«يپوتەكالىق ۇيىم «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» اق-تىڭ «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋداعى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتى قازاقستاندىقتاردى قولجەتىمدى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ەل ۇكىمەتىنىڭ الدىندا تۇرعان كەلەلى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. مەملەكەت باسشىسى حالىق مۇددەسىنەن تۋىنداعان بۇل كوكەيكەستى ماسەلەنى تۇراقتى نازاردا ۇستاپ, تۇرعىنداردى قولجەتىمدى پاتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ كەشەندى تۇردە ءىس جۇزىنە اسىرىلۋىنا باسىمدىق بەرىپ كەلەدى.
«يپوتەكالىق ۇيىم «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» اق-تىڭ «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋداعى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتى قازاقستاندىقتاردى قولجەتىمدى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ەل ۇكىمەتىنىڭ الدىندا تۇرعان كەلەلى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. مەملەكەت باسشىسى حالىق مۇددەسىنەن تۋىنداعان بۇل كوكەيكەستى ماسەلەنى تۇراقتى نازاردا ۇستاپ, تۇرعىنداردى قولجەتىمدى پاتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ كەشەندى تۇردە ءىس جۇزىنە اسىرىلۋىنا باسىمدىق بەرىپ كەلەدى.
وسى ورايدا, قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى نارىعىندا 13 جىلدان بەرى جەمىستى ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ءتيىمدى تاجىريبەسى مەن ناتيجەلى جۇمىسى ەرەكشە كوڭىل بولۋگە تۇرارلىق. العاش قۇرىلعاننان بەرگى كۇننەن باستاپ بۇل كومپانيا يپوتەكالىق نەسيە كولەمىن ارتتىرا وتىرىپ, تۇرعىنداردىڭ پاتەر ساتىپ الۋى ءۇشىن بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋعا قىزمەت ەتىپ كەلەدى. 2001 جىلى تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا تۇڭعىش رەت پاتەر الۋ ءۇشىن يپوتەكالىق نەسيە بەرىلدى. مىنە, ناق وسى كۇننەن ەلىمىزدەگى يپوتەكالىق نەسيە بەرۋ شەجىرەسى باستالدى. ال بۇل العاشقى نەسيەنىڭ «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» (قيك) اق-تىڭ باعدارلاماسى بويىنشا بەرىلگەنىن دە اتاپ وتكەن ءجون.
2003 جىلى «قيك» اق-قا قارجىلىق اگەنت دارەجەسى بەرىلدى. ەلىمىزدە 2004 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2005-2007 جىلدارداعى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ باعدارلاماسى قابىلداندى. كومپانيا شەجىرەسىندەگى تاعى ءبىر ەلەۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى رەتىندە وسى باعدارلاما بويىنشا «قيك» اق-تىڭ قارجى وپەراتورى بولىپ بەكىتىلگەنىن ايتا كەتەيىك.
وسى وتكەن 13 جىل ىشىندە «قيك» اق-تىڭ قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىندە 56 مىڭ قازاقستاندىق وتباسى جاڭا پاتەرلەرگە قونىستاندى. ەگەر, ءداستۇرلى تۇردە ءاربىر وتباسىندا ورتا ەسەپپەن 4 ادامنان بولادى دەپ ەسەپتەسەك, وسى جىلدار ىشىندە كومپانيا كومەگىمەن 220 مىڭ وتانداسىمىز تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتقان ەكەن.
بۇگىنگى كۇنى «قيك» يۇ» اق ەلىمىزدە كەڭ كولەمدە جۇزەگە اسىرىلا باستاعان «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ تۇرعىن ءۇيلەردى «ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالعا بەرۋ» باعىتىن ناقتى ءىس جۇزىنە اسىراتىن نەگىزگى وپەراتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە, بۇل كومپانيا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ءۇشىن كوممەرتسيالىق يپوتەكالىق نەسيە بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ ءىرى پروۆايدەرى بولىپ تابىلادى. ەلباسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ومىرگە كەلگەن «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» باعدارلاماسى ەلىمىزدەگى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ پروبلەماسىن كەشەندى تۇردە شەشۋدى كۇن تارتىبىنە قويىپ وتىر. بولاشاقتا بۇل باستامالار تەك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى رىنوگىنىڭ عانا ەمەس سونىمەن بىرگە بۇكىل جىلجىمايتىن م ۇلىك رىنوگىنىڭ تۇعىرىنا اينالادى دەپ كۇتىلۋدە.
