ءبىز ءوتىپ بارا جاتقان جىلى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جاڭا كورپۋسىنىڭ قۇرىلىپ, وندا اكىمدەردىڭ العاشقى سىناقتار تاپسىرۋىن وسى كەزەڭدەگى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى ەڭ ءبىر ەستە قالاتىن جۇمىس ساناپ وتىرمىز. وسىعان وراي, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءاليحان بايمەنوۆپەن از-كەم سۇحبات قۇرعان ەدىك.
ءبىز ءوتىپ بارا جاتقان جىلى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جاڭا كورپۋسىنىڭ قۇرىلىپ, وندا اكىمدەردىڭ العاشقى سىناقتار تاپسىرۋىن وسى كەزەڭدەگى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى ەڭ ءبىر ەستە قالاتىن جۇمىس ساناپ وتىرمىز. وسىعان وراي, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءاليحان بايمەنوۆپەن از-كەم سۇحبات قۇرعان ەدىك.
– ءاليحان مۇحامەديا ۇلى, قازىر «مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ قازاقستاندىق مودەلى» دەگەن ۇعىم تولىق قالىپتاسىپ بولدى. ال وسىعان بارار جول قالاي باستالىپ ەدى؟
– ەسىڭىزدە بولسا, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا: «مەن بۇگىن جاريالاعان قاعيدالارعا سايكەس, الدىمىزدا حالىققا جانە مەملەكەتكە قىزمەت ەتۋدى بارلىعىنان جوعارى قوياتىن كاسىپقوي مەملەكەتتىك اپپارات قالىپتاستىرۋ مىندەتى تۇر», دەگەن ەدى عوي. بۇل ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان ىرگەلى ىزدەنىستەر جاسالۋىنا جول باستاپ بەردى. ءسويتىپ, الەمنىڭ كوپتەگەن الدىڭعى قاتارلى ەلدەرىنىڭ وسى سالاداعى وزىق تاجىريبەلەرىمەن بارىنشا ەتەنە تانىستىق. كوپتەگەن ساراپتاماشىلارمەن پىكىر الماسۋلار جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ قازاقستاندىق جاڭا مودەلى قالىپتاستى. ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2011 جىلعى شىلدەدە بەكىتكەن تۇجىرىمداماسى نەگىزىندە پايدا بولىپ, 2013 جىلدان جۇمىس ىستەي باستادى. ال 2013 جىلى 26 ناۋرىزدا «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭداعى تۇبەگەيلى جاڭا وزگەرىستەر قولدانىسقا ەنگىزىلدى.
بۇعان قوسا, سالادا ەلباسىنىڭ 15 جارلىعى جاريالانىپ, ۇكىمەت پەن اگەنتتىكتىڭ 14 نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرى كۇشىنە ەندى. نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازا جاڭا مودەلدىڭ نەگىزىن قۇراۋشى قاعيداتتارعا سايكەس قۇرىلدى. وندا قوعام الدىندا ەسەپ بەرۋ, ترانسپارەنتتىلىك, ياكي اشىقتىق جانە مەريتوكراتيا پرينتسيپتەرى العا قويىلدى. بۇلاردىڭ سوڭعىسى قىزمەتكە كىرۋ جانە جوعارىلاتۋ بارىسىندا جەكە ەڭبەكتەرى مەن جەتىستىكتەرىن مويىنداۋ دەگەندى بىلدىرەدى. تۇتاستاي العاندا, قازاقستاندا ومىرگە كەلگەن مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا مودەلىن قازىر حالىقارالىق ساراپشىلار جوعارى باعالاپ وتىر. قاداپ ايتاتىن نارسە, وسىنىڭ ءبارى ەلباسىنىڭ ساياسي كۇش-جىگەرىنىڭ, تالاپشىلدىعى مەن قاعيداتشىلىعىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى.
– ءبىزدىڭ بايقاۋىمىزدا, جاڭا مودەلدىڭ ەڭ ءبىر اتاپ وتەتىن تۇستارىنىڭ ءبىرى ونىڭ كادرلاردى ىرىكتەۋ مەن جوعارىلاتۋ كەزىندە مەريتوكراتيا قاعيداتتارىن باسشىلىققا الۋى بولىپ وتىر عوي.
