قازاقستاندى الەمدەگى دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەنگىزۋدىڭ نەگىزگى تۇجىرىمى رەتىندە ۇسىنىلعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – قازىرگى زامانعى جانە تيىمدىلىگى جوعارى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. مۇندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا باسەكەگە قابىلەتتىلىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ بارلىق دەڭگەيىنە ءتيىمدى مەنەدجمەنت ەنگىزۋ, سونىڭ ىشىندە جاڭا مەديتسينالىق تەحنولوگيالاردى جاساۋ مەن پراكتيكاعا ەندىرۋ تالاپ ەتىلەدى. بۇكىلالەمدىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ كەپىلدەمەسىنە سايكەس, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا تاپ وسىنداي جوعارى ساپالى عىلىمي-زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ تۇرعىنداردىڭ ۇلتتىق دەڭگەيدەگى دە, عالامدىق اۋقىمداعى دا دەنساۋلىق جاعدايلارىن جاقسارتۋعا باعىتتالۋى ءتيىس.
قازاقستاندى الەمدەگى دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەنگىزۋدىڭ نەگىزگى تۇجىرىمى رەتىندە ۇسىنىلعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – قازىرگى زامانعى جانە تيىمدىلىگى جوعارى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. مۇندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا باسەكەگە قابىلەتتىلىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ بارلىق دەڭگەيىنە ءتيىمدى مەنەدجمەنت ەنگىزۋ, سونىڭ ىشىندە جاڭا مەديتسينالىق تەحنولوگيالاردى جاساۋ مەن پراكتيكاعا ەندىرۋ تالاپ ەتىلەدى. بۇكىلالەمدىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ كەپىلدەمەسىنە سايكەس, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا تاپ وسىنداي جوعارى ساپالى عىلىمي-زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ تۇرعىنداردىڭ ۇلتتىق دەڭگەيدەگى دە, عالامدىق اۋقىمداعى دا دەنساۋلىق جاعدايلارىن جاقسارتۋعا باعىتتالۋى ءتيىس.
قازىرگى تاڭدا «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ تابىستى جۇزەگە اسقانىنا جانە ەلىمىزدىڭ ءىس ءجۇزىندە الەمدەگى بارىنشا باسەكەگە قابىلەتتى 50 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋ مىندەتىن ورىنداپ قويعانىنا قاراماستان, رەسپۋبليكا بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ رەيتينگىسىندە, تۇتاستاي العاندا, عىلىم سالاسى بويىنشا, سونىڭ ىشىندە مەديتسينا عىلىمنىڭ كوپتەگەن كورسەتكىشتەرى جونىندە الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ دەڭگەيىنەن كوپ ارتتا قالىپ, جاھاندىق بەدەلباعا ولشەمىندە 51-ورىنعا تۇراقتادى. يسپانيانىڭ SCImago Lab زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ Scopus مالىمەتتەر بازاسىنداعى جوعارى يمپاكت-فاكتورى بار رەيتينگىلى رەتسەنزيالانعان جۋرنالدارىندا جاريالانعان عىلىمي جۇمىستار بويىنشا قۇراستىرعان رەيتينگىنە سايكەس, مەديتسينالىق ماماندىقتار بويىنشا قازاقستاندىق اۆتورلاردىڭ تۇتاستاي جانە جەكەلەي العاندا, 2012 جىلعى ۇلەس سالماعى بار بولعانى تيىسىنشە 0,026 (ەلدەردىڭ جالپىالەمدىك رەيتينگىسىندە 92-ورىن) جانە 0,0064 (134-ورىن) پايىزدى قۇرادى. قازاقستان عالىمدارىنىڭ مەديتسينا ماماندىقتارى بويىنشا عىلىمي جۋرنالداردا جاريالانعان جۇمىستارىنان دايەكتەمە الۋشىلىقتىڭ تۇتاستاي جانە جەكەلەي العانداعى ۇلەس سالماعى بۇدان دا تومەن. ولار تيىسىنشە 0,011 جانە 0,0031 پايىزعا تەڭ.