ەل تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتاماسىز ەتىلگەن توپتارىن قولجەتىمدى باسپانامەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى مەملەكەتتىڭ ەڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق مىندەتتەرىنىڭ بىرىنەن سانالادى. جىل سايىن قازاقستاندا ورتا ەسەپپەن 6 ملن. شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلەدى. رەسپۋبليكامىزدا 2012 جىلى قولجەتىمدى تۇرعىن قۇرىلىسى نارىعىندا ءبىرشاما وڭ جەتىستىكتەر ورىن العانىمەن, ءالى دە تۇرعىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگى نەسيە الۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ شەكتەۋلى ەكەندىگىنە بايلانىستى تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتا الماي وتىر. مىنە, ناق وسى يپوتەكالىق نەسيە الۋدى جاعدايى كوتەرمەيتىن تۇرعىندار ءۇشىن تۇرعىن ءۇيدى جالعا الۋ ەڭ وڭتايلى ءتاسىل بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى قازىر قازاقستاندا جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى بارىنشا دامىتىلعالى وتىر. تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان از قورعالعان توپتارىن قولجەتىمدى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى وسى ءبىر مەملەكەتتىك ماڭىزدى باعدارلامانى ءىس جۇزىنە اسىرۋ ماقساتىندا «يپوتەكالىق ۇيىم «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى كوشباسشىلىق تانىتىپ وتىر.
«قيك» يۇ» اق «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ «ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالعا بەرۋ» باعىتىنىڭ نەگىزگى وپەراتورى بولۋ ءۇشىن وسى ماسەلەدە جيناقتالعان شەتەلدەردىڭ تاجىريبەسىن جان-جاقتى زەرتتەپ, تۇرعىندار ءۇشىن جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەردىڭ باعاسىن بارىنشا تومەندەتۋ جولىنداعى مۇمكىندىكتەردى قاراستىردى. وسىنداي تىڭعىلىقتى دايىندىقتان كەيىن «قيك» يۇ» اق تۇرعىنداردى جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن قۇرىلىسى قوزعالىسىنا كوپتەپ تارتۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانۋدى كوزدەپ وتىر.
سوڭعى جىلداردىڭ تاجىريبەسى كورسەتىپ وتىرعانىنداي, يپوتەكالىق نەسيە, قۇرىلىستاعى ۇلەسكەرلىك قوزعالىس جانە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ جيناقتاۋ جۇيەسى سياقتى بۇدان بۇرىن ەلىمىزدە كەڭىنەن قولدانىلىپ كەلگەن مەحانيزمدەر تۇرعىنداردىڭ قولجەتىمدى باسپانا الۋعا دەگەن سۇرانىسىن تولىق قامتاماسىز ەتە المايدى. قازاقستاننىڭ جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىندا باعانىڭ تۇراقتى ءوسىپ وتىرۋىنا بايلانىستى يپوتەكالىق نەسيە الۋ ءۇشىن پاتەر قۇنىنىڭ 30 – 50 پايىز قۇنىن العاشقى جارنا رەتىندە تولەۋگە ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ شاماسى كەلمەيدى. سونىمەن بىرگە, ءبىزدىڭ بانكتەردىڭ يپوتەكالىق نەسيە بەرۋ ءۇشىن الاتىن سىياقىلارى دا قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىن تاقىرلايدى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ جيناقتاۋ جۇيەسى پاتەر قۇنىنىڭ باستاپقى سوماسىن جيناقتاۋ ءۇشىن 3 جىلدان 15 جىلعا دەيىنگى ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. ال ەلىمىزدەگى قۇرىلىستاعى ۇلەسكەرلىك قوزعالىستىڭ قالاي جالعاسقانىن جۇرتشىلىق جاقسى بىلەدى. قۇرىلىس سالاسىن ءورمەكشىنىڭ تورىنداي شىرماعان الاياقتارعا الدانعان ۇلەسكەرلەر ءالى كۇنگە دەيىن ادال اقشالارى تولەنگەن پاتەرلەرىنە زار بولىپ ءجۇر. قالىپتاسقان وسىنداي جاعدايدا قاراپايىم حالىق ءۇشىن ءبىر عانا ءتيىمدى جول قالىپ وتىر. ول – «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» اتتى جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىنداعى «ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن پاتەرلەردى جالعا بەرۋ» ءتاسىلى بولىپ تابىلادى.
