جاڭا گرافيكانى ەنگىزۋ – قازاق ءتىلىنىڭ اۋقىمدى رەفورماسى

- پرەزيدەنت ماقۇلداعان لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن ءالىپبي جوباسىنىڭ الدىڭعى اكۋتتى جوبادان باستى ايىرماشىلىعى نەدە؟

– الدىڭعى بەكىتىلگەن ءالىپبي ءبىر عانا دياكريتيكالىق تاڭبا اكۋت بەلگىسىنە نەگىزدەلگەن بولاتىن. ماسەلەن ول الىپبيدە ءا, ءو, ءۇ, ع, ڭ, ۋ دىبىستارىنىڭ تاڭبالارىنا اكۋت بەلگىسى قويىلعان جانە ەكى دىبىستىڭ (ش, چ) تاڭباسى ديگرافپەن (قوس ءارىپ)  بەرىلگەن. مامانداردىڭ ۇزاق تا تىڭعىلىقتى  تالقىلاۋىنان, ساراپتاۋىنان كەيىن, ديگرافتار مەن اكۋت دياكريتيكاسى ءالىپبي قۇرامىنان مۇلدە الىنىپ تاستالدى دا, ونىڭ ورنىنا ۋملاۋت, برەۆيس, سەديل جانە ماكرون ديكريتيكالىق بەلگىلەرى الىندى. بۇرىنعى بەكىتىلگەن ءالىپبي مەن پرەزيدەنت ماقۇلداعان جاڭا جوباداعى باستى ايىرماشىلىقتار وسى. 

– ماقۇلدانعان ءالىپبي جوباسىن كىمدەر دايىندادى؟

– ۇكىمەت جانىنان قۇرىلعان 4 توپتان تۇراتىن, قۇرامىندا 70-تەن استام عالىم بار ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ورفوگرافيالىق جۇمىس توبى عالىمدارى دايارلادى. ورفوگرافيالىق جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ, ء«تىل-قازىنا» ورتالىعىنىڭ, ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, پاۆلودار مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى. بەكىتىلگەن ءالىپبيدى جەتىلدىرۋ بارىسىندا ورفوگرافيالىق جۇمىس توبىنىڭ 8 وتىرىسى ءوتتى. كەڭەيتىلگەن وتىرىسقا تەحنيكالىق توپتىڭ ءىت ماماندارى, سونداي-اق تەرمينولوگيالىق, ادىستەمەلىك  جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى دە شاقىرىلىپ, الىپبيدەگى وزگەرىستەر جان-جاقتى تالقىلاندى. ناتيجەسىندە بۇل ءالىپبيدى ورفوگرافيالىق جۇمىس توبىنىڭ 95% قولدادى.

– جاڭا جوبا مامانداردىڭ تالقىلاۋىنان وتكىزىلدى مە؟

– پرەزيدەنت ماقۇلداعان ءالىپبي جوباسى ماماندار تالقىلاۋىنان سونىمەن بىرگە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە اپروباتسيادان ءوتتى. ماسەلەن رەسپۋبليكاداعى بارلىق ءتىل ورتالىقتارى بەكىتىلگەن الىپبيدەگى وزگەرىستەردى سول وڭىردەگى ءتىل ماماندارىنىڭ تالقىسىنا سالدى جانە ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلار اراسىندا سىنامادان وتكىزدى. ناتيجەسىن ورفوگرافيالىق جۇمىس توبىنا ۇسىنىپ, جۇمىس توبى مۇشەلەرى سىناما قورىتىندىسى نەگىزىندەگى ەسكەرتپە مەن ۇسىنىستاردى مۇقيات تالقىلادى. بۇعان قوسا باستاۋىش مەكتەپ مۇعالىمدەرى مەن ادىسكەرلەر تاراپىنان دا ساراپتالدى.

