التايدىڭ قويىن-قولتىعى تولعان اڭ. ۇلتتىق پارك قۇرىلعالى اڭشى اتاۋلى قارۋلارىن سۇيەپ قويۋعا ءماجبۇر بولعان. قازىر كاتونقاراعايداعى ۇلتتىق پاركتىڭ اۋماعىندا تۇلكىنى قويىپ, تىشقان اۋلاۋعا رۇقسات جوق. قاتاڭ ءتارتىپ ورناعان سوڭ تاعىلاردىڭ سانى جىل سايىن كوبەيىپ كەلەدى.
ۇلتتىق پارك قىزمەتكەرلەرى كوكتەمگى اڭ ساناۋ ناۋقانىنا كىرىسكەلى ارشاتى, شىڭعىستاي, بەلقاراعاي, ورنەك اۋىلدارىنىڭ تۇسىنان تاۋتەكەلەردىڭ بىرنەشە تابىنىن بايقاعان. بۇرىنعىداي ءىزىن كورىپ, ءوزىن كورمەي ساناۋ دەگەن جوق. كادىمگىدەي ءدۇربى سالىپ تۇرىپ, قوراداعى قويدى ساناعانداي ساناپ, تىزىمدەپ الادى. قورىقشىلاردىڭ ابدەن ماماندانىپ العانى سونداي, قاي قولاتتا قانداي اڭنىڭ جۇرگەنىنە دەيىن بىلەدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, ناۋرىزدىڭ سوڭىندا ساناق اياقتالىپ, تاۋتەكەلەردىڭ ناقتى سانى بەلگىلى بولادى. ال قۇرىپ قويعان فوتوتۇزاقتارعا تۇسكەن بەينەلەر, سۋرەتتەر ارقىلى تۇياقتىلاردىڭ ميگراتسيا ۋاقىتىن انىقتايدى.
– ءبىز فوتوتۇزاقتى اڭنىڭ كوشىپ-قونۋ ۋاقىتىن ءبىلۋ ءۇشىن قويامىز. تاسپاعا كوبىنەسە سارىمساقتى جوتاسىندا ءتۇسىپ ءجۇر. كۇن رايى جايلى بولسا, اراساندى قابا جاققا قويعان تۇزاقتى دا كورىپ قايتامىز. ال ساناۋ ءۇشىن مەكەندەرىنە بارىپ, كوزبەن-اق ساناپ الامىز. قاي جەردە جۇرگەندەرىن جاسىرمايمىز. ويتكەنى براكونەر دەگەن اتىمەن جوق قازىر. اڭ اتىپ ۇستالسا, ايىپپ ۇلى دا از ەمەس. تەمىر تورعا توعىتىلۋى دا مۇمكىن, – دەيدى ۇلتتىق تابيعي پاركتىڭ جانۋارلاردى قورعاۋ جانە ءوندىرۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ەرىك قاسىموۆ.
مىنە, ساۋىردە تاۋەشكىلەر تولدەي باستايدى. تاۋدىڭ ەتەك جاعى قاۋىپتى بولعاندىقتان, كۇنگەي بەتتەگى شاعىل تاسقا كوتەرىلىپ, ءتولى جەتىلگەنشە تۇسپەيدى. كەرىسىنشە ىقتاسىن جاققا قاراي اۋا بەرەدى. كەيبىرەۋى اراساندى قابا, شاتىرتاۋ ارقىلى مارقاكولگە ءوتىپ, ودان ارى قىتايعا اسىپ كەتەدى. ال كۇزدىڭ كۇنى قار جاۋا سالا قايتىپ ورالادى.
قايتىپ ورالاتىن سەبەبى, كاتونقاراعاي جاقتا مارقاكولمەن سالىستىرعاندا قار جۇقا, تەبىندەۋگە قولايلى. ءبىر مەتر قار تۇسكەننىڭ وزىندە التايدىڭ جەلى ۇشىرىپ اكەتەدى. مۇنداعى ءبىر عانا قاۋىپ سول – ورماننىڭ سۇر جەندەتى. قاسقىردى ايتامىز. اڭ اتۋعا مۇلدەم رۇقسات ەتىلمەگەندىكتەن جامان اۋىز دا كوبەيۋدىڭ ۇستىنە كوبەيىپ كەلەدى. ساناق تىزىمىندەگى 60 قاسقىردىڭ ارقايسىسى دەمەي-اق قويايىق, تەڭ جارتىسى 3 بولتىرىگىن جەتكىزسە, جۇزگە تاقايدى. 100-160 تاعىنىڭ قورەگىن مولشەرلەي بەرىڭىز. بۇعى-مارالعا شابا الماعاندارى اۋىلعا ءتۇسىپ, قوراداعى, جايىلىمداعى مالعا اۋىز سالادى. سونىمەن شارۋالار شارق ۇرىپ, اڭشىلاردان كومەك سۇرايدى. زاڭدى اتتاپ ءوتىپ, قاسقىردى قىرايىن دەسە, اڭشىنىڭ دا باسى ەكەۋ ەمەس. ءسويتىپ, بەس جىلدان بەرى جامان اۋىز اۋىلدى ابدەن باسىنعان. مارقاكول جاقتا مالدى قويىپ, ادامعا تارپا باس سالعانى بار. بۇيتە بەرسە, قاسقىر قاپتاپ, ءتورت ت ۇلىكتەن تۇك قويمايدى.
مامانداردىڭ پىكىرىنشە, جىرتقىشتاردى ادام فاكتورىنسىز تابيعات ءوزى رەتتەي المايتىن كورىنەدى. سوندىقتان دا ازۋلىلاردى اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن زاڭعا وزگەرىس كەرەك.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كاتونقاراعاي اۋدانى