پاتەرلەردى جالعا الۋدىڭ ءوزىندىك ەرەكشەلىگى, تۇتىنۋشى جاڭا پاتەرگە كىرگەننەن كەيىن عانا ونىڭ جالعا العان قۇنىن تولەي باستايدى. پاتەردى جالعا الۋ قۇنى يپوتەكالىق نەسيە جارناسىن تولەۋدەن الدەقايدا ارزانعا تۇسەدى. جوسپار بويىنشا رەسپۋبليكامىزداعى 35 شارشى مەتردەن 75 شارشى مەتر كولەمىندەگى ەكونوم-كلاستاعى پاتەرلەردى ورتاشا ايلىق جالعا الۋ قۇنى ءاربىر شارشى مەترگە 1000 تەڭگەدەن اينالادى دەپ جوبالانۋدا. الايدا, ايماقتار بويىنشا پاتەردىڭ جالپى الاڭىنىڭ ءبىر شارشى مەترىنىڭ تۇپكىلىكتى قۇنى تۇرعىن ءۇيدىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسىنا مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسى نەگىزىندە انىقتالاتىن بولادى. بۇل ناق وسىنداي كولەمدەگى پاتەر ءۇشىن تولەنەتىن يپوتەكالىق نەسيەدەن ايتارلىقتاي تومەن. پاتەرلەردىڭ جالعا الۋ قۇنى نەعۇرلىم تومەن بولسا, سوعۇرلىم تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتاماسىز ەتىلگەن توپتارىن بۇل باعدارلاماعا كوپتەپ قاتىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن پاتەرلەردى جالعا بەرۋ ءتاسىلىنىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى – ونى پايدالانۋداعى ءتيىمدى قولايلىلىقتار بولىپ تابىلادى. جالعا بەرۋدىڭ بۇل ءتۇرى قالىپتاسقان جاعدايلارعا بايلانىستى باعدارلاماعا قاتىسۋشىلاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن رەتتەۋگە جاعداي جاسايدى. ەگەر پاتەردى نەگىزگى جالعا الۋشىنىڭ اي سايىنعى جالعا الۋ سوماسىن تولەۋگە شاماسى كەلمەيتىن بولسا, ونىڭ قوسىمشا جالعا الۋشى تارتۋىنا مۇمكىندىگى بار. ەگەر پاتەردى جالعا الۋشى ادام, جالعا العان پاتەرىنىڭ وتەمدەرىن تولەپ جاتىپ, بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرمەن كولەمى جاعىنان ۇلكەن نەمەسە كىشى پاتەرلەرگە اۋىسقىسى كەلسە, ول جالعا بەرۋشىدەن پاتەردى اۋىستىرۋدى سۇراۋىنا بولادى. پاتەردى يپوتەكالىق نەسيە ارقىلى ساتىپ الۋ بارىسىندا مۇنداي مۇمكىندىكتەر جوق. ەگەر پاتەردى جالعا الۋشى ءالى قۇنى تولىق تولەنىپ بىتپەگەن پاتەردە تۇرىپ جاتىپ, پاتەردى ودان ءارى جالعا الۋ قۇقىعىنان باس تارتاتىن بولسا, وندا ول سول پاتەردى جالعا الۋ قۇقىعىن ءۇشىنشى ءبىر باسقا ادامعا بەرۋىنە بولادى. پاتەردى جاڭادان جالعا الۋشى بۇرىنعى ادامنىڭ سول ۋاقىتقا دەيىن تولەگەن جالعا الۋ شىعىنىن تولەيدى. بۇل ءتاسىلدىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى, پاتەردى جالعا الۋ مەرزىمىن جالعا الۋشىنىڭ ءوزى رەتتەپ وتىرادى. باعدارلاما ءتارتىبى بويىنشا, پاتەردى جالعا الۋشى مۇمكىندىگىنە قاراي جالعا بەرۋدىڭ 15 جىل مەرزىمىن كۇتپەي-اق 10 جىل وتكەن سوڭ پاتەر قۇنىنىڭ قالعان اقشاسىن بىردەن وتەپ, پاتەردى تولىق ساتىپ الۋىنا بولادى.
