قازاق كينويندۋسترياسىنداعى قايتالانباس ونەر تۋىندىسى – «قىز جىبەك» كوركەم ءفيلمى تالاي جاستىڭ تالانتىن اشتى. باستى رولدەردى سومداۋعا قۇمان تاستانبەكوۆ پەن مەرۋەرت وتەكەشوۆا تاڭدالدى. ەكەۋىن دە ەل تانىدى. وزدەرى وتباسىلىق جۇپ قۇردى. سولارمەن بىرگە تانىلعان تاعى ءبىر ونەر ادامى بار. بىراق ونى «قىز جىبەك» كينوسىن تۇسىرۋشىلەر توبى عانا بىلەدى. ويتكەنى ول «گاككۋ» ءانىن شىرقادى. كينو كادرىندا داۋسى عانا جازىلدى. ءاندى كادر سىرتىندا شىرقاعاندىقتان, ونىڭ بەينەسى لەنتاعا تۇسكەن جوق. سول سەبەپتەن, ونىڭ اتى جۇرتشىلىققا جاريا ەتىلمەدى.
بۇلبۇلدىڭ ۇنىندەي سىڭعىرلاعان داۋسى بار ءانشىنىڭ اتى-ءجونى – ءمۇنيرا يجانوۆا. كىندىك قانى اباي مەن شاكارىم, مۇحتار اۋەزوۆتەي قايتالانباس زاڭعارلار قاناتتانعان سەمەي وڭىرىندە تامدى. وسىنداعى سۋىقتوبە اۋىلىندا بالالىعى وتكەن ول اعاسى عارىپجان ماتايباەۆتى وزىنە ۇستاز تۇتتى. قازاقتىڭ ءداستۇرلى اندەرىن ورىنداعان, كەيىننەن ناسيحاتتاۋدان جالىقپاعان اعاسىنىڭ داۋسى ەرەك ەدى. اعاسى ءان سالعاندا قازاق ونەرىن پاريج تورىندە تانىتقان بىرەگەي ءانشى امىرە قاشاۋباەۆتى تىڭداعانداي كۇي كەشەتىن.
ۇلتتىق ونەر دەسە ىشەر اسىن جەرگە قوياتىن اعاسىنا ەلىكتەگەن ءمۇنيرا دا بەس جاسىنان ءان ايتۋعا تالپىندى. الدىمەن اۋىلداستارىنىڭ الدىندا سىزىلتىپ ءان شىرقادى. كەكىلى جەلبىرەگەن بالعىن ونەرپازدىڭ العاشقى قادامىنا ريزاشىلىقپەن قول سوققان اۋىلداستارى ونى ء«انشى قىز» دەپ اتادى. بۇل وعان قانات ءبىتىرىپ, انشىلىككە تۇپكىلىكتى بەت بۇرۋعا اسەر ەتتى. ءسويتىپ ون سەگىز جاسىندا سەمەيدەگى م.تولەباەۆ اتىنداعى مۋزىكا ۋچيليششەسىنىڭ تابالدىرىعىن يمەنە اتتادى. ۋچيليششەدە وقىعان وتكەن ءتورت جىلىن تەككە وتكىزبەي, جەكە ءان ورىنداۋعا ماشىقتاندى.
– قازاق اندەرىنىڭ ءيىرىمى تەرەڭ عوي. شىنىمدى ايتسام, قازاق اندەرىنە عاشىق بولدىم. ۇيىقتاپ جاتسام دا ءان شىرقاپ تۇرعانداي كۇيگە ەنەمىن. سوندىقتان ءبىلىمىمدى جەتىلدىرۋ ءۇشىن 1964 جىلى كونسەرۆاتورياعا وقۋعا ءتۇسۋدى ويلادىم, – دەيدى ءمۇنيرا يجانوۆا. – الايدا بۇل ارمانىم ورىندالعان جوق. وعان قۇربىم ەكەۋمىزدىڭ الماتىنىڭ كوشەلەرىن ارالاپ ءجۇرىپ, قىزىعۋشىلىقپەن جەگەن بالمۇزداقتىڭ كەسىرى ءتيدى. ءبىر تۇندە تاماعىما تاس تۇرعانداي, ءىسىنىپ كەتتى. دارىگەرلەر ءان ايتۋعا تىيىم سالدى. سول سەبەپتەن, كونسەرۆاتورياعا وقۋعا تۇسە المادىم.
جۇرەگى نازىك بولسا دا قايسارلىعى بار قىز «الماتىدا جوعارى ءبىلىم الامىن» دەگەن ماقساتىنان باس تارتپاي, قىزدار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا جەكە ءان ورىنداۋدىڭ تىلسىمىنا بويلادى. بۇعان قوسا, ديريجەرلىكتىڭ قۇپياسىن مەڭگەردى. ينستيتۋتتا وقي ءجۇرىپ, جامبىل اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسىندا جۇمىس ىستەدى. فيلارمونيادا اكادەميالىق كاپەللا حورىنىڭ ءسوليسى رەتىندە ءان شىرقادى.