– لاتىن الىپبيىنە كوشكەندە سان عاسىرلار بويى جيناقتالعان مۇرا وقىلماي قالماي ما؟

– بۇلاي قاۋىپتەنۋگە ەش نەگىز جوق. سەبەبى, قازىرگى تاڭدا تسيفرلاندىرۋ ءۇردىسى قارقىندى تۇردە قولعا الىنىپ جاتى ءارى تەحنولوگيانىڭ مۇمكىندىگى وتە جوعارى. قاعاز نۇسقاداعى كيريلمەن جازىلعان كەز كەلگەن اقپاراتتى ەلەكتروندى نۇسقاعا جانە ول نۇسقانى جاڭا لاتىن الىپبيىنە اۋدارا سالۋعا كوپ ۋاقىتتىڭ قاجەتى جوق. قازىر بارلىق سالانىڭ بازاسى تسيفرلاندىرىلىپ جاتقانىن بىلەسىزدەر, مىسالى كونۆەرتەر جۇيەسى كيريلمەن جازىلعان ءماتىندى مينۋت ەمەس, بىرنەشە سەكۋندتىڭ ىشىندە-اق جاڭا لاتىن الىپبيىنە اۋدارىپ بەرەدى. 

– پرەزيدەنت ماقۇلداعان ءالىپبي قاشان رەسمي تۇردە بەكىتىلەدى جانە ول قولدانىسقا قاي كەزدە ەنگىزىلەدى؟

– ورفوگرافيالىق جۇمىس توبى دايارلاعان ءالىپبي جوباسى 2019 جىلدىڭ قاراشا ايىندا پرەزيدەنتكە تانىستىرىلعانىن بىلەسىزدەر. پرەزيدەنت ول ءالىپبي جوباسىن ماقۇلداپ, قازاق ءتىلىن لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋ جۇمىستارىنا بايلانىستى قۇرىلعان ۇلتتىق كوميسسياعا جولدادى. ۇلتتىق كوميسسيا وتىرىسىن اقپان ايىندا وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ەگەر ۇلتتىق كوميسسيا مۇشەلەرى پرەزيدەنتكە تانىستىرىلعان ءالىپبيدى دۇرىس دەپ ماقۇلداسا, وندا بەكىتۋگە ۇسىنىلادى.

– بەكىتىلگەن ءالىپبي نۇسقاسىن كىمدەردەن باستاپ وقىتاسىزدار؟ وسى جونىندە تولىعىراق ايتساڭىزدار.

– ەگەر ءالىپبيدى ۇلتتىق كوميسسيا ماقۇلداپ, پرەزيدەنت رەسمي تۇردە بەكىتسە, ەڭ ءبىرىنشى, وقىتۋشىلار دايارلانادى. ياعني لاتىن ءالىپبيىن ۇيرەتەتىن وقىتۋشىلاردى دايارلاۋ ءۇشىن, رەسپۋبليكا كولەمىندە وقىتۋ كۋرستارى جۇرەدى. وقىتۋ كۋرستارى 12 جانە 36 ساعاتتىق بولادى. ول كۋرستىڭ ارنايى باعدارلاماسى مەن وقىتۋ قۇرالى  دايىندالىپ جاتىر. كۋرسقا قاتىسۋشىلار جاڭا ءالىپبي قۇرامى مەن لاتىن الىپبيىنە نەگىزدەلگەن ەملە ەرەجەلەرىن تولىقتاي مەڭگەرىپ شىعادى. وسى كۋرستان وقىپ شىققان وقىتۋشىلار ءوز وڭىرلەرىنە بارىپ, لاتىن ءالىپبيى مەن ەملە ەرەجەلەرىن ۇيرەتەتىن بولادى.

– ءالىپبي بەكىتىلگەن سوڭ, جالپىحالىقتىڭ ءوز بەتىنشە ۇيرەنۋىنە ارنالعان قولجەتىمدى قۇرالدار دايىندالا ما؟

– ارينە, وقۋ قۇرالدارى دايىندالادى جانە لاتىن ءالىپبيىن ۇيرەتۋگە ارنالعان وقۋ قۇرالدارىن رەسپۋبليكانىڭ كەز كەلگەن تۇرعىنى  پايدالانىپ, كۋرسقا قاتىسپاي-اق ءوز ەركىمەن ۇيرەنە الادى. وقۋ قۇرالدارىنىڭ بارلىعى ەلەكتروندى فورماتتا, ارنايى سايتتاردا جاريالانادى. لاتىن ءالىپبيىن ۇيرەتۋگە باعىتتالعان نۇسقاۋلىقتار, كىتاپشالار بالالارعا, ەگدە جاستاعى ادامدارعا نەمەسە سالا ماماندارىنا لايىقتالىپ جاسالاتىن بولادى.