پاتەردى جالعا الۋشىدان العاشقى جارنا تالاپ ەتىلمەيدى, ونىڭ ورنىنا التى ايلىق جالعا بەرۋ اقىسى كولەمىندەگى قارجى تالاپ ەتىلەدى. بۇل پاتەردى جالعا الۋشىنىڭ م ۇلىكتى بۇلدىرمەۋى ءۇشىن نەمەسە ارەندالىق وتەمدەردى ۋاقىتىندا تولەۋى ءۇشىن قاجەتتى كەپىلدىك بولىپ تابىلادى. وسى كەپىلدى جارنا قارجىسى تولىق ساقتالعان جاعدايدا كەيىننەن ول جالپى پاتەر قۇنىن وتەۋ قارجىسىنا قوسىلادى.
«قيك» يۇ» اق تۇرعىن ءۇيدى جالعا بەرۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 3-ءشى جانە 4-ءشى قولايلىلىق دارەجەسىندەگى كولەم جاعىنان ونشا كەڭ ەمەس پاتەرلەردى ۇسىنادى. بۇل پاتەرلەردى جالعا الۋ تولەمدەرىنىڭ كولەمى قولايلىلىق كلاسى, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالىنعان ءوڭىر جانە جەر سىلكىنىسى قاۋپىنىڭ دارەجەسى سياقتى پارامەترلەر كىرەتىن قۇرىلىس باعاسىنا بايلانىستى بولادى. قۇرىلىستىڭ سوڭعى باعاسىن مەملەكەتتىك ساراپتاۋ جانە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ قورىتىندىلارى انىقتايدى. بۇل باعدارلاما بويىنشا استانا جانە الماتى قالالارىندا جالعا بەرىلەتىن تولىق دايىندىقتاعى پاتەرلەردىڭ جالعا بەرۋ قۇنى 1 شارشى مەترگە ورتا ەسەپپەن: 4-ءشى كلاستاعى قولايلىلىقتاعى پاتەرلەر بويىنشا 120 مىڭ تەڭگە, 3-ءشى كلاستاعى قولايلىلىقتاعى پاتەرلەر بويىنشا 140 مىڭ تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەنىپ وتىر. سالىستىرمالى تۇردە الاتىن بولساق, ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا قازىرگى كۇنى الماتى قالاسىنداعى جاڭا پاتەرلەردىڭ ءار شارشى مەترىنىڭ ورتاشا قۇنى 249,7 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.
«قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» باعدارلاماسىن ءىس جۇزىنە اسىرۋ ماقساتىندا «قيك» يۇ» اق 2013 جىلى الماتى قالاسىندا 6 023 شارشى مەتر, شىمكەنت قالاسىندا 56 196 شارشى مەتر جانە قاراعاندى قالاسىندا 20 177 شارشى مەتر ءبارىن قوسقاندا جالپى كولەمى 82 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋدى جۇزەگە اسىرۋدا. بۇل تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ نىساندارى 2014 جىلى اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. 2013 جىلدىڭ قازان ايىندا استانا قالاسىنداعى «يۋگو-ۆوستوك» تۇرعىن ءۇي الابىندا (سول جاعالاۋ) لەپسى كوشەسىندەگى جالپى كولەمى 4 349 شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى نىسانىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋدى ينۆەستيتسيالاۋ تۋرالى شارتقا قول قويىلدى.
«قيك» يۇ» اق بولاشاقتا جىلدام دامىپ كەلە جاتقان وڭىرلەردە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى تاپشىلىعىن شەشۋ ماسەلەسىنە بارىنشا باسىمدىق بەرمەك. وسى ماڭىزدى باعدارلاما شەڭبەرىندە ارەندالىق تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ەلىمىزدەگى جىلجىمايتىن م ۇلىك رىنوگىنا وڭ ىقپال جاساپ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەلەرى جانە يپوتەكالىق نەسيە الۋعا مۇمكىندىكتەرى جەتپەيتىن از قامتاماسىز ەتىلگەن تۇرعىندار ءۇشىن ۇزاق جىلدار بويى ارمانداپ كەلگەن قولايلى پاتەر ماسەلەسىن وڭ شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».