ەلىمىزدە «كاتەV» حالىقارالىق قورىنىڭ قۇرىلعانىنا جيىرما جىلدان اسىپ بارادى. كوزى قاراقتى, گازەت-جۋرنالدى ۇزبەي وقيتىندار بولماسا ونىڭ قانداي قور ەكەنىن بىلە بەرمەيتىندەر كوپ. تۇرىكشە «قازاق-تۇرىك ەيتيم ۆاكفى» دەگەن سوزدەردىڭ العاشقى ارىپتەرىنەن قۇراستىرىلعان قوردىڭ قازاقشا تولىق اتاۋى «قازاق-تۇرىك حالىقارالىق ءبىلىم قورى» دەگەن ماعىنانى بەرەدى.
ول 1997 جىلى, قازاقستاندا تۇرىك ازاماتتارى مەن قورلارىنىڭ قولداۋى ارقىلى اشىلعان ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ ماقساتىمەن قۇرىلعان بولاتىن. قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرى العاش رەت ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تۇرعىت وزالدىڭ ەكىجاقتى كەلىسىمىنىڭ نەگىزىندە 1992 جىلدان باستاپ اشىلا باستاعان. العاش ول الماتى, كوكشەتاۋ جانە تۇركىستان قالالارىندا اشىلدى. ال «كاتەV» قورىنىڭ قۇرىلعان ۋاقىتىن العاشقى ليتسەيلەردىڭ اشىلعان جىلىنان ەسەپتەيدى. جاقىندا وسى قوردىڭ پرەزيدەنتى مەحمەت مەسۋت اتا مەملەكەتتىك ءتىلدى كوركەيتۋگە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن قوعامدىق «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ۇسىنىلعان 100-دەن ارتىق ۇمىتكەردىڭ اراسىنان بىلىكتى كوميسسيا 27 ادامنىڭ ءبىرى ەتىپ «كاتەV» قورىنىڭ باسشىسىن تاڭداپ الۋى تەگىن ەمەس. قازاق-تۇرىك وقۋ ورىندارىنىڭ جانە ولاردىڭ ۇيلەستىرۋشىسى «كاتەV» قورىنىڭ قازاقستانداعى ورنى قانداي دەگەن سۇراقتارعا تومەندە قوردىڭ پرەزيدەنتى مەحمەت مەسۋت اتا جاۋاپ بەرەدى.
ەلىمىزدە «كاتەV» حالىقارالىق قورىنىڭ قۇرىلعانىنا جيىرما جىلدان اسىپ بارادى. كوزى قاراقتى, گازەت-جۋرنالدى ۇزبەي وقيتىندار بولماسا ونىڭ قانداي قور ەكەنىن بىلە بەرمەيتىندەر كوپ. تۇرىكشە «قازاق-تۇرىك ەيتيم ۆاكفى» دەگەن سوزدەردىڭ العاشقى ارىپتەرىنەن قۇراستىرىلعان قوردىڭ قازاقشا تولىق اتاۋى «قازاق-تۇرىك حالىقارالىق ءبىلىم قورى» دەگەن ماعىنانى بەرەدى.
ول 1997 جىلى, قازاقستاندا تۇرىك ازاماتتارى مەن قورلارىنىڭ قولداۋى ارقىلى اشىلعان ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ ماقساتىمەن قۇرىلعان بولاتىن. قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرى العاش رەت ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تۇرعىت وزالدىڭ ەكىجاقتى كەلىسىمىنىڭ نەگىزىندە 1992 جىلدان باستاپ اشىلا باستاعان. العاش ول الماتى, كوكشەتاۋ جانە تۇركىستان قالالارىندا اشىلدى. ال «كاتەV» قورىنىڭ قۇرىلعان ۋاقىتىن العاشقى ليتسەيلەردىڭ اشىلعان جىلىنان ەسەپتەيدى. جاقىندا وسى قوردىڭ پرەزيدەنتى مەحمەت مەسۋت اتا مەملەكەتتىك ءتىلدى كوركەيتۋگە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن قوعامدىق «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ۇسىنىلعان 100-دەن ارتىق ۇمىتكەردىڭ اراسىنان بىلىكتى كوميسسيا 27 ادامنىڭ ءبىرى ەتىپ «كاتەV» قورىنىڭ باسشىسىن تاڭداپ الۋى تەگىن ەمەس. قازاق-تۇرىك وقۋ ورىندارىنىڭ جانە ولاردىڭ ۇيلەستىرۋشىسى «كاتەV» قورىنىڭ قازاقستانداعى ورنى قانداي دەگەن سۇراقتارعا تومەندە قوردىڭ پرەزيدەنتى مەحمەت مەسۋت اتا جاۋاپ بەرەدى.
– مەحمەت-بەي, العان قۇرمەتىڭىز قۇتتى بولسىن.ەندى ءسىز تۇركيالىق پروفەسسور ابدىۋاقاپ قارا, ەۋروپا قىپشاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ۆاد لاسلو, ميۋنحەن ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى كايۋم كەسنجي جانە ت.ب. قاتارىندا وسى قۇرمەتكە بولەنگەن شەتەلدىك ازامات بولدىڭىز. ءبىزدىڭ وقىرماندارىمىزعا «كاتەV» قورىنىڭ جۇمىسى جانە ونىڭ اياسىندا اشىلىپ جاتقان قازاق-تۇرىك وقۋ ورىندارىنىڭ ەلىمىزدە كوبەيە بەرۋ سىرى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟
– تۇرىك پەن قازاق حالىقتارىنىڭ تۋىستىعىندا, ءوزارا باۋىرلاستىعىندا شەك جوق ەكەنى بەلگىلى. قازاق حالقىنىڭ باسىنا تۇسكەن سوناۋ قيىن-قىستاۋ جىلداردا, ناقتىراق ايتساق 1952 جىلى جەر-كوك سىيدىرماعان قازاق باۋىرلارىمىزدى تۇركيانىڭ قۇشاق جايا قارسى العانىن بىلەسىزدەر. وسى كۇنى بۇلاناي (گيمالاي) تاۋىنان بارىنشا دايىندالعان, وتتەگى جەتپەيتىن كەڭىستىكتى باعىندىرۋعا ارنايى داعدىلانعان سپورتشى – الپينيستەردىڭ وزدەرى دە زورعا وتەتىنىن بىلەمىز. ال ءبىزدىڭ قازاق باۋىرلار قىسىمنىڭ كۇشتىلىگىنەن مال-جاندارىمەن, سونىڭ ىشىندە ايەل, بالا-شاعاسىمەن, قارت ادامدارىمەن تۋعان جەرى شىعىس تۇركىستاننان قاشىپ, سول گيمالاي مەن تيبەتتەن ەش دايىندىقسىز اسۋعا ءماجبۇر بولعان. وسى ساپار بارىسىندا قانشاما ادامداردىڭ, مالداردىڭ قىرىلعانىن دا بۇگىن ءبىلىپ وتىرمىز. وسىنشا ازاپپەن كەلگەن ولاردى ءۇندىستان مەن پاكستاننىڭ دالاسىنداعى كاشميرگە دە سىيعىزبايدى. سول كەزدە كوش باستاعان ەرلەر «قازاق بوسقىندارى قوعامىن» قۇرىپ, سونىڭ ەكى مىڭداي مۇشەسىنىڭ اتىنان وزدەرىن پانالاتۋدى سۇراپ تۇرىك وكىمەتىنە حات جازعان.
– بارلىق تاريحتى جاقسى بىلەدى ەكەنسىز...
– ارينە. مەن بۇل تاريحتى ءتۇركيادا جۇرگەندە بىلگەن بولاتىنمىن, ارتىنان قازاقستانعا كەلگەندە انىقتاي ءتۇستىم. قازىر قازاق باۋىرلارىمىزدىڭ تاريحىن دا بۇرىنعىدان گورى تەرەڭىرەك ءبىلىپ كەلەمىن.