ءالىپبي جانە ونىڭ ەملە ەرەجەلەرىنە ارنالعان موبيلدىك قوسىمشالار دايىندالا ما؟

– ءموبيلدى قوسىمشالار دايىنداۋ بيىلعى جوسپاردا جوق بولعانىمەن, بولاشاقتا قولعا الىنادى. ونىڭ قۇرىلىمى, جۇيەسى, قولدانۋ ەرەكشەلىگى قانداي بولاتىنى الداعى ۋاقىتتا انىقتالاتىن بولادى. ال ءموبيلدى قوسىمشاعا ەنگىزىلەتىن ماتىندەر, تاپسىرمالار, ەملە ەرەجەلەرىنە قاتىستى تۇسىندىرمەلەردى ورفوگرافيالىق جۇمىس توبى عالىمدارى, ماماندار دايارلاپ بەرەدى. ماماندار دايارلاعان ءماتىندى نەمەسە تاپسىرمالار توپتاماسىن ءىت ماماندارى ءموبيلدى قوسىمشاعا ەنگىزەدى.

– قازىر مۇعالىمدەر مەن ادىسكەرلەردىڭ ءبارى كيريلل الىپبيىنە ماماندانعان. ال جاڭا الىپبيگە مامانداردى دايىنداۋ قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟

– حالىق كيريلل الىپبيىمەن جازىپ ماماندانعانىمەن, لاتىن ءالىپبيىن بىلمەيتىن ادام كەمدە-كەم. سەبەبى, سوناۋ كەڭەستىك كەزەڭنىڭ وزىندە كەز كەلگەن مەكتەپتە نە اعىلشىن, نە نەمىس ءتىلى ءپان رەتىندە وقىتىلدى. ەگەمەندىك العاننان كەيىن مەكتەپتەر مەن جوو-دا اعىلشىن ءتىلى مىندەتتى وقىتىلاتىن ءپان رەتىندە تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ياعني ءبىزدىڭ قوعام 100 پايىز لاتىن الىپبيىمەن جاقسى تانىس. سوندىقتان لاتىن الىپبيىنە نەگىزدەلگەن جاڭا قازاق ءالىپبيىن مەڭگەرىپ كەتۋ كوپ قيىندىق تۋدىرا قويمايدى. دەگەنمەن قازىرگى قولدانىستاعى كيريلل جازۋى مەن الداعى بەكىتىلەتىن لاتىن ءالىپبيىنىڭ اراسىندا 11 تاڭبادا ايىرماشىلىق بار. سوعىن سايكەس ەملە ەرەجەلەرىندە دە وزگەرىستەر ورىن الادى. وسىنى مەڭگەرىپ شىعۋ ءۇشىن ارنايى وقىتۋ كۋرستارى ۇيىمداستىرىلاتىن بولادى. وقىتۋ كۋرستارىندا ەڭ الدىمەن ترەنەرلەر, ياعني لاتىن ءالىپبيى مەن ەملە ەرەجەلەرىن ۇيرەتەتىن ماماندار دايارلاناتىن بولادى.  

– جاڭا ءالىپبي وقۋشىلارعا مەكتەپتە, ستۋدەنتتەرگە كوللەدجدەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقىتىلادى. ال ەرەسەك ادامدار جاڭا الىپبيمەن جازۋدى قاي جەردە ۇيرەنەدى؟

– ەرەسەك ادامدارعا لاتىن ءالىپبيى مەن ەملە ەرەجەلەرىن مەڭگەرتۋگە ارنالعان كىتاپشالار, نۇسقاۋلىقتار دايارلاناتىن بولادى. ەگەر كۋرسقا قاتىسىپ ۇيرەنگىسى كەلسە, وعان شەكتەۋ جوق.