– دۇرىس ايتاسىز. جاڭا مودەلگە ساي, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ «ا» جانە «ب» كورپۋستارىنا بولىنەتىنىن ءوزىڭىز دە جاقسى بىلەسىز. وسىعان وراي, ەلىمىزدە العاش رەت زاڭناما جۇزىندە مەملەكەتتىك ورگاندارعا كادرلار ىرىكتەۋ كونكۋرسىن وتكىزۋ كەزىندە جۇمىس جاسايتىن باقىلاۋشىلار مەن ساراپشىلار ينستيتۋتى ەنگىزىلدى. باقىلاۋشىلار ۇمىتكەرلەرمەن اڭگىمەلەسۋگە قاتىسىپ, كونكۋرستىق كوميسسيا جۇمىسىمەن تانىسادى جانە ونىڭ جۇمىسى تۋرالى ءوز پىكىرىن مەملەكەتتىك ورگان باسشىلىعىنا ايتا الادى. باقىلاۋشىلار قاتارىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن وزگە ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى بولادى. وتكىزىلگەن كونكۋرستار, ولارعا باقىلاۋشىلار مەن ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋ مۇمكىندىگى تۋرالى اقپارات مەملەكەتتىك ورگاندار جاريالايتىن حابارلاندىرۋدا كورسەتىلەدى.
جالپى, كونكۋرس وتكىزۋ كەزىندە مەملەكەتتىك ورگاندار وزدەرىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرستارىندا جانە جالپىعا قولجەتىمدى جەرلەردە اڭگىمەلەسۋگە جىبەرىلگەن كانديداتتاردىڭ ءتىزىمىن ورنالاستىرادى. وتكىزىلەتىن كونكۋرس تۋرالى حابارلاندىرۋدان وزگە, مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن قولدا بار بارلىق بوس لاۋازىمدار تۋرالى وزدەرىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرستارىندا اقپارات ورنالاستىرۋعا قويىلاتىن تالاپتار زاڭ جۇزىندە بەلگىلەندى. كونكۋرستار تەستىلەۋ ارقىلى جۇرگىزىلەدى. ول ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا كەز كەلگەن ۋاقىتتا, مەملەكەتتىك ورگاندارداعى كونكۋرستارعا بايلانىسسىز وتكىزىلەدى. ازاماتتارعا جىل ىشىندە كونكۋرستىق ىرىكتەۋگە قاتىسۋ قۇقىعىن بەرەتىن سەرتيفيكات بەرىلەدى.
– ەندى نەگىزگى سۇراعىمىز – «ا» كورپۋسى ماسەلەسىنە كەلەيىك. ونىڭ اياسىندا ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى اكىمدەر بيىل العاش رەت سىناق تاپسىردى.
– ەلباسى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 7 ناۋرىزداعى قاۋلىسىمەن مەملەكەتتىك قىزمەت جونىندەگى اگەنتتىككە «ا» كورپۋسىنىڭ اكىمشىلىك قىزمەتكەرلەرىنە قويىلاتىن ارنايى تالاپتاردى بەكىتۋدى تاپسىرعان بولاتىن. ارتىنشا, ءساۋىر ايىندا ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت «ا» اكىمشىلىك كورپۋسىنا تالاپكەرلەردى ىرىكتەۋ ءۇشىن بايقاۋ جاريالاندى. «ا» كورپۋسىنىڭ اكىمشىلىك قىزمەتكەرلەرىنە قويىلاتىن ارنايى تالاپتارعا ءبىلىمى مەن تاجىريبەسى, كاسىبي دەڭگەيى, زاڭداردى ءبىلۋ بىلىكتىلىگى, ستراتەگيالىق باعىتتاعى باعدارلامالىق قۇجاتتاردى مەڭگەرۋ دارەجەسى جاتقىزىلادى. وعان كانديداتتاردى ىرىكتەۋ 15-26 مامىر ارالىعىندا ءوتتى. تەست تاپسىرعانداردىڭ ءار كۇنى ءۇشتەن بىرىنەن استامى قۇلاپ جاتسا, كەيبىر كۇندەرى جارتىسىنا جۋىعى وتە المادى.
تەستىلەۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىنەن الماتى وبلىسى مەن شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت ءجونىندەگى اگەنتتىكتەرى-تارتىپتىك كەڭەس ءتوراعالارى سىناق سىنىنا شىداس بەرمەدى. وبلىستىق تەكسەرۋ كوميسسيالارىنىڭ بىرقاتار باسشىلارى دا كاسىبي دەڭگەيلەرىنىڭ تومەندىگىن دالەلدەدى. مۇندا تەست قورىتىندىسى بويىنشا پايىزعا شاققاندا بىردە-ءبىر اكىمى قۇلاماعان الماتى قالاسى, 17 اكىمى بار وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى جانە 1 عانا اكىمى سۇرىنگەن قىزىلوردا وبلىسى باسشىلارىنىڭ ساۋاتتىلىعى وزىق كورىندى. ال 9 اكىمىنىڭ جارتىسىنان استامى – 5 اكىمى قۇلاعان جامبىل وبلىسى, 7 اكىمى قۇلاعان قوستاناي وبلىسى, 6 اكىمى سىناقتان وتە الماعان الماتى وبلىسى, ارقايسىسىندا 5 اكىمنەن قۇلاعان باتىس قازاقستان وبلىسى مەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى وسى باسەكەنىڭ جۇگىن كوتەرە الماعاندار قاتارىنان تابىلدى.
جالپى, العاشقى سىناقتا لاۋازىمدارى «ا» كورپۋسىنا وتكەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر قاتارىنان 511 ادام وسى كورپۋسقا ىرىكتەۋگە قاتىسۋ ءۇشىن قۇجاتتارىن تاپسىردى. ولاردىڭ ىشىنەن 155 كانديدات, ياعني 30 پايىزدىق مولشەرى شەكتى بەلدەۋدەن شىقپادى. ال وسىلاردى قىزمەتتىك دارەجەلەرى بويىنشا ءبولىپ ايتساق, ولاردىڭ اراسىندا 17 جاۋاپتى حاتشىنىڭ بىرەۋى, 14 وبلىس اكىمى اپپارات باسشىلارىنىڭ 2-ءۋى, 41 كوميتەت توراعالارىنىڭ 8-ءى, 75 تەكسەرۋ كوميسسيالارى توراعالارى مەن مۇشەلەرىنەن 20-سى, 191 قالالار مەن اۋداندار اكىمدەرىنەن – 54, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ – 16, تارتىپتىك كەڭەستەردىڭ 2 مەملەكەتتىك قىزمەتشىسى بولدى.
ءىس مۇنىمەن بىتكەن جوق. وسى ارالىقتا مەملەكەتتىك قىزمەتتى رەفورمالاۋدىڭ تەڭدەسسىز قادامى – ەلباسىنىڭ شەشىمىمەن ساياسي مەملەكەتتىك لاۋازىمداردىڭ سانى 8 ەسەگە قىسقاردى. «ا» كورپۋسىنىڭ اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىزمەتىنىڭ كادر رەزەرۆى قۇرىلىپ, جۇمىس جاساي باستادى. «ا» كورپۋسىنىڭ مەملەكەتتىك اكىمشىلىك قىزمەتشىلەرىنە قاتىستى كادر ساياساتىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا پرەزيدەنت جانىنان كادر ساياساتى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا قۇرىلدى.
ال كونكۋرسقا قاتىسۋ ءۇشىن بارلىعى 2024 ۇمىتكەر قۇجات تاپسىردى. قازىرگە دەيىن ولاردىڭ 940-ى كادر رەزەرۆىنە قابىلداندى. كورپۋس جالپى 539 لاۋازىمدى قامتيتىن بولىپ بەلگىلەندى. جاڭا كونكۋرستىڭ قورىتىندىسىندا كادرلار رەزەرۆىنە ىرىكتەلگەن جانە ولاردان رەزەرۆشىلەردى تاعايىندالعان سوڭ «ا» كورپۋسى 30 پايىزعا دەيىن جاڭارتىلدى. بۇل رەتتە وسى 160 ادامنىڭ «ا» كورپۋسى لاۋازىمدارىنا تاعايىندالعانعا دەيىن مەملەكەتتىك قىزمەتتە بولماعانىن دا اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك.
«الەۋمەتتىك ليفت» تەتىگى جۇمىس ىستەي باستادى دەسە دە بولادى. كادرلاردىڭ «جاسارۋى», سونىمەن قاتار, باسقارۋشىلىق لاۋازىمداردا گەندەرلىك سيپاتتىڭ ساقتالۋى بايقالادى. ەگەر ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ورتاشا جاسى – 47,7 جاس بولسا, باسقارۋشىلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ورتاشا جاسى «ا» كورپۋسىنا ىرىكتەۋگە دەيىن 45,7 جاستى, ىرىكتەۋدەن كەيىن 44,7 جاستى قۇرادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان».