«الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ نۇر-سۇلتان قالاسى بويىنشا فيليالىنا تۇرعىندار تاراپىنان تۇسە ءتىن سۇراقتار لەگى تولاستاعان ەمەس. قور تۇراقتى تۇردە تۇرعىندارمەن كەرى بايلانىستا جۇمىس جۇرگىزىپ وتىرادى. 2021 جىل باستالعالى 202 ءوتىنىش تىركەلدى, حالىقتى اقپاراتتاندىرۋ جانە وتىنىشتەردى قاراۋ ءبولىمى ولاردىڭ ءبارىن ۋاقتىلى شەشىمىن تاپتى» دەيدى. «الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كەاق نۇر-سۇلتان قالاسى بويىنشا فيليالىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. قاي كەزدە دە وزەكتى, ءجيى قويىلاتىن تۇرعىندار ساۋالىنا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ نۇر-سۇلتان قالاسى بويىنشا فيليالىنىڭ حالىقتى اقپاراتتاندىرۋ جانە وتىنىشتەردى قاراۋ ءبولىمىنىڭ باس ساراپشىسى جانارگۇل ۇمبەتوۆا جاۋاپ بەرەدى.
– جانارگۇل قۇلپىبايقىزى, ءمامس جۇيەسى ەنگىزىلگەلى جىلدان استى. قازىرگى كەزدە جەكە كلينيكاعا تىركەلۋگە بولا ما؟
– ءيا, ءار ادام ءبىر اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىك شەگىندە باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك ۇيىمىن, ياعني ەمحانانى ەركىن تاڭداۋعا قۇقىلى, بۇل ەرەجە جەكە كلينيكالارعا دا قولدانىلادى. تەك ءبىر عانا شارت – كلينيكا قورمەن كەلىسىمشارتقا وتىرعان قىزمەت جەتكىزۋشى بولۋى جانە ءمامس بويىنشا قىزمەتتەر كورسەتۋى شارت.
ەمحانانى جىل سايىنعى تىركەۋ ناۋقانى كەزىندە, سونداي-اق ەگەر ادام تۇراقتى نەمەسە ۋاقىتشا تۇراتىن, جۇمىس ىستەيتىن نەمەسە وقيتىن جەرىن اۋىستىرعان, باسقا ەلدى مەكەنگە كوشكەن نەمەسە ءوزى تىركەلگەن ەمحانا قايتا ۇيىمداستىرىلعان جاعدايدا اۋىستىرۋعا بولادى.
– مەديتسينالىق ساقتاندىرۋسىز ەڭبەككە جارامسىزدىق پاراعىن اشۋعا بولا ما؟
– ەڭبەككە ۋاقىتشا جارامسىزدىعىن تانۋ ءۇشىن ادامعا ەڭبەككە جارامسىزدىق پاراعى قاجەت. ەگەر ول ءبىر جەردە جۇمىس ىستەسە, وندا جۇمىس بەرۋشى ول ءۇشىن اۋدارىمدار جاسايدى جانە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ بولۋى كەرەك. ەگەر ادام قانداي دا ءبىر سەبەپتەرمەن ءمامس جۇيەسىنەن «شىعىپ قالسا», وندا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى شەڭبەرىندە ەڭبەككە جارامسىزدىق پاراعىن اشۋعا بولمايدى.
– مەن جەڭىلدەتىلگەن نىسانداعى جەكە كاسىپكەرمىن, جالدامالى قىزمەتكەرلەرىم جوق, ءمامس ءۇشىن قانداي سوما تولەۋىم كەرەك؟
– جەكە كاسىپكەرلەر ءۇشىن سالىق ەسەپتىلىگى نىسانىنا قاراماستان, اي سايىنعى جارنا سوماسى بەلگىلەنگەن, بۇل 2021 جىلى 1,4 ەتج 5%-ىن, ياعني 2 975 تەڭگەنى قۇرايدى. ءمامس تولەمىن ءوزىڭىز ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتىڭ كەز كەلگەن بولىمشەسى, «قازپوشتا» اق, Kaspi.kz, TengriBank ءموبيلدى قوسىمشالارى ارقىلى, سونداي-اق كاسسا 24 جانە Qiwi ءاميان وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋ تەرمينالدارى ارقىلى اۋدارۋعا بولادى.