– جاڭا ەملە ەرەجەلەرىنىڭ الدىڭعى ەرەجەلەردەن قانداي ايىرماشىلىقتارى بار؟

– جاڭا ەملە ەرەجەلەرىنىڭ الدىڭعى ەرەجەلەردەن باستى ايىرماشىلىعى – ونىڭ ءتىلىمىزدىڭ دىبىستىق ەرەكشەلىگىنە, زاڭدىلىعىنا سۇيەنىپ جاسالۋىندا. الدىڭعى ەرەجەلەر قازاق ءتىلىنىڭ گرامماتيكاسىنان گورى, ورىس ءتىلىنىڭ گرامماتيكاسىنا سايكەس كەلەتىن. ياعني, ورىس ءتىلىنىڭ ءتول دىبىستارى سول قالپىندا ساقتالىپ جازىلدى, سول ارقىلى ەنگەن كىرمە سوزدەردى ورىس ءتىلىنىڭ ورفوەپياسىنا سايكەستەندىرىپ ايتاتىن بولدىق. ماسەلەن, و دەپ جازىپ, ونى ا دەپ وقيتىن كۇيگە جەتتىك. ال جاڭا ەملە تەك قازاق ءتىلىنىڭ ءتول دىبىستارىنا نەگىزدەلىپ جاسالدى, ياعني ورىستىڭ 8 ءارپى (يۋ, يا, , , تس, چ, شش, ە) كەزدەسەتىن دىبىستاردى قازاق ءتىلىنىڭ دىبىستىق ەرەكشەلىگىنە يكەمدەپ ايتاتىن بولامىز. سونداي-اق, بۇگىندە كەيبىر سوزدەردىڭ جازىلۋىندا الا-قۇلالىق بولدى, ياعني ءبىر مودەلدەگى سوزدەر ءارتۇرلى جازىلىپ ءجۇردى. ەندى سول ولقىلىقتاردىڭ ءبارى جاڭا ەملەدە بىرىزدەنىپ, ءوز شەشىمدەرىن تاپتى. سونىمەن قاتار الدىڭعى ەرەجەلەر 10-12 تاراۋدان, 129 پاراگرافتان تۇرسا,  جاڭا ەملە 9 تاراۋدان, 102 پاراگرافتان تۇرادى. جاڭا ەملە جازۋ نورمالارىن تۇراقتاندىراتىن, جۇرتشىلىقتىڭ جازۋ مادەنيەتىن كوتەرەتىن بىردەن-ءبىر كومەكشى نۇسقاۋلىق بولماق.

– عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, كىسى ەسىمدەرىن, گەوگرافيالىق اتاۋلاردى جاڭا الىپبيمەن جازۋدا كەيبىر وزگەرىستەر بولماق. وسىلاردىڭ ەرەجەسى مەن ستاندارتى جاسالا ما؟ 

– احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ تاراپىنان كىسى ەسىمدەرىنىڭ, گەوگرافيالىق اتاۋلاردىڭ جاڭا لاتىن الىپبيىنە ساي دۇرىس جازىلۋىنا بايلانىستى ەرەجەلەر  ازىرلەنىپ جاتىر. جاڭا ءسوز باسىندا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, ورىس ءتىلىنىڭ 8 ءارپى (يۋ, يا, , , تس, چ, شش, ە) ءالىپبي قۇرامىنا الىنباعاندىقتان, ولاردىڭ كىسى ەسىمدەرىندە, گەوگرافيالىق اتاۋلارىندا كەزدەسكەن جاعدايدا قالاي جازىلادى دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بولارلىق ەرەجە دايىندالۋدا. ياعني, ەرەجە رەسپۋبليكانىڭ بارلىق قۇجاتتاۋشى مەكەمەلەرىنىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىندا,  ءتۇرلى قۇزىرلى  ورگانداردىڭ, بانك ءىسى, نوتاريۋس, ءبىلىم بەرۋ جانە باسقا دا اتى-جوندەردى, گەوگرافيالىق اتاۋلاردى دۇرىس جازۋ تالاپ ەتىلەتىن مەكەمەلەردە باسشىلىققا الىناتىن نورماتيۆتىك قۇجات جانە پراكتيكالىق قۇرال بولىپ تابىلادى.

– جاڭا الىپبيگە بايلانىستى ءىت جوبالار دايىندالا ما جانە ولارمەن قانداي سايتتار ارقىلى تانىسۋعا بولادى؟

– ءتىل ساياساتى كوميتەتىنىڭ تاپسىرىسىمەن ء«تىل-قازىنا» ورتالىعى جىلسايىن جاڭا ءالىپبيدى مەڭگەرتۋگە ارنالعان ءىت جوبالار ازىرلەۋدە. اتاپ ايتار بولساق, 2018 جىلى «قازلاتىن.كز», «سوزدىكقور.كز», بالالارعا ارنالعان «جاسىرىن ءسوز», ء«سوزدى تاپ» سىندى موبيلدىك قوسىمشالار مەن تەلەۆيزيالىق جوبالار, 2019 جىلى ء«تىلتانىم» توك-شوۋى, كونۆەرتەر جۇيەسىن ەنگىزگەن بولاتىن. بيىلعى جىلى دا بىرنەشە جوبالاردى ازىرلەۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولاردى الداعى ۋاقىتتا «قازلاتىن.كز», ء«تىل الەمى.كز», «ەملە.كز» سايتتارىنان كورە الاسىزدار.

