بۇگىنگى وقىرمان كلاسسيكالىق شىعارمالاردى نەمەسە موتيۆاتسيالىق ءھام پسيحولوگيالىق كىتاپتاردى تاڭداسا, ول ونىڭ تالعامىنا بايلانىستى. ياعني تالعام دەگەنىمىز – كوزقاراس. ادامنىڭ ەستەتيكالىق وي بيىگى. بۇل تالعام دەگەننىڭ ءوزى كەيدە ەكىۇشتى ويعا قالدىرادى. ماسەلەنكي, قازىرگى قوعام, ەگەر وقىسا, ادامنىڭ تابىستى ءارى باي ءومىر سۇرۋىنە, بيزنەستى ىلگەرىلەتۋگە جانە وتباسىنداعى ءتۇرلى قيىندىقتاردى ەڭسەرۋگە ۇيرەتەتىن كىتاپتاردى وقيدى: كلاسسيكانى ەمەس.
وسى قۇبىلىسقا قاراپ, پايىمداساق, بىرىنشىدەن, دۇنيەجۇزىندە دە, ەلىمىزدە دە موتيۆاتسيالىق ءھام باسقا دا «ۇيرەتۋشى» كىتاپتارعا سۇرانىس وتە جوعارى. ويتكەنى ولاردىڭ جارناماسى جاقسى جانە ادامدار ءۇشىن دە نەگىزگى قۇندىلىقتاردىڭ ەمى سول جانرداعى كىتاپتار بولىپ وتىر. پسيحولوگتەردىڭ سوزىنشە, بۇل قازىرگى قوعامداعى ادامداردىڭ رۋحاني ءالسىز ەكەنىن بىلدىرەدى. ياعني قاي سالادا بولماسىن, ارقاشان بىرەۋدىڭ ايتقان امالىن تىڭداۋعا, ىستەۋگە دايىن تۇرادى. ءتىپتى, ومىردەگى قيىندىقتارمەن دە ءوز بەتىمەن كۇرەسە المايدى: رۋحاني يممۋنيتەتى تومەن. ارينە بۇل – بىرجاقتى پىكىر. الايدا جۇرت جاپا-تارماعاي وقىپ جاتقان ول كىتاپتار, قالاي دەسەك تە, تۇرمىستىق دەڭگەيدەن اسا المايدى. ال ەستەتيكالىق تالعامدى قالىپتاستىراتىن كوركەم شىعارمالار ەمەس پە؟.. دەمەك, اينالامىزدا تالعامى قاتىپ, سەمگەن ادامدار بارشىلىق دەگەن ءسوز.
الەمدىك نارىقتا كوركەم ادەبيەت پەن «تۇرمىستىق» كىتاپتاردىڭ جارناماسى دا, ساتىلۋى دا, وقىلۋى دا ءبىر دەڭگەيدە. كلاسسيكالىق دۇنيەلەردىڭ ارتتا قالىپ, شەتەلدىك «ۇيرەتۋشى» كىتاپتاردىڭ العا وزعانى بىزدە عانا. سوڭعى ۋاقىتتا قازاق اۆتورلارى دا بيزنەستى دامىتۋعا, اقشا تابۋعا باۋليتىن كىتاپتار جازىپ جۇرگەنىن ايتا كەتەيىك. ءتىپتى ەل الدىندا جۇرگەن تانىمال جۇلدىزداردىڭ ءوزى ومىرلىك تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, ءبىر كىتاپ جازۋدى ادەتكە اينالدىرىپتى جانە ولار جاقسى ساتىلادى. الگى «تالعامى قاتىپ, سەمگەن» وقىرماندار وسى تيپتەس كىتاپتارعا قۇمار-اق. القيسسا. كەز كەلگەن دامىعان ەلدەردە بارلىق جانرداعى كىتاپتار جازىلادى ءھام وقىلادى.
