ارقالىقتاعى بوكسيت كەنىشى جابىلدى

الايدا كەن ورنى جابىلعانىمەن, ءوندىرىس نىساندارىنداعى تىرشىلىك توقتاپ قالمايدى, كاسىپورىن جۇمىسشىلارىنىڭ كوبى ەۋرازيالىق توپقا قاراستى باسقا كەن ورىندارىنا ورنالاستىرىلدى. قالعان كەنشىلەر بۇعان دەيىن وندىرىلگەن وتقا ءتوزىمدى سازدى تيەپ جونەلتۋ, تەحنيكا مەن جابدىقتاردى دەمونتاجداۋ جانە عيماراتتاردى كۇزەتۋ جۇمىستارىن اتقارا بەرمەك. قازىر تبكب اكتيۆتەرىن قايتارىمسىز نەگىزدە ارقالىق قالاسى اكىمدىگىنىڭ بالانسىنا جانە جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ مەنشىگىنە تاپسىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر.

ارقالىق بوكسيت كەنىشىنىڭ تاريحى سوناۋ 1956 جىلدان باستاۋ الادى. نارىقتىڭ العاشقى جىلدارى تۇرالاپ, جابىلۋعا شاق قالعان  كاسىپورىندى 1994 جىلى ارقالىققا ينۆەستور بولىپ كەلگەن ERG قايتا جانداندىرعان بولاتىن. 1996 جىلدىڭ تامىز ايىندا تورعاي بوكسيت كەن باسقارماسى «قازاقستان ءاليۋمينيى» اكتسيونەرلىك قوعامىنا قاراپ, ەۋرازيالىق توپتىڭ قۇرامىنا ەندى.

ERG 26 جىل بويى ءوز مىندەتىن مۇلتىكسىز اتقارىپ كەلدى: ەڭبەكاقى, سالىقتار تۇراقتى تولەنىپ, كوپتەگەن الەۋمەتتىك باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلدى.

كەنىش 60 جىل ىشىندە 1,5 ملرد م³ تاۋ كەن ماسساسىن يگەرىپ, ودان 80 ملن توننادان استام بوكسيت پەن 20 ملن توننادان استام وتقا ءتوزىمدى ساز الدى.

- تورعاي بوكسيت كەن باسقارماسىن جابۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ بىزگە وڭاي بولعان جوق. تبكب – ەلىمىزدەگى اليۋميني ديۆيزيونىنىڭ نەگىزىن قالاۋعا باستاۋ بولعان كاسىپورىن. الايدا كەنىشتەگى قور تولىق يگەرىلىپ, سارقىلدى. سوندىقتان ءبىز 2017 جىلدان باستاپ, كاسىپورىن جۇمىسىن توقتاتۋ ءىسىن قولعا الدىق جانە بۇل شەشىمگە اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارادىق. كەنىش بىردەن جابىلا سالعان جوق: 2016 جىلدىڭ وزىندە بوكسيت پەن وتقا ءتوزىمدى سازدىڭ ءوندىرىس كولەمى 2 ەسەگە ازايعان. ءوزىمىزدىڭ ميسسيامىز بەن قۇندىلىقتارىمىزدى باسشىلىققا الا وتىرىپ, ءبىز قىزمەتكەرلەرىمىزدى دالادا قالدىرۋدى ءجون كورمەدىك. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن ارىپتەستەرىمىزدى باسقا جۇمىستارعا ورنالاستىرۋ جانە كاسىپورىن اكتيۆتەرى مەن جەر قويناۋىن قالپىنا كەلتىرۋ ىسىمەن قاتار اينالىستىق, - دەدى ەۋرازيالىق توپتىڭ باسقارما توراعاسى سەرىك شاحاجانوۆ.

2020 جىلدىڭ ءبىرىنشى قاڭتارىنداعى مالىمەت بويىنشا, تورعاي بوكسيت كەن باسقارماسىندا 681 ادام جۇمىس ىستەگەن. بۇل  - ERG كاسىپورىندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ 1%-ى نەمەسە 41 مىڭنان استام حالىق تۇراتىن ارقالىق تۇرعىندارىنىڭ 1,4 پايىزى. كەن باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى اۋەلى «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسىپ الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, جۇمىسشىلاردىڭ  كەنىش جابىلعاننان كەيىنگى جوسپارىن سۇراستىرىپ بىلگەندەرىن ايتتى. وسىلايشا, ولارعا «باستاۋ بيزنەس» جوباسى اياسىندا كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىن مەڭگەرۋ كۋرستارى ۇسىنىلعان. ناتيجەسىندە, تبكب قىزمەتكەرى ۆيكتور سۋروۆتسەۆ جوندەۋ جۇمىستارىمەن اينالىساتىن «اrqalyqremserviس» سەرىكتەستىگىن اشىپ, 87 كەنشىنى جۇمىسپەن قامتىعان.