جوعارىداعى كورسەتكىشتەردەن قازاقستان زەرتتەۋشىلەرىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىنىڭ جاريالانۋى مەن ولاردان دايەكتەمەلەر الىنۋى عىلىمنىڭ ەلىمىزدەگى دامۋىنىڭ تۇتاستاي العانداعى دەڭگەيىنەن الدەقايدا تومەن ەكەندىگى انىق بايقالادى. سوڭعى جىلدارى قازاقستاندىق اۆتورلاردىڭ شەتەلدەر باسىلىمدارىندا جارىق كورگەن ەڭبەكتەرى جالپى كولەمىنىڭ بار بولعانى 5-6 پايىزى عانا دارىگەر عالىمداردىڭ ۇلەسىنە تيەدى ەكەن. ال الەمدەگى جەتەكشى ەلدەردىڭ بۇل جونىندەگى كورسەتكىشتەرى عىلىمي بارلىق جاريالانىمداردىڭ 25-30 پايىزى ماڭايىندا. ايتالىق, ول اقش-تا – 28,3, ۇلىبريتانيادا – 29, جاپونيادا – 24,3, گەرمانيادا 25,5 پايىزدى قۇرايدى. الەمدەگى ەڭ بەدەلدى عىلىمي مەتريكالىق كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى ن-يندەكس (ن دايەكتەمەسىن العان (ن) ماقالالار سانى) ولشەمى بويىنشا قازاقستان سوڭعى 15 جىلدا باربادوس پەن بەنيننىڭ ورتاسىنداعى 112-ورىنعا جايعاسقان. ۇلتتىق مەديتسينا عىلىمىن قارجىلاندىرۋدىڭ قازىرگى ونسىز دا جەتكىلىكسىز جاعدايىندا ءبىزدىڭ بەدەلدى حالىقارالىق باسىلىمداردا جارىق كورىپ جۇرگەن ءبىر جاريالانۋىمىزدىڭ سالىستىرمالى تۇردەگى «وزىندىك قۇنى» مەيلىنشە جوعارى بولىپ تۇر. بۇل كورسەتكىش بويىنشا قازاقستان عالامدىق رەيتينگىدە 134-ورىنعا تابان تىرەپ, بۇرىنعى كەڭەستىك رەسپۋبليكالاردىڭ بارلىعىنىڭ سوڭىندا قالىپ قويعان. زەرتتەۋلەردىڭ سانى ءاربىر 1 ميلليون ادامعا شاققانداعى كورسەتكىشى بويىنشا الەمدىك رەيتينگىدە 68-ورىندا (637,3 زەرتتەۋشى / ملن. تۇرعىن) تۇرعانىنا قاراماستان, قازاقستان دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ءبىر زەرتتەۋشى ەڭبەگىنىڭ ونىمدىلىگى بويىنشا وتە تومەنگى ورىندا. بىلايشا ايتقاندا, بىزدە 87 عىلىمي-زەرتتەۋ جانە عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرعا (عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, عىلىمي ورتالىق جانە مەديتسينالىق جوعارى ورتالىق مەكەمەلەرى) حالىقارالىق تانىمال باسىلىمداردا جارىق كورگەن ءبىر ماقالادان عانا كەلەدى. ال عالامدىق اۋقىمداعى كوشباستاۋشى ەلدەردە بۇل يننوۆاتسيالىق يندەكس كورسەتكىشى بۇدان 20-25 ەسە از. ايتالىق, سينگاپۋردا 3,6 بەلسەندى عىلىم زەرتتەۋشىسىنە حالىقارالىق تانىمال باسىلىمداردا جارىق كورگەن ءبىر ماقالادان كەلسە, ول گەرمانيا مەن فرانتسيادا – 3,5, جاپونيادا – 9,2, قىتايدا 13,2 كورسەتكىشتەرىن كورسەتەدى.
ەلىمىزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بويىنشا جىلىنا 2500-3000 عىلىمي ماقالا جاريالاپ تۇراتىن 40-تان استام عىلىمي تاجىريبەلىك جۋرنالدىڭ بىردە-ءبىرى الەمدەگى بەدەلدى حالىقارالىق عىلىمي باسىلىمدار (Scopus, Web of Knowlebge, Springer) قاتارىنا كىرمەيدى. تەك ءبىرلى-جارىم جۋرنالدارىمىز عانا باسقا ايماقتىق مالىمەتتەر بازاسىندا (رەسەي عىلىمي دايەكتەمە يندەكسى جانە باسقالارى) يندەكستەلىپ, ماقالالارىن اعىلشىن تىلىندە جاريالاي الادى. ءسويتىپ, قازاقستاننىڭ مەديتسينا عىلىمى قازىرگى تاڭدا كوپ جاعدايدا الەمدىك عىلىمي قاۋىمداستىق ءۇشىن ءالى جابىق كۇيىندە قالىپ تۇر. عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن ولاردى تالداپ جاساۋ ناتيجەلەرىنىڭ باستى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى پاتەنتتىك بەلسەندىلىكتەن تانىلادى. الەم ەلدەرىنىڭ 1 ملن. ادامعا شاققانداعى پاتەنتتىك كورسەتكىشتەرى بويىنشا قازاقستان تاعى دا كوشتىڭ سوڭىندا شاڭ بەرىپ كەلەدى. ونىڭ بىزدەگى كورسەتكىشى 0,13 ولشەمى بولسا, الەمنىڭ تەحنولوگيالىق جاعىنان دامىعان جەتەكشى ەلدەرىندە ول 200-دەن دە اسىپ تۇسەدى. ماسەلەن, بۇل اقش-تا – 359, شۆەيتساريادا – 505, جاپونيادا 1274 ولشەم بىرلىگىنە ساي. قازاقستان سول سياقتى تۇرعىنداردىڭ ونەرتاپقىشتىق بەلسەندىلىگى بويىنشا رەسەيدەن 12 ەسەگە قالىپ قويىپ, قازىر شامامەن دومينيكان مەن پەرۋ ەلدەرىنىڭ (0,15 جانە 0,14) ماڭايىنا ورنالاسقان.
وسى تۇجىرىمداردان بايقالعانداي, بۇگىندە قازاقستان مەديتسيناسى عىلىمىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىك دەڭگەيى ايتارلىقتاي تومەن. مۇنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرلەر مەن زەرتتەۋشىلەردىڭ الەۋەتتەرىنىڭ تومەندىگى, عىلىمي ۇيىمنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ ناشارلىعى جانە مەديتسينا عىلىمىن قارجىلاندىرۋدىڭ جەتىمسىزدىگى سياقتى بىرنەشە وبەكتيۆتى سەبەپتەرى بار. ءبىز ۇلتتىق عىلىمدى قارجىلاندىرۋدىڭ ۇلتتىق ىشكى جالپى ونىمگە قاتىسى (جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 0,15 پايىزدان 0,26 پايىزعا دەيىنگى ارالىعىندا ءجۇر) بويىنشا جاھاندىق رەيتينگىدە 78-ورىندامىز. ال بۇل كورسەتكىش بويىنشا جوعارى دامىعان ەلدەر بىزدەن 10-20 ەسەگە بيىكتە. قازاقستاندا ۇلتتىق عىلىمدى دامىتۋعا جوعارىداعىداي كوڭىل ءبولىنىپ جاتقاندا, مەديتسينا عىلىمىنىڭ مۇنداعى جاي-كۇيى بۇدان دا ناشار ەكەنىن ايتۋعا ءتيىسپىز. بۇل ءۇشىن مەديتسينا عىلىمى ءۇشىن ءبولىنىپ كەلە جاتقان قارجىنىڭ جالپى ىشكى ءونىمنىڭ نەبارى 0,006 پايىزىن عانا قۇرايتىنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. وسى ارالىقتا بۇل كورسەتكىشتىڭ اقش سەكىلدى جەتەكشى ەلدەردە 0,22 پايىز دەڭگەيىندە ەكەنىن تىلگە تيەك ەتسەك, اراداعى الشاقتىقتىڭ قانشالىقتى اۋقىمدا ەكەنىن پايىمداۋ قيىن ەمەس. جوعارىداعى تۇجىرىمداردىڭ بارلىعى, تۇتاستاي العاندا, ءبىزدىڭ ۇلتتىق عىلىمدا, سونىڭ ىشىندە مەديتسينا عىلىمى سالاسىندا كەيىنگە قالدىرۋدى كۇتپەيتىن ماڭىزدى دا وزەكتى شارالاردىڭ وتە كوپ ەكەندىگىن كورسەتەدى.