– وسى كۇنگە دەيىن قازاق تىلىنە تەرميندەر ورىس ءتىلى ارقىلى ەنىپ كەلدى.  جاڭا ءالىپبي بەكىتىلگەننەن كەيىن تەرميندەردى تۇپنۇسقا تىلدەن الۋ ۇدەرىسىنە كوشەمىز بە؟

– ءيا, دۇرىس ايتاسىز, بۇعان دەيىنگى تىلىمىزگە ەنگەن كىرمە سوزدەردىڭ كوپشىلىگىن ءبىز ورىس ءتىلىنىڭ ىقپالى ارقىلى الاتىنبىز. ەندىگى كەزەكتە جاڭا ەملەدە تەرميندەردى تۇپنۇسقادان الىپ جانە ونى سوعان  ۇقساس جازاتىن بولامىز.  ماسەلەن, ونلاين, ماركەر, مودەراتور ت.ت.

– لاتىن ءالىپبيى قازاقتىلدى ازاماتتارعا ارنالعان. ەلىمىزدە مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەيتىندەر ءالىپبيدى قالاي مەڭگەرمەك؟

– ەلىمىزدە مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەيتىن ازاماتتارعا ارنايى دارىستەر ۇيىمداستىراتىن بولامىز. سونداي-اق, ءوز بەتىنشە مەڭگەرۋگە ارنالعان قولجەتىمدى وقۋلىقتاردى, سوزدىكتەردى ۇسىنامىز. سونىمەن قاتار, جاڭا ءالىپبي نەگىزىندە دۇرىس جازۋعا باعىتتايتىن, ەملە ەرەجەلەردى تۇسىندىرۋگە ارنالعان ارنايى بەينەساباقتار ءتۇسىرىپ, ونى الەۋمەتتىك جەلىلەرگە, «Youtube» تەلەارناسى ارقىلى تاراتاتىن بولامىز.

– قازىر قوعامدا: «ەگەر لاتىن الىپبيىنە كوشسەك, بالالارىمىزدى ورىس مەكتەبىنە بەرەمىز» دەگەن پىكىر كوپتەپ تارالىپ ءجۇر. ءسىز وسى ماسەلەگە قالاي قارايسىز؟

– قوعام اراسىندا مۇنداي پىكىردىڭ تۋىنداۋىنىڭ باستى سەبەبى – جۇرتشىلىقتىڭ لاتىن ءالىپبيىن ءالىپبي ەمەس, ءتىل دەپ قابىلداۋىنان بولار دەپ ويلايمىن. ياعني قازىرگى اتا-انا بالالارىمىزدىڭ باسىن اۋىرتقىمىز كەلمەيدى, ودان دا ءوزىنىڭ بىلەتىن ءورىستىلدى مەكتەپتەرگە اۋىستىرا سالسام ءبارى جەڭىل بولادى دەپ ويلايدى. بۇل نەگىزى قاتە پىكىر. بالا قازاق مەكتەبىندە وقىسىن, ورىس مەكتەبىندە جالپى قاي مەكتەپتە وقىسا دا,  وندا قازاق ءتىلى ءپانى نەگىزگى ءپان رەتىندە وقىتىلادى. بۇل دەگەنىمىز بالاعا لاتىن ءالىپبيىن مەڭگەرۋگە تۋرا كەلەدى. بۇگىندە مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان بالالاردىڭ بارلىعىندا دەرلىك لاتىن تاڭبالارى ۆيزۋالدى تۇرعىدان سانالارىندا ابدەن ءسىڭىسىپ قالعان. ياعني ولاردىڭ لاتىن تاڭبالارىنا دەگەن كوزداعدىسى تەلەديدار, كوشەدەگى جارنامالار, ءتىپتى ءىشىپ-جەپ جۇرگەن تاعامدارىنىڭ سىرتىنداعى جاپسىرمالار ارقىلى ابدەن قالىپتاستى. بۇل دەگەنىڭىز قازىر جاستار لاتىن الىپبيىنە مەڭگەرۋگە پسيحولوگيالىق جاعىنان دا,  رۋحاني جاعىنان دا تولىق دايىن. سوندىقتان مۇنداي اتا-انالارعا ايتارىمىز,  كەرىسىنشە بالالارىڭىزبەن بىرگە ەلىمىزدە ءجۇرىپ جاتقان جاڭا رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋعا ءوز ۇلەستەرىڭىزدى قوسىڭىزدار دەگىم كەلەدى.

