وتكەن سەنبى كۇنى «قازاقستان بارىسى» قازاق كۇرەسىن دامىتۋ قورى, دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسى جانە جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمدىگى قازاق كۇرەسىنەن العاش رەت «ەۋرازيا بارىسى» حالىقارالىق ءتۋرنيرىن ءوتكىزدى. ساۋلەتى مەن ءداۋلەتى جاراسقان ەلىمىزدەگى ەڭ كونە شاھار – تاراز قالاسىندا جالاۋ كوتەرگەن جارىسقا موڭعوليا, ءتۇركيا, يران, ءتاجىكستان, پولشا, رەسەي جانە قىتاي بالۋاندارى قاتىستى.
وتكەن سەنبى كۇنى «قازاقستان بارىسى» قازاق كۇرەسىن دامىتۋ قورى, دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسى جانە جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمدىگى قازاق كۇرەسىنەن العاش رەت «ەۋرازيا بارىسى» حالىقارالىق ءتۋرنيرىن ءوتكىزدى. ساۋلەتى مەن ءداۋلەتى جاراسقان ەلىمىزدەگى ەڭ كونە شاھار – تاراز قالاسىندا جالاۋ كوتەرگەن جارىسقا موڭعوليا, ءتۇركيا, يران, ءتاجىكستان, پولشا, رەسەي جانە قىتاي بالۋاندارى قاتىستى.
تۋرنير وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. ەڭ باستىسى, ول اتا-بابالارىمىزدان امانات بولىپ قالعان قازاق كۇرەسى دەسە دەلەبەسى قوزاتىن جانكۇيەرلەردىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. تۋرنير يدەياسىنىڭ اۆتورى, «قازاقستان بارىسى» قازاق كۇرەسىن دامىتۋ قورىنىڭ ءتوراعاسى, رەسپۋبليكالىق قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ارمان شوراەۆتىڭ ايتۋىنشا, «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى «ەۋرازيا بارىسىن» وتكىزۋگە باس دەمەۋشى بولىپ, جارىستى وتكىزەمىز دەگەن كۇننەن باستاپ بارلىق جاعدايدى جاساعان.
– جالاۋىن تاراز قالاسىندا كوتەرگەن بۇل حالىقارالىق تۋرنير حالقىمىزدىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنىڭ ءبىرى – قازاق كۇرەسىن دامىتۋعا قوزعاۋشى كۇش بولاتىن ۇلكەن جارىس. بۇعان دەيىن «قازاقستان بارىسى» باسەكەسىن وتكىزىپ كەلسەك, ونىڭ شەڭبەرى, مىنە, ەندى «ەۋرازيا بارىسى» سياقتى ءىرى جوبامەن جاراسىمدى جالعاسىن تاۋىپ وتىر. ءبىز بۇل جوبانى ساپالىق تۇرعىدان ودان ءارى دامىتا بەرمەكپىز. مىسالى, 2017 جىلى ەلوردامىز استانادا وتەتىن ەكسپو حالىقارالىق كورمەسىنىڭ اياسىندا قازاق كۇرەسىنەن تاعى ءبىر ۇلكەن جوبا ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ول جوبا – «الەم بارىسى» دەپ اتالادى. بۇل تۋرنيرگە دۇنيەجۇزىنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنىڭ بالۋاندارى شاقىرىلاتىن بولادى. ال بيىلعى «ەۋرازيا بارىسى» سول «الەم بارىسىنىڭ» الدىنداعى دايىندىق سياقتى. وسى ءتۋرنيردى تاراز قالاسىندا وتكىزەيىك دەپ, وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆتىڭ ءوزى ۇسىنىس ايتتى. جاڭادان اشىلعان «تاراز-ارەنا» سپورت سارايىنداعى حالىقارالىق جارىستاردى ۇيالماي وتكىزۋگە بولاتىن مۇمكىندىكتەر دە كوڭىلىمىزدەن شىقتى. سوندىقتان ءبىز كەلىسىمىمىزدى بەردىك, – دەگەن ول بىزگە باسەكە باستالار الدىندا بەرگەن جەدەل-سۇحباتىندا.
(سوڭى. باسى 1-بەتتە).