– ال, ءسىز سول كەزدە تۇركيا وكىمەتىن باسقارىپ, قازاقتاردى قابىلداۋ تۋرالى شەشىم شىعارعان كىمدەر ەكەنىن بىلەسىز بە؟
– البەتتە... قازاق باۋىرلاردى قابىلداۋ تۋرالى 1952 جىلدىڭ 13 ناۋرىزىنداعى وكىمەتتىڭ قاۋلىسىنا سول كەزدەگى باس مينيستر ادنان مەندەرەس قول قويىپ, ونى پرەزيدەنت جالەل بايار ماقۇلداعان. ا.مەندەرەس مىرزانىڭ ءوزى ءتىپتى بوسقىندارعا بارىپ, ولاردىڭ بالالارىنا ءوز قولىمەن سىي-سياپات ۇلەستىرگەن. بىلتىر بۇل وقيعانىڭ 60 جىلدىعى تۇرىك رەسپۋبليكاسىندا كەڭىنەن اتالىپ ءوتتى. تۇركيالىق قازاقتار جانە قازاقستاننىڭ تۇركياداعى ەلشىلىگىندە ىستەيتىن قىزمەتكەرلەر, تۋريستىك نەمەسە ارنايى ساپارمەن سول كەزدە تۇركياعا بارعان قازاقستاندىقتار, تۇرىك حالقىنىڭ زيالى قاۋىمى مەن جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى ىستامبۇل قالاسىنداعى وسى ەكى تۇلعانىڭ كەسەنەسىنە بارىپ, رۋحىنا تاعزىم ەتىپ, قۇران باعىشتاعانىن ەستىدىم. ءبىزدىڭ «كاتەV» قورىمىز سول ءداستۇردى جالعاستىرىپ, قازاق باۋىرلارىمىز ءۇشىن يگىلىكتى ىستەر اتقارىپ كەلەدى.
– دۇرىس-اق... ال ەندى «كاتەV-ءتىڭ» بۇگىنگى جۇمىسىنا ورالايىق.
– كاپيتاليستىك قوعامدىق قاتىناستاردا حالىقتىڭ سۇرانىستارىنا يە بولاتىن دۇنيەلەر عانا دامي الادى. ەگەر قازاق-تۇرىك وقۋ ورىندارىنىڭ سانى 20 جىلدا 10 ەسە وسكەن بولسا, ونىڭ حالىق سۇرانىستارىنا ساي ەكەندىگىن كورۋگە بولادى.
1993 جىلى ولاردىڭ سانى 15, 1994 جىلى 24 بولعان. بۇلاردىڭ ءبارى دەرلىك قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرى دەپ اتالعان ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكەمەلەر. بۇگىنگى كۇنى وسىنداي ليتسەيلەرمەن قاتار استانا, وسكەمەن قالالارىندا حالىقارالىق مەكتەپتەر, الماتى جانە تاراز قالالارىندا ەكى كوللەدج, بۇلاردىڭ ۇستىنە الماتىداعى سۇلەيمەن دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتى قوسساڭىز قازاق-تۇرىك وقۋ ورىندارىنىڭ سانى 30-عا جەتىپ قالادى. بىزدە قىزمەت ىستەپ, ءبىلىم بەرەتىن تۇركيالىق جىگىتتەر مەن قىزداردىڭ ءبارى دە تۇركيانىڭ جانە شەتەلدىڭ ۇزدىك وقۋ ورىندارىن تامامداعاندار. وقۋ ورنىنىڭ باعاسىن تۇسىرمەس ءۇشىن ءبىز تەك ۇزدىك مامانداردى عانا جۇمىسقا قابىلدايمىز. قازاقستاندىق ماماندارىمىز دا سوندايلار. بىزدەگى گۋمانيتارلىق پاندەر, اتاپ ايتقاندا تاريح, گەوگرافيا, قازاق ادەبيەتى, اسكەري دايىندىق, ءوزىن-ءوزى تانۋ جانە ت.