– ءالىپبي نۇسقاسىن دايىنداۋدا حالىقارالىق تاجىريبەلەر, اتاپ ايتساق, ازەربايجاننىڭ, وزبەكستاننىڭ, تۇركىمەنستاننىڭ جالپى الەمدىك تاجىريبەلەر ەسكەرىلدى مە؟

– لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن جاڭا قازاق ءالىپبيىن تۇزۋدە جانە ونىڭ ەملە ەرەجەلەرىن ازىرلەۋدە حالىقارالىق تاجىريبەلەر تولىعىمەن ەسكەرىلدى. اسىرەسە, لاتىن الىپبيىنە كوشكەن تۇركى حالىقتارىنان ىشىنەن تۇركيا, ازەربايجان, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عالىمدارى ءبىز ۇيىمداستىرعان ىسشارالارعا قاتىسىپ,  ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, بايانداما جاساعان بولاتىن. بىلتىر حالىقارالىق دەڭگەيدە ەكى ۇلكەن سەمينار ۇيىمداستىرىلدى. وعان 9 مەملەكەتتەن شەتەلدىك عالىمدار مەن ادىسكەرلەر قاتىستى. تاجىريبە الماسۋ بارىسىندا اسىرەسە ازەربايجان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى ي.ناسيمي اتىنداعى ءتىل ءبىلىم ينستيتۋتىنىڭ تۇركى تىلدەرى ءبولىمىنىڭ ديرەكتورى ەلچين يبراحيموۆ مىرزانىڭ پىكىرى ماڭىزدى بولدى. عالىم ءالىپبيدىڭ قۇرامى ارالاس گرافيكادان تۇزىلگەن جاعدايدا الدا قانداي قيىندىقتار كەزدەسەتىنىن اتاپ كورسەتتى. ماسەلەن, ازەربايجان حالقى بۇگىندە وزدەرىنىڭ ءالىپبي قۇرامىنداعى ء«ا» تاڭباسى لاتىن گرافيكاسىنا ساي بولماۋىنا بايلانىستى, ونىڭ كوپ باعدارلامادا وقىلماي, تانىلماي جاتقاندىعىن اشىپ ايتتى.

 – ەلىمىزدە جاڭا الىپبيگە كوشۋ 2025 جىلعا دەيىن دەپ قاراستىرىلعان. ونىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرى قانداي؟

– قازاق ءتىلى ءالىپبيىن لاتىن گرافيكاسىنا كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشىرۋ جوسپارىن سايكەستەندىرىلىپ, حالىققا جەتكىزىلەدى. 2021 جىلى جاڭا ءالىپبي جانە ونىڭ ەملە ەرەجەلەر جوباسى بەكىتىلگەننەن كەيىن, ءالىپبيدى, ەملەسىن ۇيرەتەتىن وقىتۋشىلاردى دايىنداۋ,  وقىتۋ كەزەڭى باستالادى.

سونداي-اق, الداعى جىلداردا لاتىن گرافيكاسى نەگىزىندەگى جاڭا ورتولوگيالىق قۇرالدار, نۇسقاۋلىقتار, انىقتامالىقتار شىعاتىن بولادى. ياعني, ورفوگرافيالىق, ورفوەپيالىق سوزدىكتەر, انىقتاعىشتار, جانە ت.ب. جاڭا الىپبيمەن وقۋ قۇرالدارى ازىرلەنىپ, 2023 جىلدان 1-ءشى سىنىپقا باراتىن وقۋشىلار جاڭا الىپبيمەن مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايدى. سونداي-اق, كەزەڭ-كەزەڭمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتىنىڭ پاسپورتتارى مەن جەكە كۋالىكتەرى جانە باسقا دا قۇجاتتار لاتىن گرافيكاسى نەگىزىندەگى بەرىلۋى, مەملەكەتتىك باق-تى جانە باسپا باسىلىمدارىن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ جۇمىستارى باستالادى.