ءتۋرنيردىڭ اشىلۋ سالتاناتى دا وتە جاقسى ۇيىمداستىرىلدى. الدىمەن حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرى مەن كونە جاۋىنگەرلىك ونەرىنەن ماعلۇمات بەرەتىن تەاترلاندىرىلعان قويىلىم كورسەتىلدى. سودان سوڭ 8 كوماندا جەرەبە بويىنشا ەكى توپقا ءبولىنىپ, قارسىلاستارىن انىقتادى. جارىس ەرەجەسى بويىنشا العاشقى ەكى كەزدەسۋدى جەڭىسپەن اياقتاعان كوماندالار بىردەن فينالعا جولداما الاتىن بولسا, ءبىر كوماندانى ۇتىپ, ەكىنشىسىنەن جەڭىلگەن كوماندا ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن «جۇبانىش» كەزدەسۋىن وتكىزىپ, ۇتقاندارى ءۇشىنشى ورىنعا, جەڭىلگەندەرى جارىستاعى ۇپاي سانىنا قاراپ, بەسىنشى جانە جەتىنشى ورىنعا تالاساتىن بولىپ شەشىلدى.
ءتۋرنيردى جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى قانات بوزىمباەۆ اشتى. ودان كەيىن قازاق كۇرەسىنەن الەم جانە ازيا چەمپيونى بەيبىت ىستىباەۆ باستاعان قازاقستان بالۋاندارى يران كومانداسىمەن بەلدەسۋدى باستاپ كەتتى. العاشقى بەلدەسۋدە ابزال ارىستانبەكوۆ, ەرلان ەستەك, ەرسىن مۇحامەدجانوۆ, مۇحيت تۇرسىنوۆ جانە بەيبىت ىستىباەۆ ەسىمدى جىگىتتەرىمىز قارسىلاستارىن تۇگەل جەڭىپ شىقتى. ولار ەكىنشى كەزدەسۋدە تاجىكستان كومانداسىن دا وسىلاي تازا ۇتتى. سوسىن جارىس ەرەجەسى بويىنشا قازاق بالۋاندارى فينالعا جولداما الدى. موڭعوليا بالۋاندارى دا العاشقى ەكى كەزدەسۋىن جەڭىسپەن اياقتادى. ءسويتىپ, ولار دا اقتىق سىنعا شىقتى. موڭعولدار ساپىنداعى ناعىز الىپ سۇعارجالعال بولدپرۋەۆ «سەن تۇر, مەن اتايىننىڭ» ءوزى كورىندى. باسقالارى دا وڭاي شاعىلا سالاتىن جاڭعاق ەمەس.
موڭعوليا بالۋاندارىنىڭ اراسىندا سەرىك بەردىمۇرات اتتى قانداسىمىزدىڭ دا بەلدەسۋگە شىققانىن ايتا كەتكەن ءجون. جانە ول وتە تاماشا ونەر كورسەتتى. موڭعولدار الدىمەن تۇركيا, ودان كەيىن رەسەي كومانداسىن تىزە بۇكتىردى. جانكۇيەرلەر دە ولاردىڭ الىمدىلىعى مەن شالىمدىلىعىنا رازى بولدى. تۇركيا مەن رەسەي بالۋاندارى دا قازاق كۇرەسىن جاقسى مەڭگەرگەندەرىن بايقاتتى. اسىرەسە, رەسەي كومانداسىنداعى بالۋانداردىڭ جەڭىسكە دەگەن جىگەرى ءتانتى ەتتى. ويتكەنى, رەسەي ەلىندە بىرنەشە جىلدان بەرى قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسى جۇمىس ىستەپ, اتالمىش كۇرەستىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ كەلە جاتقان كورىنەدى. سوندىقتان بولار, تەرىسكەيدەگى كورشىمىز تۋرنيرگە جەڭىس ءۇشىن كەلگەنىن كورسەتىپ, ءار بەلدەسۋىن جاقسى وتكىزۋگە تىرىستى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, رەسەي كومانداسىندا كوبىنەسە بەلبەۋ كۇرەسىمەن اينالىساتىندار باق سىناستى. بەلبەۋ كۇرەسى – تۇركى حالىقتارىنا ورتاق جەكپە-جەك. بۇل كۇرەس, اسىرەسە, تاتار مەن باشقۇرت حالىقتارى اراسىندا كەڭىنەن دامىعان. ونىمەن اينالىساتىن بالۋانداردىڭ بىلەك كۇشى مەن بەلى مىقتى بولىپ كەلەدى. سوندىقتان بولار, اعايىندى ارتەم مەن دميتري كوۆالەۆسكيلەر كوزىن اشقاننان قازاق كۇرەسىمەن شۇعىلدانىپ ءجۇرگەندەي تاڭ-تاماشا ەتتى.