ب. تەك قانا قازاق تىلىندە جۇرگىزىلەدى. ال بيولوگيا, حيميا, ماتەماتيكا, فيزيكا, ينفورماتيكا سياقتى جاراتىلىستانۋ پاندەرى اعىلشىن تىلىندە وقىتىلادى. ويتكەنى, الەمدەگى عىلىم ءتىلى – اعىلشىن. سوندىقتان عىلىمعا بەيىم بالالار وسى باستان اعىلشىن ءتىلىن ەركىن مەڭگەرسىن دەگەن ماقسات العا قويىلعان. ال تۇرىك, ورىس تىلدەرى شەتەلدىك ءتىلدەردى ۇيرەتۋ باعدارلاماسىمەن وقىتىلادى. ءسويتىپ, ءبىزدىڭ مەكتەپتەرىمىزدى بىتىرگەن تۇلەكتەر ءتورت تىلدە ەركىن سويلەپ, جانە سونىڭ ىشىندە, عىلىم ءتىلىن ەركىن مەڭگەرىپ شىعادى. ايتا كەتەرلىگى, ءبىز قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارى بەكىتكەن وقۋ ستاندارتتارىنان دا اۋىتقىمايمىز. دەگەنمەن, الەمدىك وزىق تاجىريبەلەردى ۇنەمى ەندىرىپ وتىرامىز. ماسەلەن, اعىلشىن ءتىلىن تەزىرەك ۇيرەتۋدىڭ وزىق ءادىستەرىن ءبىز بىردەن ەنگىزەمىز. وندايلاردى اقىل-ويى وزىق, ويشىل, ونەرتاپقىش ادامدار جاسادى عوي, دەمەك, ولاردىڭ اشقان دۇنيەسىن تەزىرەك قابىلداعان وزىمىزگە پايدالى. اسىرەسە, كەمبريدج سياقتى اتاقتى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ اياسىندا شىققان جاڭا دۇنيەلەردى تەزىرەك قابىلداعان وتە ءتيىمدى ەكەنى كورىنىپ ءجۇر.
– دەگەنمەن, وقۋدىڭ الەمدىك وزىق ادىستەرىن قولدانىپ, ءبىلىم بەرىپ جاتقان ءبىلىم وردالارى بىزدە از ەمەس. بىراق, سولاردىڭ اتاق-داڭقى قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرىنە جەتە الماۋ سەبەبى نەدە دەپ ويلايسىز؟
– جاقسى پىكىرىڭىزگە راحمەت. ءبىزدىڭ ءبىلىم وردالارىمىزدىڭ اتاق-داڭقىن شىعارىپ جاتقان شاكىرتتەرىمىزدىڭ سانالى تاربيەسى, ساپالى ءبىلىمى جانە الەمدىك سايىستاردان الىپ جاتقان جۇلدەلى ورىندارى عوي. وسى 20 جىلدا ءپان وليمپيادالارى مەن ءتۇرلى كونكۋرستارعا قاتىسقان قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرىنىڭ وقۋشىلارى ۇزىن سانى 10097 مەدالدى جەڭىپ الدى. سونىڭ 1870-ءى حالىقارالىق وليمپيادالاردان العان ولجالارىمىز. ماسەلەن, ونىڭ سوڭعى التىن مەدالىن تارازدىق قايرات ءاشىم دەگەن بالامىز ءماسكەۋدە بولعان 45-دۇنيەجۇزىلىك حيميا وليمپياداسىنان اكەلدى. سوڭعى جەتىستىكتەردى عانا ايتار بولساق, 2013 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ, قازان ايىنا دەيىن بولعان حالىقارالىق سايىستاردا قتل وقۋشىلارى 8 التىن, 16 كۇمىس, 14 قولا مەدال الىپ, قازاقستان قورجىنىن قوڭداندىرا ءتۇستى. ال ىشكى, رەسپۋبليكالىق ءپان وليمپيادالارىندا شاكىرتتەرىمىز 2108 التىن, 2956 كۇمىس, 3163 قولا مەدال جەڭىپ العانى از تابىس ەمەس ەكەنىن ايتىپ ماقتانا الامىز. ورتا ەسەپپەن العاندا ءاربىر ەكى شاكىرتىمىزدىڭ ءبىرى مەدال العان. وسىنىڭ ءوزى بۇلاق كوزىن اشسا قازاق بالالارىنىڭ وتە دارىندى ەكەنىن كورسەتەتىن فاكتى. ۇبت ناتيجەلەرى بويىنشا دا قتل تۇلەكتەرىنىڭ جوو-عا ءتۇسۋ كورسەتكىشى 99 پايىزدى قۇراپ وتىر. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ «كاتەV-ءتى» 20 جىلدىعىمەن قۇتتىقتاعان سوزدەرىندە: «قتل وقۋشىلارىنىڭ كوپ تىلدە ءبىلىم الۋىنىڭ وتكەن جىلدارداعى وڭ تاجىريبەسى ولاردىڭ ۇزدىك ساباق ۇلگىلەرى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ايقىن كورسەتىپ وتىر. شاكىرتتەردىڭ تەك سوڭعى بەس جىلدىڭ وزىندە حالىقارالىق وليمپيادالار مەن عىلىمي سايىستاردا 220 التىن, 304 كۇمىس, 421 قولا مەدال جەڭىپ العانى زور ماقتانىش ەكەنى ءسوزسىز. ءبىلىم ۇياسىنىڭ تۇلەكتەرى كاسىبي بىلىگى جوعارى مامان بولىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا جانە قازاقستان مەن تۇركيا حالىقتارىنىڭ اراسىنداعى باۋىرلاستىق بايلانىستاردى دامىتۋعا لايىقتى ۇلەستەرىن قوساتىنىنا سەنىمدىمىن» دەگەن ەدى. ءبىز بۇل سوزدەر ءبىزدىڭ ەڭبەگىمىزگە بەرىلگەن جوعارى باعا دەپ بىلەمىز.
– جوعارىداعى ءبىر سوزىڭىزدە سانالى تاربيەمەن دە ماقتانا الامىز دەپ ايتىپ قالدىڭىز. دەمەك, تاربيەگە دە قاتتى ءمان بەرەتىن بولدىڭىزدار عوي؟
– البەتتە. ۇلى بابامىز ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم ادامزاتتىڭ قاس جاۋى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزىن ءيىسى تۇركى حالىقتارى, مۇڭ مۇسىلمان الەمى جۇرەگىنە بەرىك تۇتقان. بارلىق وزىق ويلى ادامزات تا مۇنى قولدايدى. قىتاي حالقىندا: «ەگەر ءسىز ءبىر جىلدىق بولاشاعىڭىزدى ويلاساڭىز – ەگىن ەگىڭىز. ەگەر ون جىلدىق بولاشاعىڭىزدى ويلاساڭىز, اعاش ءوسىرىڭىز. ال ەگەر ءجۇز جىلدىق بولاشاعىڭىزدى ويلاساڭىز – بالاڭىزدى جاقسىلاپ تاربيەلەپ, ءبىلىم بەرىڭىز» دەگەن ەكەن. كورىپ وتىرعانىمىزداي, ۇلى قىتاي حالقى دا تاربيەنى بىلىمنەن ءبىرىنشى ايتادى. ءبىز دە تاربيەگە قاتتى ءمان بەرەمىز. ۇل بالالار مەن قىزداردىڭ ءبىر-بىرىنە عيزاتتى قۇرمەتپەن قاراۋى ءبىزدىڭ وقۋ ورىندارىندا ءشۇۋ دەگەننەن بويعا سىڭىرىلەدى. «تاربيە باسى – ءتىل» دەپ ماحمۇد قاشقاري بابامىز ايتقانداي, بالانى تاربيەلەۋ تۋعان تىلگە دەگەن قۇرمەتتەن باستالادى. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ ليتسەيلەرىمىزدە قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە ۇلكەن ءمان بەرىلىپ, بالانىڭ انا ءتىلىن جەتىك مەڭگەرۋىنە قاتتى كوڭىل بولەدى. ءتىلدىڭ مارقايۋىنا, العا دامۋىنا اسەر ەتەتىن يگى فاكتورلار حالىقتىڭ ادەت-عۇرپى مەن سالت-داستۇرلەرى بولسا, ولاردى ۇيرەتۋگە دە ۇلكەن ءمان بەرىلىپ وتىر. ءبىزدىڭ وقۋشىلارىمىزدىڭ سىپايى, ۇلكەنگە قۇرمەتپەن كىشىگە ىزەتپەن قاراي بىلەتىندىگى وسى باعىتتارداعى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىن. سونىمەن قاتار, ءوز وتانىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىككە, پاتريوتتىق سەزىمنىڭ ءورىس الۋىنا دا ءبىزدىڭ ليتسەيلەرىمىزدە ۇلكەن ءمان بەرىلەدى. وسى قاسيەتتەردى بويىنا سىڭىرە العان بالا بىلىمدە دە وزىق بولادى. جالپى, الەمدىك تاجىريبەدە جاقسى تاربيە بولعان جەردە عانا بيىك ءبىلىم ناتيجەسىنە قول جەتكىزىلەتىنى انىقتالعان. ءبىزدىڭ بىلىمدە بيىك نىسانداردى باعىندىرىپ جاتقانىمىزدىڭ سىرى سول. سوندىقتان قازاقستانداعى قازاق اتا-انالارمەن قاتار كوپتەگەن باسقا ەتنوس وكىلدەرى بالالارىن ءبىزدىڭ مەكتەپتەرىمىزگە بەرۋگە تىرىسادى. ءبىزدىڭ ليتسەيلەرىمىزدىڭ وقۋعا قابىلداۋىنىڭ جىلدىق مۇمكىندىگى 1400-1500 وقۋشى بولسا, بالالارىن بىزگە بەرگىسى كەلەتىن اتا-انالار 17-18 ەسە ارتىق بولادى. ليتسەيگە تۇسە الماعان تالاپكەرلەردىڭ مۇڭايعان ءتۇرىن كورگەندە مۇمكىندىگىمىزدىڭ شەكتەۋلى بولعانىنا قاتتى قىنجىلامىز.
– قازىر قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرىندە قانشا شاكىرت بار؟ ولاردى وقىتاتىن ۇستازدار قانشا جانە ءسىزدىڭ ليتسەيلەرىڭىزدىڭ وقۋ اقىسى قانشا؟
– جاۋاپتى سوڭعى سۇراعىڭىزدان باستايىق. جالپى «كاتەV» اياسىندا اشىلعان وقۋ ورىندارىنىڭ 4-ءۋى عانا جەكەمەنشىك, قالعان 26-سى مەملەكەتتىك وقۋ ورىندارى بولىپ تابىلادى. دەمەك, وقۋ سوڭعىلارىندا تەگىن دەگەن ءسوز. تەك تاماققا عانا تولەيدى. ال جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارىنىڭ باعالارى ءارتۇرلى. وتە قابىلەتتى بالالارعا گرانت ءبولىنىپ, تەگىن وقىتىلادى. ماسەلەن, «كاتەV» قورى ءبىلىم ءجانە عىلىم مينيسترلىگىمەن بىرگە وتكىزەتىن «جارقىن بولاشاق» وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازدارىنا س.دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتكە جىل سايىن 20 ءبىلىم گرانتىن بەرەدى. ال ەندى وقۋشىلاردىڭ سانىنا كەلەتىن بولساق, بارلىق ليتسەيلەرىمىزدە بيىلعى وقۋ جىلىندا 8391 شاكىرت ءبىلىم الىپ جاتىر. مۇعالىمدەردىڭ سانى – 969. ولاردىڭ 115-ءى تۇركيا ازاماتتارى, قالعان 854-ءى قازاقستاندىقتار.