ءتۇرلى بايقاۋلاردا باق سىنادى. سونىڭ ءبىرى – جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرىنىڭ ونەر بايقاۋى. ءمۇنيرا يجانوۆا بۇل بايقاۋعا 1965 جىلى قاتىسىپ, «اق شاعالا» ءانىن ورىندادى. سول بايقاۋدا ستۋدەنتتەردىڭ ونەرىن سىرتتاي باقىلاۋعا كومپوزيتور نۇرعيسا تىلەنديەۆ تە قاتىسىپتى. ەل ىشىندە ەلەۋسىز جۇرگەن ونەرلى جاستاردىڭ تانىلعانىن قالايتىن كومپوزيتور سىڭعىرلاعان داۋسى بار قىزدى ۇمىتپاعان سەكىلدى.
– الماتى – ونەردىڭ ورداسى. سول كەزدە ونەرگە بەت بۇرعان جاننىڭ ءبارى اسەم قالادا قالعاندى ءجون كورەتىن ەدى. مەندە دە استانادا قالسام-اۋ دەگەن وي بولدى. قولىما ديپلوم الار ساتتە ۇستازدارىم وقىتۋشى بولۋعا ۇسىنىس ايتىپ, ينستيتۋتتاعى جۇمىسىم باستالدى. بۇرىنعىداي ەمەس, بوس ۋاقىت بولا بەرمەيدى. سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە ينستيتۋتقا كومپوزيتور نۇرعيسا تىلەنديەۆ پەن «قىز جىبەكتىڭ» رەجيسسەرى سۇلتان قوجىقوۆتىڭ كەلگەنىن ەستىدىك, دەيدى سول كۇندەردى وي ەلەگىنەن وتكىزگەن ءمۇنيرا يجانوۆا. – قازاقتىڭ بىرەگەي تۇلعالارىمەن كەزدەسۋدىڭ ءوزى عانيبەت قوي. ولار مەنىڭ داۋسىمدى تىڭداۋعا كەلىپتى. «اق شاعالا» ءانىن ورىنداعان سەن ەمەس پە ەدىڭ؟ باسقا قانداي اندەردى ورىنداپ ءجۇرسىڭ؟» دەدى نۇرعيسا اعاي. ءوزى رويالمەن «جان جارىم», «جان ساۋلەم», «اق شاعالا», «جۇرەگىم مەنىڭ» سەكىلدى 15-كە جۋىق شىعارمانىڭ سازىن وينادى. مەن سول اندەردى ورىنداپ بەردىم. كەيىن «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنا شاقىردى. ستۋدياعا كىرگەن كەزدە بيبىگۇل تولەگەنوۆا «گاككۋدى» شىرقاپ تۇردى. ونى نۇرعيسا تىلەنديەۆ دومبىرامەن سۇيەمەلدەپ وتىردى.
ءمۇنيرانى كورگەن كومپوزيتور «وسى ءاندى ورىنداي الاسىڭ با؟» دەپتى. قازاق ونەرىنە ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن نۇرعيسا تىلەنديەۆ سول ساتتە قازاقتىڭ تاعى ءبىر قىزىنىڭ ونەردەگى جولىن اشقىسى كەلگەن شىعار. كومپوزيتور مەن رەجيسسەر «قىز جىبەكتەگى» «گاككۋدى» ورىنداۋعا ءمۇنيرا يجانوۆانى تاڭداۋعا شەشىم قابىلداپتى. كوڭىلىن تولقىتقان ءسۇيىنشى جاڭالىقتى نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ ءوزى جەتكىزىپتى.
– بۇل 1969 جىل ەدى. «قىز جىبەك» كينوسى ءساتتى ءتۇسىرىلدى. كەشكى مەزگىلدە داۋىس جازۋعا شاقىرادى. سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە ەرەكشە قۇرمەت تۇتاتىن اعايدىڭ ءبىرى «جىبەكجان, اينالايىن, وركەستردىڭ الدىڭعى قاتارىندا وتىرعان جىگىت سەنى ۇناتىپ ءجۇر» دەدى. سىرتتاي كورىپ جۇرگەن جىگىت. ول – وسى ءفيلمنىڭ مۋزىكالىق اسپاپتار وركەسترىندە پريمانى تارتاتىن اتىراۋلىق دوسقالي دەگەن ازامات, – دەيدى ومىردەن وتكەن جارىنا دەگەن ساعىنىشىن كوز جاسىمەن بىلدىرگەن ءمۇنيرا. – مەن قايدا بارسام, سول جەردە دوسقالي جۇرەدى. سوعان ءالى كۇنگە تاڭعالامىن. ءسويتىپ بۇرىن گاسترولدىك ساپارمەن ءجيى تابانىم تيگەن اتىراۋعا وتباسىمىزبەن كوشىپ كەلدىك.
بۇعان سەبەپ – ەنەسىنىڭ ۇلى مەن كەلىنىنىڭ اتىراۋعا كوشىپ كەلۋىن قالاۋى. مۇنداي ۇسىنىسقا ءمۇنيرا دا قارسىلىق بىلدىرمەگەن. ءسويتىپ 1975 جىلدان بەرى اتىراۋدىڭ بەلدى تۇرعىنىنا اينالدى. قازىر ءمۇنيرا ۇلى دوسىمجاننان كورگەن نەمەرەسىمەن بىرگە وتكەن ءار كۇنىن باقىتقا بالاپ وتىر.
اتىراۋ وبلىسى