تۇركيانىڭ تۋىن اعايىندى ەردال مەن بيۋلەنت دوعاندار كوتەرىپ شىقتى. بىراق انادولى ەلىنىڭ بۋرا سان بالۋاندارى رەسەيلىكتەر سياقتى جۇلدەلى ورىنعا تالاسا الماي, التىنشى ورىندى قاناعات تۇتتى. ال ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن وتكەن كەزدەسۋ رەسەي كومانداسىنىڭ جەڭىسىمەن, ياعني 4:1 بولىپ اياقتالدى. رەت-رەتىمەن ايتساق, تاجىكستان مەن يران بالۋاندارى دا جۇلدەلى ورىن ءۇشىن بارىن سالدى. العاشقى ەكى كەزدەسۋدە قازاقستان مەن موڭعوليادان ۇتىلعان ولار دا ءبىر-بىرىمەن ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن «جۇبانىش» بەلدەسۋىن وتكىزدى. وسى باسەكەدە تاجىكتەر پارسى ەلىنىڭ بالۋاندارىن 4:1 ەسەبىمەن ۇتىپ, رەسەي بالۋاندارىمەن قولا جۇلدەگە تالاسۋ ءۇشىن جولداما الدى. ال يران سپورتشىلارى بولسا, تۇركيا بالۋاندارىن وسىنداي ەسەپپەن جەڭىپ, بەسىنشى ورىندى يەلەندى. قىتاي مەن پولشا كومانداسى ءالىپتىڭ ارتىن باعىپ, ەل كورىپ, جەر تانىپ, قازاق كۇرەسىنىڭ قىر-سىرىن ءبىلىپ قايتۋعا كەلگەندەي كەيىپ تانىتتى. ويتكەنى, قىتاي كومانداسى الدىمەن رەسەي كومانداسىمەن وتكىزگەن بەلدەسۋدە ەسە جىبەرسە, جەتىنشى ورىن ءۇشىن بولعان باسەكەدە پولشا بالۋاندارىنان جەڭىلىس تاپتى. قىتايلار ەكەۋىندە دە 2:3 ەسەبىمەن جەڭىلدى. قىتاي كومانداسىندا ىشكى موڭعوليا ولكەسىندە تۇراتىن بىرىڭعاي موڭعول بالۋاندارى قاتىسقانىن دا ايتا كەتكەن ءلازىم.
قاي سپورت تۇرىنە دە قىرى بار رەسەيلىكتەر قولا جۇلدە ءۇشىن بارىن سالدى. سوندىقتان بولار, تاجىك-ورىس بالۋاندارى اراسىنداعى كەزدەسۋ وتە تارتىستى ءوتتى. ونىڭ ۇستىنە رەسەيلىكتەر جاۋاپتى كەزدەسۋگە موڭعول الىبىمەن كۇرەسىپ ءجۇرىپ جاراقات الىپ قالعان سپورتشىسىن قاتىستىرمادى. بۇل – تاجىكتەرگە ءبىر ۇپايدى بەلدەسپەي جاتىپ بەرىپ قويدى دەگەن ءسوز. دەگەنمەن, رەسەيلىك سەرگەي فيليپپوۆ ءبىرىنشى بەلدەسۋدە تازا جەڭىسكە جەتىپ, ەسەپ باسىن تەڭەستىرىپ بەردى. وسىدان كەيىن تارتىس قىزا ءتۇستى. سەبەبى, تاعى ءبىر تاجىك جەڭىسكە جەتتى دە, كومانداسىن 2:1 ەسەبىمەن العا شىعاردى. ەندى كىلەمگە رەسەيلىك ارتەم كوۆالەۆسكي شىقتى دا, قولايىنا كەلىپ تۇرعان قارسىلاسىنا جاقسى ءادىس قولدانىپ, تازا جەڭىسكە قول جەتكىزدى. ەسەپ وسىلاي 2:2 بولدى. جانكۇيەرلەر ءۇشىن قىزىقتىڭ كوكەسى دە وسى ەدى. ويتكەنى, كىمنىڭ كىم ەكەنىن انىقتايتىن شەشۋشى بەلدەسۋدەگى بالۋانعا ارتىلار جۇك تە اۋىر. بىراق رەسەيلىك دميتري ميحالەۆ رەسەي ەلىنىڭ قاي سپورت تۇرىنەن دە وق بويى الدا تۇراتىنىن دالەلدەپ, تاجىك وليمدجون اۆەزوۆتىڭ ويلانباستان جاساعان قيمىلىن ۇتىمدى پايدالاندى. ءسويتىپ, تازا ءادىس-ايلاسى ارقىلى جەڭىسكە جەتىپ, رەسەي كومانداسىنا قولا جۇلدە الىپ بەردى.