– ەندى «كاتەV» حالىقارالىق قورىنىڭ جەكە ءوزى تۋرالى دا ايتا كەتسەڭىز؟
– قوردىڭ وزىندە بارلىعى 30 شاقتى ادام قىزمەت ەتەدى. باس ءوفيسى ازىرگە الماتى قالاسىندا, بىراق الداعى ۋاقىتتا استاناعا كوشىرۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل قور قازاق-تۇرىك وقۋ ورىندارىنداعى وقۋ-تاربيە جۇمىستارىنا ءتۇرلى قولداۋ شارالارىن جاساۋمەن قاتار, رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءارتۇرلى الەۋمەتتىك-مادەني, عىلىمي-اعارتۋ شارالارىنىڭ ۇيىتقىسى بولىپ كەلەدى. ناقتىراق ايتساق قوردىڭ قولداۋىمەن قازاق ءتىلى وقۋلىقتارى, قازاق تىلىندە جوو-عا تۇسۋگە دايىندىق كىتاپتارى, قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋشىلەرگە ارنالعان ەلەكتروندى وقۋلىقتار, قازاق ءتىلىنىڭ مۇعالىمدەرىنە كومەكشى وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدار جانە ت.ب. جارىق كوردى. قازىر بۇل وقۋلىقتاردى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر مەن باسقا دا وقۋ ورىندارى ءوز كادەلەرىنە جاراتۋدا. سونداي-اق, «كاتەV» قورى جوعارىدا ايتقانىمداي ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, جىل سايىن مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ماقساتىندا 7-11 سىنىپ وقۋشىلارى اراسىندا رەسپۋبليكالىق «جارقىن بولاشاق» قازاق ءتىلى وليمپياداسىن وتكىزىپ كەلەدى. ونىڭ باستى ماقساتى: مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ مەن دامىتۋعا ۇلەس قوسۋ. جىل سايىن بولاتىن وسى كونكۋرسقا قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن 5000-عا جۋىق وقۋشى قاتىسادى. ونىڭ 1 مىڭعا جۋىعى فينالدىق جارىستارعا وتەدى. جارىستار: قازاق ءتىلى گرامماتيكاسى; قازاقشا مانەرلەپ سويلەۋ; حالىق اندەرىن ورىنداۋ; اقىن-جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارىنان ۇزىندىلەر ورىنداۋ; ۇلتتىق قۇندىلىقتار بويىنشا عىلىمي جۇمىستار سياقتى بەس باعىتتا وتەدى. فينالدا جەڭىمپاز بولعان 20 وقۋشىعا س.دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە تەگىن وقۋعا گرانت بەرىلەدى. بۇلاردان باسقا دا بايگەلەر مەن سىي-سياپاتتار جاسالادى جانە ۇزدىك شىعارمالار سۇرىپتالىپ, كىتاپ بولىپ شىعارىلادى. بىلتىر «جارقىن بولاشاقتىڭ» V كونكۋرسى وتكىزىلدى. بيىلعى اۋداندىق دەڭگەيدەگى ىرىكتەۋلەر 2014 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان باستالادى.
«كاتەV» قورى الەمدىك وزىق وقۋ ورىندارىمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتقان. ماسەلەن, وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىنەن قتل ءتىل ۇيرەتۋ ءۇشىن اعىلشىن ءتىلىنىڭ مۇعالىمدەرى شاقىرىلىپ تۇرادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن وسىنداي, 120 بىلىكتى مۇعالىمدەردى الدىردىق. سونىمەن قاتار, قور قتل وقۋشىلارىن جاز ايلارىندا امەريكا مەن انگليانىڭ وزىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە ءتىل ۇيرەنۋگە ءارى دەمالۋعا جىبەرىپ تۇرادى. كورەيانىڭ اتى شىعىپ تۇرعان «كاىSت» ۋنيۆەرسيتەتىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, قتل-نىڭ 30 شاقتى وقۋشىسىن سوندا اقىسىز وقىتۋ جونىندە كەلىسىمگە قول جەتكىزدىك. قوردىڭ بۇلاردان باسقا دا تولىپ جاتقان جۇمىستارى بار. بىزگە قۇرمەتتى توراعاسى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ بولىپ تابىلاتىن كوميسسيانىڭ «ءتىل جاناشىرى» قۇرمەت بەلگىسىن بەرۋى – سول قول جەتكىزىلگەن تابىستاردى باعالاعاننان بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.
اڭگىمەلەسكەن
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».