قارا ءتۇندى جارىق قىلىپ بۇرشاق جاۋدى. ءتىپتى لاشىعىمنىڭ ىشىنە ءسۇمبى گاۋھارداي كەسەك بۇرشاقتار ۇدەرە قادالىپ, قوزعالا الماي وتىرىپ قالدىم. اۋزىن قايدان اشىپ قويدى ەكەم؟ سۇڭگىدەي قادالعان بۇرشاقتى جارىپ ءوتىپ ەسىك جابۋ دەگەن قيىن ءىس. بۇرشاق ءبىر ءسات تولاستاي قالىپ سوڭى سەبەلەگەن جاڭبىرعا اينالدى.
قۇبىلمالى قاراشا الماتىنى سيقىرلاپ تۇر. جىبەك جاڭبىردى ءبىر اۋا اراسىنداعى جەلەمىك ۇرشىقتاي ءيىرىپ, ءتۇندى تولقىتا باستاعاندا ۇمتىلىپ ەسىك جاپتىم. تاعى دا سوي بۇرشاق جاۋا ما ەكەن دەپ قاۋىپتەنىپ تۇزگە شىعىپ كەلۋگە ەنتەلەپ ەسىك اشىپ كەلەسى تامنىڭ تۇبىنە جەتكەنىمدە ماس كىسىدەي سەندەلىپ, ەسسىز تۇردە تامدى يىعىمەن سوققىلاپ, ارقاسىمەن كۇڭىرەنتىپ جۇرگەن اعامدى كوردىم. اتالاس, اكەمنىڭ ىنىلەرى بولىپ كەلەتىن كىسى ەدى. ادامزات رەتىندە سويلەسۋگە ەش مۇمكىندىك جوق, بۋراداي جاراپ, ءتۇرى سوزبەن ۇعىساتىنداردىڭ ساناتىنان ءباز-باياعىدا شىعىپ كەتكەن. ول نەگە مۇنشاما كۇيگە ءتۇستى ەكەن؟ شاراپ ىشكەن جان ەمەس. نەگە, نەگە؟ ەلبەلەڭدەپ ءبىر جۇرگىنشى ءوتىپ بارا جاتىر ەدى زور دەنەسىمەن تام-ءۇيدى, قۋىستى جونىمەن سوققىلاپ قاسىرەتتىڭ قۇج قيمىلىنداي سەرگەلدەڭ ۇرعاندا ول شوشىنىپ جىلىستاپ تىندى. بۇل جولدا اعامدى ەشبىر جان ىرىققا اكەلە الماس!
وتە قورقىنىشتى كەساپاتقا اينالعان. جولىنداعىنى قي سىپىرىپ, بالشىقتاي ەزبەك! تۇزگە شىعام دەپ ۇيدەن اتتاپ الىپ اعامنىڭ توسىن قۇبىلىسىنان سەسكەنىپ, بىردە اقىلىم جەتپەي اڭ-تاڭ كۇيدە قابىرعاعا تىعىلا كەتتىم. اعام يىق-جونىمەن تار قۋىستاردى ۇرعىلاپ مەن تۇرعان جەرگە سەندەلەكتەپ جەتىپ كەلگەندە بيىك تامنان قاسقىرشا قارعىپ توبەسىنەن قاراپ تۇردىم. كەلەسى ءۇيدىڭ اۋلاسىنان سەكىرىپ تۇسەمىن بە دەپ ويلانىپ تۇرعاندا اعام تۋرا سول جاققا جىلجىپ كەلىپ تە قالدى. ەكەۋىنە دە بارماي, تام ۇشىمەن ءجۇرىپ وتىرىپ ۇيلەر اراسىنداعى قىسقا سايراققا سەكىرىپ ءتۇستىم. ءبىر عاجابى اعام جولىنداعىنىڭ ءبارىن سوعىپ, قيراتىپ جانىما كەلگەن كەزدە دە ەشكىمدى كورگەن جوق, مەنى دە. كوزىن تۇمان جالاپ كەتىپتى, دومبىعىپ, كۇجىرەيىپ جىرتقىشتاي قالعىپ تۇر كوزى. ال ارەكەتى شيراق, جويقىن ءارى ماس. ماس قيمىلدىڭ شاراپپەن قاتىسىزدىعىن, كىلتى باسقا نارسەندە ەكەنىن مەڭزەپ ەم. ول نارسە نە ەكەن؟ جاس كەزىندە تاتتى ما, تاتپادى ما, بىلمەيمىن, مەنىڭ كوزقاراسىمدا ول اۋىلدىڭ سىيلى ادامى, شاراپ تاتىپ الاتىن ادەتىن كورمەگەم. جاڭاعى سايراققا سەكىرىپ ءتۇسىپ ورنىعىپ تۇرعانىمدا انادايدا جارقىراعان سايراقپەن الدە ءبىر كەڭەستەن جۇقا اق شاشى كۇمىستەي جارقىراعان, قاسقا ماڭداي, باتىر كەسكىندى, بويى الاسا, ارىقتاۋ اكەم ءتىپ-تىك كۇيدە شاشىنان, كوزىنەن بەرى كادۋەلگى كۇندەرىندەي نۇر شاشىپ كەلە جاتىر ەكەن, مەن ءتىپتى ۇيگە قايتقان اكەمنىڭ ءدال الدىنا ىرشىپ تۇسكەن سياقتىمىن.
– اعاڭدى كوردىڭ بە؟ – دەدى.