فينال. كىلەم توسەلگەن ءدوڭگەلەك تاقتاعا موڭعوليا جانە قازاقستان بالۋاندارى كوتەرىلدى. ءوز بالۋاندارىمىزدىڭ دەنە بىتىمىنە كوزىمىز ۇيرەنگەن عوي, ال موڭعول ماڭعازدارىنىڭ ءتۇرى تىم سۇستى كورىندى. جەڭىس ءۇشىن ەشتەڭەدەن تايىنبايتىنداي. اسىرەسە, سۇعارجالعال بولدپرۋەۆتىڭ قاس-قاباعىنىڭ ءوزى-اق قارسىلاسىن قايمىقتىرعانداي. بىراق قاي سپورتتا دا جەڭىسكە اتاق ەمەس, الاڭ ۇستىندەگى سايىس قانا قول جەتكىزەتىنى سياقتى, قازاق بالۋاندارى كىلەمگە شىعا سالىسىمەن-اق كورسەتتى كىمنىڭ كىم ەكەنىن. بەلدەسۋدى ادەتتەگىدەي 60 كيلو سالماق دارەجەسىندەگى بالۋاندار باستادى. العاشىندا موڭعول بالۋانى حەرلەن گانبولد شاپشاڭ جانە شالت قيمىلدى كورىنىپ, قارسىلاسىنا ەنتەلەي ۇمتىلىپ, جۇلقىلاي تارتقىلاپ, جەڭىسكە ۇمتىلىپ-اق باققان. بىراق ابزال ارىستانبەكوۆ ەبىن تاۋىپ ۇپايىن ەسەلەي بەردى. سونىڭ ناتيجەسىندە كومانداسىنا العاشقى ۇپايدى اپەردى. بۇدان كەيىن 70 كيلو سالماقتاعى ەرلان ەستەك اتتى بالۋانىمىز موڭعول مياراگچا سانجااسۋرەننەن باسىم تۇسكەن. بىراق ونىڭ بۇل جەڭىسى قارسىلاستار تاراپىنان كۇمان تۋعىزعانىمەن, تورەشىلەر القاسى جەڭىستى ەرلانعا بەردى. بەلدەسۋگە 80 كيلو سالماق بويىنشا شىققان بالۋاندار اراسىنداعى باسەكەدە دە ءدال وسىنداي كورىنىس قايتالاندى. وتە تارتىستى باستالعان بۇل بەلدەسۋدە موڭعول عان توۆشينجارعال قازاق ەرسىن مۇحامەدجانوۆتى تازا جەڭىسكە قول جەتكىزەتىن ادىسپەن, شالىپ جىققان بولاتىن. الايدا, تورەشىلەر موڭعول بالۋانىنىڭ ءادىسىن ەسەپكە الماي قويدى. موڭعول بالۋانى ءادىسىنىڭ بەينە جازباسى مونيتوردان قايتالاپ كورسەتىلگەن سوڭ تورەشىلەر وعان «جارتىلاي جەڭىس» ۇپايىن بەردى. ءسويتىپ, بەلدەسۋ تەڭ ەسەپپەن اياقتالدى. مۇنداي جاعدايدا جەڭىمپازدى انىقتاۋ ءۇشىن قويان-قولتىق بەلدەسۋ وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرىلدى. مىنە, وسى مۇمكىندىكتى ەرسىن ءتيىمدى پايدالانىپ, قارسىلاسىن تازا ۇتتى. وسىدان كەيىن قازاقستاننىڭ باس جۇلدەگە قول جەتكىزگەنى بەلگىلى بولدى. سوندىقتان 90 كيلو سالماقتاعى مۇحيت تۇرسىنوۆ پەن سەرىك بەردىمۇراتتىڭ اراسىنداعى بەلدەسۋ ەشتەمە شەشپەيتىن. دەگەنمەن, موڭعول ەلىنىڭ قازاعى سەرىك ناعىز سايىپقىران ەكەن, ەشقانداي ايلا-تاسىلگە الدىرماي تارتىستى باسەكە وتكىزدى. جەڭىس تە موڭعولدىق سول قازاق باعلانىنىڭ ەنشىسىندە كەتتى.