– اي سايىن بجت تولەگەنىنە قاراماستان, كەيدە سول ساناتتاعى ادامداردا «ساقتاندىرىلماعان» دەگەن مارتەبە شىعادى. نەگە؟
– ءسىرا, ءوتىنىش بەرگەن ساتتە اعىمداعى اي ءۇشىن بجت تولەنبەگەن نەمەسە الدىڭعى ءۇش ايدىڭ بىرىندە تولەم جاسالماعان نە قاتەلىك كەتكەن بولۋى مۇمكىن. «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭىنا سايكەس, ساقتاندىرۋ مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن بجت-ءدى ءۇش اي قاتارىنان تولەۋ قاجەت. سونىمەن بىرگە ەگەر ول ءتورتىنشى ايدا مەديتسينالىق كومەك الۋعا نيەت بىلدىرسە, وندا تاعى بجت تولەۋى كەرەك.
كەيدە ادام تەحنيكالىق سەبەپتەرمەن جۇيەدەن «شىعىپ قالۋى» مۇمكىن. ول ءۇشىن الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا جۇگىنۋ قاجەت. ەگەر ماماندار بارلىق جارنالاردىڭ بار ەكەنىنە كوز جەتكىزسە, مارتەبەسىن قالپىنا كەلتىرەدى.
– ءمامس تولەمەگەنى ءۇشىن قانداي ايىپپۇلدار قاراستىرىلعان؟
– ءوز قىزمەتكەرلەرىنە جارنا اۋداراتىن جۇمىس بەرۋشىلەر ءۇشىن ءمامس بويىنشا بەرەشەك پايدا بولعان جاعدايدا تولەم كۇنىن قوسا العاندا, مەرزىمى وتكەن ءاربىر كۇن ءۇشىن بەرەشەك سوماسىنىڭ 1,25% مولشەرىندە ءوسىمپۇل كوزدەلگەن. ەگەر جۇمىس بەرۋشى قىزمەتكەرگە تولەم جاساماسا نەمەسە ۋاقتىلى اۋدارىم جاساماسا, قىزمەتكەر ءمامس پاكەتىندە مەديتسينالىق كومەك الا المايدى, ونىڭ مارتەبەسى «ساقتاندىرىلماعان» بولىپ وزگەرەدى.
ءمامس ءۇشىن جاسالاتىن اۋدارىمدار زەينەتاقى, الەۋمەتتىك اۋدارىمداردى تولەۋ سەكىلدى مىندەتتى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. بىراق جۇمىسكەرلەرگە, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلارعا, بجت تولەۋشىلەرگە قانداي دا ءبىر ايىپپۇل سانكتسيالارى جوق. تولەمدەر تۇراقتى بولماعان جاعدايدا ازاماتقا «ساقتاندىرىلعان» مارتەبەسى بەرىلمەيدى.
– جۇمىسسىزدار قالاي تولەيدى؟
– جۇمىسسىزدار, مەملەكەت تولەيتىن, ازاماتتاردىڭ جەڭىلدىگى بار ساناتىنا جاتادى. جۇمىسسىز مارتەبەسىن راستاۋ ءۇشىن جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا حابارلاسىپ, ەسەپكە تۇرۋ قاجەت. ەگەر ادام جۇمىسسىز بولا تۇرا, جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا جۇگىنگىسى كەلمەسە, وندا دەربەس تولەۋشى رەتىندە اي سايىن 2 125 تەڭگە مولشەرىندە جارنا تولەۋ ۇسىنىلادى.
– ەگەر ءمامس ءۇشىن تولەم جاساماسام, شەتەلگە شىعا الامىن با؟
– ءيا. ەلدەن كەتۋ قۇقىعىن شەكتەۋ بىرنەشە جاعدايدا عانا قولدانىلادى (ەگەر ادام سوت پروتسەسىنە قاتىساتىن بولسا نەمەسە قاتىسسا, سالىق, ايىپپۇل نەمەسە اليمەنت بويىنشا بەرەشەگى بولسا). كورىپ وتىرعانىمىزداي, ء«مامس-تە ساقتاندىرۋ مارتەبەسىنىڭ بولماۋى» بۇل تىزىمدە جوق, ياعني شەتەلگە شىعۋعا كەدەرگى بولمايدى.
ەسكە سالا كەتەيىك, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا ءوتىنىشتى كەز كەلگەن كەرى بايلانىس ارناسى – 1406 بايلانىس ورتالىعى, Qoldau 24/7 ءموبيلدى قوسىمشاسى, Telegram-بوت @SaqtandyryBot جانە fms.kz رەسمي سايتى ارقىلى قالدىرۋعا بولادى.
دايىنداعان
دۋمان اناش,
«Egemen Qazaqstan»