– ءيا, ول كىسى ءبىر ءتۇرلى عوي, – دەدىم.
– قىزى ۇزاتىلاتىن بولىپ سوعان شىداماي ءجۇر. قىزىنىڭ ۇزاتىلۋ كەڭەسىنەن كەلدىم. كۇيەۋ بالا اعاڭنىڭ التىن بۇيرەگىن قان-تامىرىمەن قوسىپ قوپسىتىپ ج ۇلىپ اكەتىپ بارا جاتىر. اعاڭ ءتىپتى جادىگويگە اينالىپ كەتكەن شىعار.
– ا,ا,ا... بىلاي دەڭىز. جاڭبىر توقتاپ, ءتۇن دەمىگىپ تىنشىپ تۇر.
– اعاڭ قىزىن بىرەۋگە بەرەم دەپ ەمەس, ءوزى جاقسى كورىپ ءوسىردى عوي. ودان ارتىق بۇيرەگى دە, باۋىرى دا بار ما؟!
ءبىر ۇلى قۇسالانعان, شەرمەندە بولىپ كۇيىك باسقان ءتۇن كەلدى. جاڭا عانا لاشىعىمنىڭ الدىندا جاۋھارداي ساۋسىلداپ توگىلگەن بۇرشاقتى ءتۇننىڭ راحاتى, كۇلگىن-كوك ءتۇننىڭ عاجايىپ پەرىشتەلىك بوياۋلارى كوزدەن تايعان. ەسەڭگىرەپ بۇيرەگىن قان تامىرىمەن قوسا قىپ-قىزعىلگويگە كۇيىندە جىپتەي سۋىرىپ تارتىپ, ءجىبىن بەلىنە وراپ اعادان قادام تاستاپ شەگىنىپ ۇزاپ بارا جاتقان كۇيەۋ بالانىڭ كۇيىن, اعامنىڭ دولدانىپ, قاسىرەتى شەڭبىرەك اتىپ, تولقىنى بۇزىلعان كۇيىن سەزىندىم. اكەم دۇرىس ايتادى, «ول قارىنداسىمىزدى بىرەۋگە بەرەم» دەپ ەمەس, ء«وزىمنىڭ سۇيگەن قىزىم, ق ۇلىنشاعىم!» دەپ ءوسىردى ەمەس پە؟!
جاس كەزىندە ەر جۇرەك جىگىتتەردىڭ ءبىرى بولعان اعام ەرەگەسكەنگە كەزىكسە ات باۋىرىنان ۇزەڭگىسىن سۋىرىپ الىپ, باستان سالىپ كەتەتىن باتىردىڭ ءوزى بولعان. ەندى مىناۋ كەشە عانا بالاۋسا, سۇيرىكتەي اپپاق قارىنداسىمىز ەڭ ۇزدىك وقۋشى بولىپ ءجۇر ەدى, كوزىمە لاقتاي عانا كورىنۋشى ەدى. ەندى مىنە ول دا بوي جەتىپ ۇزاتىلايىن دەپ جاتىر. قايران قالدىم اعاما, ۇزاتىلادى دەگەن قارىنداسىما!
ءدال قازىر تۋىستار ءۇشىن دۇنيە تابيعي قالىپپەن ەمەس, ارسى-كۇرسى ماقاممەن دوڭگەلەك اينالۋدا. شەڭبىرەك قاعىپ, تولعانىس اتادى باعاناعىداي, ەشتەڭە وزگەرمەگەن, دۇنيە, اعام, اكەم, ءبىز ءبارىمىز قۇسالى!
وسىدان بەس اي بۇرىن ماۋسىم ايىندا اكەم كەنجە قىزى التايدى باسقا اۋدانعا ۇزاتىپ ەدى, ول كەزدە مەن بارا المادىم. ەندى بۇگىنگى الماتىداعى قوڭىرقاي كەش وسىلاي. قيىن, قيىن!
اكۋلاداي اتىلىپ تۇراتىن اكەمنىڭ ايبارلى مىنەزى, ىشتەن تىنعان قوڭىر كەربەزدىگى مەن جايساڭدىعى, كوزىنىڭ الدىن قويۋ جيەكتەيتىن قاسىرەتتەرى... ءيا, اكەم سول كەزدە دۇنيەنى باۋىرىنا بىرنەشە بۇكتەپ وزگەرگەن شىعار؟!... اكەمنىڭ وزىنە ءتۇر-تۇلعاسى, ايبارى مەن وجەتتىلىگى, نامىسى مەن ارلىلىعى تارتقان بالاسى ەدى اپكەم. مەنىڭ وتىم, مەنىڭ ورتتىلىگىم ول باسقا, اكەمنىڭ قاراپايىم قالىبى – سول قىزى ەدى. كۇيىكتەنبەي قايتسىن اكەم. ءتۇن ءىشىن جارقىراتقان جۇقا شاشى, كوزىنىڭ وت سيقى... تۇسىنىكتى سوزدەرى بۇل ءتۇندى مامىراسان كۇيگە بولەپ تۇر. ەندى قايتۋىم كەرەك, كۇڭىرەنگەن اكەمنىڭ ءىنىسىن قولتىقتاپ قايتۋىم كەرەك پە؟
ۇلى اكەلەر ءۇشىن قىز ۇزاتىلۋى مەرەي ەمەس, ايداھارمەن بىرگە وت جالاپ كۇرسىنۋ عانا!
كوكبورى مۇباراك