قازاق قوعامىنداعى نەگىزگى كىلتيپان – كوركەم دۇنيەلەردىڭ دەڭگەي-دارەجەسىنىڭ تومەندەپ, وقىرمان نازارىنان تىس قالۋى بولىپ وتىر. ماركەتينگ پەن مەنەدجمەنتتى ادەبيەتكە ارالاستىرماي كوركەم شىعارما وقىلمايتىنىنا بۇگىندە ابدەن كوزىمىز جەتتى. ويتكەنى ادەبيەت بۇرىنعى سوقپاقپەن كەلە جاتقان جوق. ونىڭ بۇگىنگى جولى بۇرىنعىسىنا ءارى ۇقسايتىن, ءارى ۇقسامايتىن وزگەشە جول. بۇرىن تەك كىتاپ وقۋعا باۋلىسا, قازىر قاي كىتاپتى وقۋ كەرەك دەيتىن ماسەلە ماڭىزدى. اقپاراتتىق-ءبىلىم قوعامى وقىرمانعا سان سالالى, قاجەتتى-قاجەتسىز دۇنيەلەردى ۇسىنىپ, ەرىكسىز تاڭداۋ جاساۋعا ءماجبۇر ەتەدى. ارينە وسى تۇستا تالعامنىڭ ءرولى زور. كەيبىر شىعارمالاردىڭ دەڭگەيى ەستەتيكالىق تالاپ-تىلەكتەرگە ساي كەلمەسە دە, باعى اسىپ, جاپپاي وقىلىپ جاتقانىن كورەسىز. نەگە؟ ويتكەنى جوعارىدا اتالعان قوس ونەردىڭ – ماركەتينگ پەن مەنەدجمەنتتىڭ يگىلىگىن كورگەندىكتەن. باتىس ەلدەرىندە مۇنىڭ ءبارىن ادەبي اگەنتتىكتەر اتقارادى. ەلىمىزدە ونىڭ مەحانيزمى تانىس بولعانىمەن, ءالى قالىپتاسا قويعان جوق.
بۇگىنگى نارىقتا قانداي تاۋار بولسا دا مەديا مەن جارنامانىڭ قۇدىرەت-كۇشىنە باعىناتىنىن ەسكەرسەك, حالىققا كلاسسيكانى قولدان, جوسپارلى تۇردە وقىتۋ كەرەك پە دەيسىڭ... الايدا بۇل امال-شارعىلاردىڭ بارىنەن بۇرىن وقىرماننىڭ تالعامى, ەستەتيكالىق ار-ۇياتى بيىك تۇرماي ما؟..
تالعام ماسەلەسى حاقىندا ءسوز قوزعاعاندا وقىرمان كوزقاراسىنان الدەقايدا تەرەڭ جازۋشى تالعامىن ايتپاي كەتۋگە بولماس. لەۆ تولستوي كۇندەلىگىندە: «وسىدان ءبىر جىل بۇرىن عانا جازىلعان رومانىم ماعان جيىركەنىشتى. ءتىپتى اقىماقتىڭ ءىسى سەكىلدى. كىمگە كەرەك ول؟ نە ءۇشىن جازدىم؟» دەپ تولعانادى. ۋاقىت وتكەن سايىن ءوز شىعارمالارى وزىنە تۇككە تۇرعىسىز بولىپ كورىنۋى, ءتىپتى الەم كلاسسيكتەرىنىڭ وزىندە دە باسىم. ماسەلەن, فلوبەر, بالزاك, دجوردج ساند وسى قاتاردا. بۇل, ارينە, ەڭ الدىمەن اۆتوردىڭ ىشكى تۇيسىگىنىڭ, تارازىسى مەن تالعامىنىڭ بيىكتىگىنەن بولار. ودان كەيىن اراعا ۋاقىت سالىپ, قوعامداعى كەز كەلگەن قۇبىلىس, وزگەرىس قاشاندا سول ورتانىڭ مۇشەلەرىنە, اسىرەسە جازارماندارعا ىقپال ەتەتىنىنەن دە بار. «قوعامعا تۇسكەن ءاربىر سىزات جازۋشى جۇرەگى ارقىلى وتەدى», دەيدى ۆولتەر. جازۋشى قابىلەتى تەك وزىنە عانا ءتان ەستەتيكالىق نازىك يىرىمدەر ارقىلى قوعام دەرتىن سەزىنە الماق. ياعني ءار قالامگەردىڭ تالعام-تارازىسى جازعان شىعارماسىنىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىمەن تىعىز بايلانىستى بولسا كەرەك. بەلگىلى ءبىر كەزەڭ ادەبيەتىنىڭ سيپاتى دا, ەڭ الدىمەن, وسى اۆتور تالعامىنىڭ دارەجەسىمەن ايقىندالماق. بۇگىنگى ەسەپسىز شىعىپ جاتقان كىتاپتاردىڭ مازمۇنى سول تالعام-تارازىنىڭ كورىنىسى سياقتى. تەك وسى كوپ «كوركەم» شىعارمالاردىڭ اسەرىنەن كلاسسيكا مەن «تۇرمىستىق» كىتاپتاردىڭ اراجىگىن ءھام ولشەمىن بىلمەي قالماساق بولعانى.