ەندەشە, قازىرگى عىلىمي مەديتسينالىق زەرتتەۋلەر ساپاسىنىڭ ءتومەندىگى مەن وتاندىق عالىمدار جاساعان جۇمىستاردىڭ باسەكەگە قابىلەتسىزدىگى جاعدايىندا مەملەكەت تاراپىنان سالاعا قولداۋ مەن قامقورلىق اۋاداي قاجەت بولىپ تۇر. ەندىگى جەردە تىم كەشەۋىلدەتە بەرمەي, ەلىمىزدەگى مەديتسينا عىلىمىن ودان ءارى جاڭعىرتۋدىڭ ناقتى قادامدارى قولعا الىنۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. بۇعان قازىرگى زامانعى مەنەدجمەنت پەن حالىقارالىق ستاندارتتار ەنگىزۋ, عىلىمي مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مەن مەديتسينا عىلىمىنىڭ كادرلىق الەۋەتىن كوتەرۋ, مەديتسينا ءبىلىمى مەن عىلىمىن ينتەگراتسيالىق جاعىنان قامتاماسىز ەتۋ جانە عىلىمي جاڭالىقتار ترانسفەرتتەرىن دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ پراكتيكاسىنا ەنگىزۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ سياقتى مىندەتتەر جاتادى. تاپ وسى عىلىمنىڭ بارلىق سالاسى مەن عىلىمي زەرتتەۋدىڭ ءاربىر كەزەڭدەرىنە ءتيىمدى مەنەدجمەنت ەنگىزۋ, ينفراقۇرىلىمدى قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋ, كادرلار دايارلاۋ سياقتى باسقا بارلىق سالالاردىڭ تابىستى دامۋىنىڭ نەگىزگى جانە ءبىرىنشى كەزەكتەگى ءمىندەتتەرى بولىپ تابىلادى. اتالمىش سالادا ناقتىلى ءىس-شارالاردىڭ بولماۋى قازاقستان مەديتسينا عىلىمىنىڭ پراكتيكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا مۇلدەم كەرەك بولماي قالۋى, وسى ارقىلى شەتەلدىك عالىمداردىڭ جاڭا مەديتسينالىق تەحنولوگيالارىنا ۇدايى تاۋەلدىلىك ورناۋى سياقتى قاۋىپتەردى ءتوندىرىپ تۇر. وسى قالىپتاسىپ وتىرعان جاعدايدى شەشۋ ءۇشىن 2013 جىلعى 23 تامىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ №485 ساندى «مەديتسينا عىلىمىن 2020 جىلعا دەيىن دامىتۋدىڭ تۇجىرىمداسى» بەكىتىلدى. اتالمىش ستراتەگيالىق قۇجات مەديتسينا عىلىمىنىڭ تاياۋ جىلدارداعى نەگىزگى ماقساتتارىن, مىندەتتەرى مەن دامۋ قاعيداتتارىن انىقتاپ بەردى. وندا وتاندىق مەديتسينالىق عىلىمنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ نەگىزگى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە وتاندىق مەديتسينا ءجانە فارماتسەۆتىك عىلىم سالاسىندا باسەكەگە قابىلەتتىلىككە قول جەتكىزىپ, ولاردىڭ نەگىزىندە الدىڭعى قاتارلى مەديتسينالىق تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ, وسى ارقىلى قازاقستان حالقىنىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ مەن جاقسارتۋدى قامتاماسىز ەتۋ اتاپ كورسەتىلدى.
تۇجىرىمدامانى جۇزەگە اسىرۋ تومەندەگى قاعيداتتارعا نەگىزدەلەدى: دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا عىلىمي جانە يننوۆاتسيالىق ءىس-ارەكەتكە ناقتى قولداۋ كورسەتۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ; دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى مەديتسينالىق, فارماتسەۆتىك عىلىمي جانە يننوۆاتسيا جۇيەسى ينستيتۋتىنىڭ الەۋەتىن دامىتۋ, عىلىمي ۇيىمنىڭ, زەرتتەۋ ۇجىمدارىنىڭ جانە جەكەلەگەن زەرتتەۋشىلەردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ; وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ سۇرانىسىنا بولجام جاساۋ نەگىزىندە سالانىڭ عىلىمي جانە يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ باسىمدىلىقتارىن قالىپتاستىرۋ; بارلىق دەڭگەيدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ يننوۆاتسيالاردى قابىلداۋ قابىلەتتىلىگىن دامىتۋ; مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتىك عىلىمداردىڭ باسەكەلىك ورتاسىن دامىتۋ; دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ عىلىمي يننوۆاتسيالىق سەكتورىن وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ ينۆەستيتسيا اكەلۋ تارتىمدىلىعى دەڭگەيىن كوتەرۋ; وتاندىق مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتىك عىلىمنىڭ الەمدىك زەرتتەۋ كەڭىستىگىندەگى ينتەگراتسياسى; عىلىمي ۇيىمدار مەن عالىمداردىڭ بارىنشا جوعارى حالىقارالىق ستاندارتتار تيىمدىلىگىنە باعا بەرۋدەگى باعىتتارى; «يدەيا-زەرتحانا-كلينيكا» تۇتاس يننوۆاتسيالىق شەڭبەرىن قامتاماسىز ەتەتىن ترانسلياتسيالىق زەرتتەۋلەردى دامىتۋ.
تۇجىرىمدامانىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى جانە شەشۋشى مىندەتتەرىنىڭ قاتارىنا بارلىق دەڭگەيدەگى عىلىمي-يننوۆاتسيالىق ۇدەرىستى ءتيىمدى تەحنولوگيا جولىمەن دامىتۋ مەنەدجمەنتىن جەتىلدىرۋ, عىلىمي جانە يننوۆاتسيالىق ءىس-قيمىلدى ءتيىمدى دامىتۋ, عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىن ەنگىزۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى عىلىمي جانە يننوۆاتسيالىق ءىس-قيمىلداردى قارجىلاندىرۋ جاتادى. وسىمەن ءبىر مەزگىلدە, اتالمىش سالاداعى ءتيىمدى شارالار وكىلەتتى ورگاننىڭ جەلىسىندە دە, مەديتسينالىق عىلىمي جانە عىلىمي ۇجىمداردا دا قابىلداناتىن بولۋى ءتيىس.
عىلىم سالاسىن باسقارۋدىڭ قازىرگى زامانعى قاعيداتتارى مەن ءتيىمدى تەتىكتەرىن وكىلەتتى ورگان – دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى دەڭگەيىندە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ءناتيجەلەرىنىڭ ءبىرتۇتاس ينديكاتورلارىن, عىلىمي ۇيىمداردىڭ رەيتينگىلىك باعالارى جۇيەسىن ەنگىزۋ, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى عىلىمي زەرتتەۋلەر باسىڭقىلىعىن تاڭداۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا بيومەديتسينالىق زەرتتەۋلەر مەن تالداۋلاردى قاداعالاۋ مەن مونيتورينگ ءۇشىن عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن تاجىريبە-كونسترۋكتورلىق تالداۋلار ۇلتتىق وبسەرۆاتورياسىن جاساۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ ۇسىنىلادى. بۇدان بولەك, جالپىعا مىندەتتى كلينيكاعا دەيىنگى جانە كلينيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, جالپى مىندەتتى ەتيكالىق ساراپتامالاردى دامىتۋ جانە ورتالىق, اۋماقتىق ەتيكالىق كوميسسيالاردى دامىتۋ ءۇشىن عىلىمي ۇيىمدار مەن دەنساۋلىق ۇيىمدارىن اككرەديتيزاتسيالاۋ پروتسەدۋراسىن ەنگىزۋ بولىگىنىڭ عىلىمي سالاسىندا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرۋ قاجەت. مۇندا مەديتسينا عىلىمى سالاسىنا ارنايى دايىندىق باعدارلامالارى, قايتا دايارلاۋ جانە باسقارۋشىلار بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ باعدارلامالارىن ەنگىزەتىن كاسىبي مەنەدجەرلەر ينستيتۋتىن ەنگىزۋدى دامىتۋ ايرىقشا ءرول اتقارادى.
وكىنىشكە وراي, ءبىزدىڭ عىلىمىمىز «نارىقتىق» سانا-سەزىمنەن ءالى دە ەداۋىر قاشىقتا جاتىر. عىلىمي ۇيىمدارداعى جەتەكشىلەر مەن عىلىمي قىزمەتكەرلەردىڭ ءوزىنىڭ باسىم كوپشىلىگى مەديتسينا عىلىمىنداعى جاعدايدىڭ جاقسارۋىن مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋدىڭ ۇلعايۋىمەن جانە عىلىمدى مەملەكەت تاراپىنان قولداۋدىڭ كۇشەيۋىمەن بايلانىستىرا قاراستىرادى. ولاردىڭ ۇعىمىندا عىلىمي ورتادا باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋدىڭ نارىقتىق تەتىكتەرىن زەرتتەۋدى ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋدىڭ يكەمدىك پىشىندەرى, باسقارۋدىڭ ءتيىمدى قاعيداتتارىن قولدانۋ جانە ەڭبەككە اقى تولەۋدىڭ دەربەستەندىرىلگەن ديففەرەنتسيالدى جۇيەسىن ەنگىزە وتىرىپ, جەكەلەگەن عىلىمي جوبا دەڭگەيىندە جانە عىلىمي ۇيىمداستىرۋ دەڭگەيىندە جاساۋ بارىنشا كەيىنگى كەزەكتەرگە قالىپ قويىپ جاتادى.