ەڭ سوڭىندا جانكۇيەرلەردىڭ كوپتەن كۇتكەن بەلدەسۋى دە جەتتى. كىلەم ۇستىنە ەكى الىپ شىقتى. ءبىرى – قازاق, ەكىنشىسى – موڭعول. قازاقتىڭ اتى-ءجونى ەل جانكۇيەرلەرىنە جاقسى تانىس. ول – بويىنىڭ ۇزىندىعى 1 مەتر 94 سانتيمەتر, ال سالماعى 154 كيلو بەيبىت ىستىباەۆ بولسا, ەكىنشىسى – بويىنىڭ ۇزىندىعى 1 مەتر 94 سانتيمەتر, ال سالماعى 194 كيلو سۇعارجالعال بولدپرۋەۆ بولاتىن. 2012 جىلعى «قازاقستان بارىسى» ءتۋرنيرىنىڭ جەڭىمپازى بەيبىت ىستىباەۆتىڭ اتاق-داڭقىن ايتتىق, ال موڭعول بالۋانى باسقا اتاق-داڭقتارىن ايتپاعاندا, قازان قالاسىندا بيىل جازدا وتكەن بۇكىلالەمدىك ۋنيۆەرسيادانىڭ چەمپيونى اتانىپتى. سوندىقتان «تاراز-ارەنا» سپورت سارايىنا توسەلگەن كىلەم ۇستىندە ەجەلگى گرەك اڭىزدارىنداعى وت شايناپ, مۇز بۇركەتىن الىپتار شارت تا شۇرت شايقاسىپ جاتقانداي كورىندى. بىراق اڭدىسۋ ۇزاققا سوزىلعان جوق, مىزعىماس جارتاستاي كورىنگەن ماڭعاز سۇعارجالعال بولدپرۋەۆ كەلەسى ساتتە قوپارىلا قۇلاعان تەرەكتەي بولىپ قازاق بالۋانى بەيبىت ىستىباەۆتىڭ استىندا جاتتى. قوبالجىعان كوڭىل ورنىنا ءتۇستى. كوزگە قۋانىش جاسى ءۇيىرىلدى. بەيبىت سالماعى وزىنەن اناعۇرلىم اۋىر, ونىڭ ۇستىنە قۇرىشتان قۇيعان سوم تەمىردەي دەنەلى موڭعول بالۋانى سۇعارجارعال بولدپۋرەۆتى جەڭۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ ۇيرەنشىكتى ءادىسىن قولدانىپ, تازا جەڭىسكە جەتتى.
جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى قانات بوزىمباەۆ تۋرنير جەڭىمپازى – قازاقستان كومانداسىنا 50 مىڭ اقش دوللارى مەن «التىن تايقازاندى» تابىس ەتسە, «قازاقستان بارىسى» قازاق كۇرەسىن دامىتۋ قوعامدىق قورىنىڭ توراعاسى ارمان شوراەۆ پەن دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى سەرىك توكيەۆ ەكىنشى ورىندى يەلەنگەن موڭعول جانە ءۇشىنشى ورىنعا يە بولعان رەسەي كوماندالارىنا تيىسىنشە 30 مىڭ اقش دوللارى مەن 10 مىڭ اقش دوللارىمەن قۇتتىقتادى.
حالقىمىزدا «توي تويعا ۇلاسسىن» دەگەن باتالى ءسوز بار. «ەۋرازيا بارىسى» ءتۋرنيرىن وتاندىق «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسى مەن «KAZsport» تەلەارناسىنان باسقا رەسەيلىك «بوەتس» پەن تۇركيالىق «ترت» ارنالارى دۇنيە ءجۇزىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى كورەرمەندەرگە تىكەلەي ەفير ارقىلى تاراتىپ, تويىمىزدى تويعا, ويىمىزدى ويعا ۇلاستىردى.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,
داستان كەنجالين,
«ەگەمەن قازاقستان».
تاراز.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».