- مەن ERG تاراپىنان قولداۋ تاپتىم. جاڭادان قۇرىلعان «اrqalyqremservic» جشس بۇگىندە تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەپ جاتىر. تەك ماعان عانا ەمەس, مۇندا بۇرىنعى ارىپتەستەرىمە دە جۇمىس تابىلدى. تبكب جابىلعانىمەن جۇمىسشىلار ادەتتەگى جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى, - دەدى ۆيكتور سۋروۆتسەۆ.

كاسىپكەرگە قولداۋ كورسەتكەن ەۋرازيالىق توپ جوندەۋ مەحنيكالىق جابدىقتارى ۋچاسكەسىنىڭ نەگىزگى عيماراتى مەن اسحاناسىن, سەگىز تەحنيكاسىن «اrqalyqremservic» جشس يەلىگىنە قايتارىمسىز بەرگەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون.

بوكسيت كەنىشىنىڭ تاعى ءبىر قىزمەتكەرى جانات كيىكباەۆ ارنايى وقۋ كۋرسىن تامامداعان سوڭ, تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ بەكەتىن اشۋ ءۇشىن 5 ملن تەڭگە گرانت قارجىسىن ۇتىپ الدى.

مۇنىڭ سىرتىندا, بىلتىر ارقالىق قالاسىندا كەنشىلەر ءۇشىن ارنايى بوس ورىندار جارمەڭكەسى ۇيىمداستىرىلىپ, قالاداعى 15 كومپانيا مەن وزگە وڭىرلەردەگى ERG كاسىپورىندارى جۇمىسسىز قالعاندارعا جاڭا جۇمىس ورىندارىن ۇسىنعان. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 84 مامان جاڭا جۇمىسقا ورنالاسسا,  123 ادام ERG-گە قارايتىن كراسنووكتيابر بوكسيت كەن باسقارماسىنا, سارىباي كەن ورىن مەن شۇباركول كومىر, پاۆلودار اليۋميني زاۋىتىنا اۋىستى. جاڭا جۇمىس ورنىنا اۋىسقانداردىڭ ءبىرى - اسقار سماعۇلوۆ. كەزىندە تبكب-دا جۇك قىزمەتىنىڭ باستىعى مىندەتىن اتقارعان مامان قازىر كراسنووكتيابردە ۆاحتالىق ادىسپەن جۇمىس ىستەپ ءجۇر.

- ەڭبەك جولىمدى وسى كاسىپورىندا 2002 جىلى تاۋ-كەن جابدىعىن جوندەۋ جونىندەگى تەمىر جونۋشى بولىپ باستاعام. ءومىر بويى وسى سالادا ەڭبەك ەتۋدى ارماندادىم. جەر قويناۋىنان پايدالى قازبانى ءوندىرۋ پروتسەسى ۇنايدى. مۇنى الىپ تەحنيكالاردىڭ جۇمىسىن كوزبەن كورگەن ادام عانا تۇسىنەدى. كەن باسقارماسى جابىلعان سوڭ سۇيىكتى كاسىبىمنەن ءبىرجولا قول ءۇزىپ قالامىن عوي دەپ ويلاۋشى ەدىم. الايدا  كومپانيا ءبىزدىڭ ومىرلىك كاسىبىمىزدەن اجىراپ قالماۋىمىزدىڭ قامىن ويلاستىرىپ قويىپتى. قازىر كەنشىلىك جۇمىسىمدى جالعاستىرىپ جاتىرمىن, - دەدى اسقار سماعۇلوۆ.

ءبىرجولا جابىلعان تورعاي بوكسيت كەنىشى 326 جۇمىسشىمەن ەڭبەك كەلىسىم شارتىن توقتاتىپ, 126 قىزمەتكەردى كەن باسقاراماسىنداعى ءوندىرىستى اياقتاۋ جۇمىستارىنا قالدىرعان. كومپانيا 180 گەكتار جەردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. ءوندىرىس اۋماعىنداعى 75 گەكتار جەردى  «اrqalyqremserviس» كومپانياسى وڭدەپ, قالپىنا كەلتىرمەكشى.

كاسىپورىن ءوز اكتيۆتەرىن ارقالىق قالاسى اكىمدىگى مەن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ بالانسىنا تەگىن بەرۋدى كوزدەپ وتىر. ماسەلەن, كەن باسقارماسىنىڭ عيماراتى جوندەلىپ, وندا ايماقتىق اۋرۋحانا اشۋ جوسپارلانعان. بۇدان وزگە تاعى بەس عيمارات كاسىبىن كەڭەيتكىسى كەلىپ وتىرعان «اليۋمينستروي» سەرىكتەستىگى مەن بىرنەشە  جەكە كاسىپكەرگە بەرىلمەك. ال تەمىرجول جابدىعىن جوندەۋ ۋچاسكەسى قازىر ونى جالعا الىپ وتىرعان «اrqalyqremservic» سەرىكتەستىگىنىڭ يەلىگىنە تەگىن وتەدى.