عىلىمي زەرتتەۋلەردى عىلىمي ۇيىمدار – عىلىمي ورتالىقتار عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارى جانە مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارى دەڭگەيىندە باسقارۋدىڭ قازىرگى زامانعى جانە ءتيىمدى تەتىكتەرىن ودان ءارى دامىتۋعا بايلانىستى جۇمىستارعا حالىقارالىق ستاندارتتار مەن تالاپتاردى, قازىرگى زامانعى مەنەدجمەنت پەن عىلىمي زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋدىڭ ءتيىمدى پىشىندەرىن ەنگىزۋ جونىندەگى شارالاردىڭ كەشەنىن ىسكە قوسۋ كەرەك. بۇل ءۇشىن زەرتتەۋ زەرتحانالارىندا حالىقارالىق ساپا ستاندارتىنا جانە GLP تالاپتارىنا ساي اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ پراكتيكاسى قامتاماسىز ەتىلىپ, كوممەرتسيليزاتسيا وفيستەرى, عىلىمي زەرتتەۋلەردى قارايتىن مەنەدجمەنت پەن تاسىلدەمەلەردى قامتاماسىز ەتەتىن بولىمشەلەر قۇرىلۋى كەرەك. وسىنىڭ ساناتىندا عىلىمي يننوۆاتسيانىڭ بالامالى كوزدەرىن تارتۋ تەتىكتەرىن كەڭەيتكەن ءجون. بۇعان ەلدەگى مەملەكەتتىك – جەكە مەنشىك ارىپتەستىكتى دەلدال رەتىندە پايدالانىپ, عىلىمي زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرىپ تۇرۋعا بولادى.
عىلىمي ۇجىمدار مەن عىلىمي بولىمشەلەر دەڭگەيىندەگى مەنەدجمەنتتى جەتىلدىرۋ بارلىق دەڭگەيدەگى عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ جوبالىق مەنەدجمەنت پەن عىلىمي زەرتتەۋلەر حالىقارالىق ستاندارتتارى (Good Clinical Practice, Good Laboratory Practice, Quality Practice in Basic Biomedical Research تاعى باسقالار) قاعيداتتارى ارقىلى قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس.
2016 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماعا سايكەس جۇمىستى جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە بارلىق دەڭگەيدەگى عىلىمي يننوۆاتسيالىق ۇدەرىستەر مەنەدجمەنتتەرىن جەتىلدىرۋ قامتاماسىز ەتىلىپ, عىلىمي جانە يننوۆاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋ مەن ينتەگراتسيا ءۇشىن جاعداي قالىپتاستىرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جونىندە شارالار قابىلداناتىن بولادى.
2017 جىلدان باستالاتىن ەكىنشى كەزەڭدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى عىلىمي تالداۋلار مەن يننوۆاتسيالاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ مەن ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ شارالارى قابىلداناتىن بولادى. بۇل قازاقستاننىڭ مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتىك عىلىمىن الەمدىك زەرتتەۋ كەڭىستىگىندەگى ينتەگراتسياسىن جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
جوعارىدا اتالعان عىلىم مەن يننوۆاتسياسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا مەن مەديتسينا عىلىمي ۇيىمدارىنىڭ كادرلىق الەۋەتىن ارتتىرۋ, سونداي-اق, عىلىمي تالدامالار مەن يننوۆاتسيالاردى پراكتيكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى مەن الەمدىك زەرتتەۋ كەڭىستىگىنە ەنگىزۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ وتاندىق زەرتتەۋشىلەر مەن عىلىمي ۇيىمداردىڭ, عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ الەمدەگى جوعارى دامىعان ەلدەردىڭ كورسەتكىشىنە جاقىنداتا تۇسۋگە ىقپالدى ەتىپ, قازاقستان دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ شارتتارىن جاساپ بەرەدى. ءسويتىپ, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە ودان ءارى تانىلا بەرۋىنە كەڭىنەن جول اشادى.
ۆيتالي كويكوۆ,
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى «رەسپۋبليكالىق دەنساۋلىقتى دامىتۋ ورتالىعى» رمك عىلىمي زەرتتەۋلەر, ساراپتاما جانە يننوۆاتسيالىق ءىس-ارەكەت ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى.