىلعى 5 شiلدەدەگi «سانيتاريالىق-ەپيدەمياعا قارسى جانە سانيتاريالىق-پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋ مەن جۇرگىزۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» بۇيرىعىنا ساي بەكىگەن تالاپتار جەتكىلىكتى ورىندالىپ وتىر ما؟ جوق دەۋگە ءماجبۇرمىز. ويتكەنى كۇندەلىكتى كوزىمىزبەن كورىپ جۇرگەن جاعداي مۇلدەم باسقاشا. حالىق كوپ شوعىرلاناتىن دۇكەندەر, سۋپەرماركەتتەر مەن باسقا دا ورتالىقتاردا ادام اراسى 2 مەترلىك الەۋمەتتىك قاشىقتىق ساقتالمايدى. دۇكەن كاسساسىنا كەزەكتە تۇرعانداردىڭ كوبىسى ءبىر-ءبىرىنىڭ جەلكەلەرىنە ءتونىپ تۇرىپ الادى. سوراقىسى, بەتپەردە كيمەي جۇرگەن ازاماتتار دا كەزىگەدى. ال بەتپەردە كيگەندەرىنىڭ ءبىرازى ونى يەكتەرىنە ءتۇسىرىپ قويادى نەمەسە تەك اۋىزىن عانا جاۋىپ جۇرەدى. ال ناقتى قاۋىپ تىنىس جۇيەسىنەن كەلەتىنىن كوبىسى ەسكەرمەيدى. ال تىنىس جۇيەسىن بەتپەردەمەن جاپقانداردىڭ ىشىندە, ونىڭ جوعارعى جاعىنداعى سىمدى مۇرىننىڭ قىرىنا قاپسىرىپ ۇستاتۋعا كوبىنە ءمان بەرمەيدى. ول سولقىلداق تۇرىندە ءىلىنىپ تۇرادى. دۇرىسى, بەتپەردەنىڭ شەتىندە ەش ساڭىلاۋ بولماۋى ءتيىس. عالىمداردىڭ كەيىنگى زەرتتەۋلەرى بويىنشا قولدانىستاعى بەتپەردەلەردى بىرىنە-ءبىرىن قوساقتاپ تاققان ءتيىمدى. كوروناۆيرۋستىڭ ادام كوزىنە تۇسسە اعزاسىنا قاۋىپ تۋدىراتىنىن عالىمدار انىقتادى. بۇعان بەتپەردە وندىرۋشىلەرى نەگە كوڭىل بولمەي كەلەدى؟ پايدالىسى, بەتپەردە وندىرۋشىلەر بەتتى كوزبەن قوسا تۇگەل جاۋىپ تۇراتىن بەتپەردە شىعارعانى ءجون بولار ەدى. جۇرتشىلىققا كەڭ تاراعان سوزدىكتە مىناداي تۇسىنىكتەمە بەرىلگەن: «بەتپەردە ادامنىڭ بەت-ءجۇزىن جاسىرىپ تۇراتىن ارنايى جاپسىرما, ماسكا». سونىمەن, سانامىزعا جەتەرلىكتەي تۇسىنىكتەمەگە ساي «بەتپەردە» نەمەسە «ماسكا» (سپەتسيالنايا ناكلادكا, سكرىۆايۋششايا ليتسو... ي.ي.وجەگوۆ. سلوۆار رۋسسكوگو يازىكا. م.,1973, ستر.321) ادامنىڭ بەتىن تۇگەلدەي جاۋىپ تۇراتىن قۇرال, مەديتسينالىق بۇيىم بولۋى ىقتيمال ەدى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى, مەملەكەت باسشىلارى مەن مەديتسينا قۇرالدارى مەن بۇيىمدارىن شىعاراتىن وندىرۋشىلەر ءالى كۇنگە دەيىن وعان ءمان بەرمەگەنى وكىنىشتى جاعداي. ويتكەنى كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسىپ جاتقان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بارلىعىنىڭ دا بەتتەرى بەتپەردەلەرمەن تولىق جابىلعان. قازىر ادامدار ءومىر مەن ءولىم قىلكوپىرىنىڭ اراسىندا تۇرعانى ايقىن. ءار ازامات وسىنى ءجىتى ءتۇسىنىپ, ءوز ءىس-ارەكەتىنە جاۋاپتىلىقتىڭ ءمانىن ساناسىنا جۇكتەۋى اينىماس قاجەتتىلىك. باقىلاۋ شارالارى جولعا قويىلماي كەسەلدى ىندەتپەن كۇرەس دارمەنسىز بولاتىنى انىق. ال ءبىردى-ەكىلى تەكسەرىس بولسا دا, ونىڭ ءتۇسىرىلىمىن كۇندەلىكتى تەلەديداردان ۇسىنىلعانىن كورمەدىك. ىندەتپەن كۇرەس ءىس-شارالارىن ناسيحاتتاۋ بۇقارا حالىققا تۇسىنىكتى دە كورنەكتى بولۋى كەرەك. ياعني قوعام مۇشەلەرىنىڭ قۇقىقتىق ساناسى مەن مادەنيەتىن كوتەرۋ ماسەلەلەرىنە كوڭىل ءبولۋ كەرەك.
ناقىپبەك سادۋاقاسوۆ,
زاڭگەر, پۋبليتسيست