ۆاليۋتالىق يپوتەكا ءنول پايىزعا دەيىن تومەندەدى

قازىر تۇرعىن ۇيگە دەگەن سۇرانىسپەن بىرگە ونىڭ باعاسى دا ءوسىپ جاتىر. سوندىقتان تۇرعىن ءۇي ساياساتىن­دا سالىمشىلاردىڭ ۆاليۋتالىق تاۋەكەل دەڭگەيىن تومەندەتۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىگى قاراستىرىلدى. جالپى, ۆاليۋتا قا­تىناسىنىڭ قۇبىلۋى ميلليونداعان قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىسىنا اسەر ەتكەنى ءسوزسىز. ساراپشىلار 2000 جىلدىڭ باس كەزىندە يپوتەكالىق قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى قيىندىق­تارعا تۇرعىن ءۇي نارىعىن شەتەل ۆاليۋتاسىمەن قار­جىلاندىرۋ سەبەپ بولعانىن اشىق ايتا باستادى. وسىعان وراي مەملەكەت نا­رىقتىڭ وسى سەگمەنتىن نەسيەلەندىرۋدە بار­لىق تاۋەكەلدى جاۋاپكەرشىلىگىنە الىپ, شەتەل ۆاليۋتاسىمەن نەسيەلەندىرۋدىڭ ۇلەسىن نولگە تەڭەستىردى.

تۇرعىن ءۇي نارىعى ساراپشىسى يۋري افاناسەۆ تۇرعىنداردى تومەن مولشەرلەمەلەر بويىنشا نەسيەلەر ارقىلى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ باعدارلامالارىن ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋ بيۋدجەتكە قوسىمشا سالماق سالاتىنىن ايتادى. سەبەبى سۇرانىس پەن تولەم قابىلەتى حالىقتىڭ تابىسىنا تاۋەلدى. قازىردىڭ وزىندە تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى ءۇمىتسىز نەسەيەلەر 8% دەڭگەيىندە قالىپ وتىر. 2020 جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بۇل كورسەتكىشتى ەسەلەي ءتۇسۋى مۇمكىن. سوندىقتان ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك الەۋمەتتىك جانە ەكونوم كلاستاعى تۇرعىن ءۇي نارىعى ۇسىنىستىڭ 80 پايىزىنا جەتكەنىنە كوزى جەتە وتىرىپ, كومپروميستىك شەشىمدەرگە بارىپ وتىر.

– بۇل باعدارلاماعا قاتىسقان ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ ءوز ۇلەسى بار. پروبلەمالى نەسيەلەر ۇلەسىن ازايتادى, بىرقاتار جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتادى. ۇكىمەتتىڭ ەندىگى قادامى تەڭگەمەن نەسيەلەندىرگەن باعدارلامالاردىڭ نەسيە پايىزىن ازايتۋعا باعىتتالۋى ءتيىس. سەبەبى 15 نەمەسە 20 جىلعا قار­جىلاندىرعان نەسيەنىڭ پايىزى مەن شەتەل ۆاليۋتاسىمەن نەسيەلەندىرگەن نەسيە پايىزىندا ايىرماشىلىق از. يپوتەكالىق باعدارلامالار تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسيانىڭ دامۋىن ىنتالاندىرادى. ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك وسىنى پايدالانىپ, حالىقتىڭ مۇمكىندىگىنە لايىقتالعان قادامدارعا بارۋى ءتيىس, – دەيدى يۋ.افاناسەۆ.

ۆاليۋتالىق يپوتەكا ماسەلەسىن شەشۋ تۋرالى الماتىدا وتكەن جيىندا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ قارجىلىق قىزمەتتەرىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى الەكساندر تەرەنتەۆ يپوتەكالىق باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋدا ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ءباسى باسىم ەكەنىن, ۆاليۋتالىق يپوتەكا ءنول پايىزعا دەيىن تومەندەگەنىن ايتتى. جوعارىدا اتالعان نورمالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن اگەنتتىك 2020 جىلعى قىركۇيەكتە تۇرعىن ۇيگە يپوتەكالىق قارىزداردى (يپوتەكالىق نەسيەلەردى) قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسىنا بانكتەرگە بىرجاقتى تارتىپپەن شەتەل ۆاليۋتاسىندا ايىرباستالعان شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى يپوتەكالىق نەسيەلەردىڭ باعامدىق ايىرماشىلىقتارىن وتەۋ بو­يىنشا تۇزەتۋلەر قابىلداعان بولاتىن. يپوتەكالىق باعدارلامالاردا نەسيە الۋشىلار ۆاليۋتالىق تاۋەكەلدەردەن قورعالعانى وسىعان دەيىن دە ءمالىم ەدى. 2016 جىلدان باستاپ ەلدە شەتەلدىك ۆاليۋتادا كىرىسى جوق جەكە تۇلعالارعا شەتەل ۆاليۋتاسىمەن يپوتەكالىق نەسيە بەرۋگە تىيىم سالىندى. ا.تەرەنتەۆ بۇرىن شەتەل ۆاليۋتاسىندا يپوتەكالىق نەسيە الىپ, تەڭگە باعامىنىڭ اۋىتقۋىنا تاۋەلدى بولىپ قالعان قارىز الۋشىلار ماسەلەسىنىڭ قالاي شەشىمىن تاۋىپ جاتقانى تۋرالى دا ايتىپ ءوتتى. تۇرعىن ءۇي يپوتەكالىق نەسيەسىن (يپوتەكالىق نەسيە) قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ «ۆاليۋتالىق» باعىتىن جۇزەگە اسىرۋ اياقتالدى, ونىڭ شەڭبەرىندە شەتەلدىك ۆاليۋتادا بەرىلگەن نەسيەلەر 2016 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن ۇلتتىق بانكتىڭ 2015 جىلعى 18 تامىزداعى باعامى بويىنشا قايتا قارجىلاندىرىلدى (188,1 دوللارعا 35 تەڭگە). وسىلايشا, قازاقستانداعى شەتەلدىك ۆاليۋتاداعى يپوتەكا ءنول پايىزعا دەيىن تومەندەتىلگەنى, ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىن تۇزەتۋ شەتەلدىك ۆاليۋ­تاداعى قارىز الۋشىلاردىڭ ايىرباس باعامدارىنىڭ وزگەرۋىنە تاۋەلدىلىگىن ارتتىرىپ, بارلىق ارتىقشىلىعىن جويعانى بەلگىلى بولدى.

2016 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ مەملەكەت شەتەلدىك ۆاليۋتادا كىرىسى مەن تابىسى جوق جەكە تۇلعالارعا جاڭا ۆاليۋتاداعى يپوتەكالىق نەسيە بەرۋگە تىيىم سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. وسىلايشا, باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋمەن بىرگە جەكە جانە باسقا جىلجىمايتىن م ۇلىك كەپىلىمەن جەكە تۇلعالارعا ۆاليۋتالىق نەسيەلەر بەرۋ ماسەلەسىن شەشۋگە ناقتى قادامدار جاسالدى.

«پرەزيدەنت تاپسىرمالارىن ورىنداۋ جانە بارلىق شەتەلدىك ۆاليۋتاداعى يپوتەكالىق قارىزداردى بارىنشا قامتۋ ماقساتىندا اگەنتتىك زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردى ازىرلەدى. بۇل بانكتەرگە باعدارلاما تالابى بويىنشا يپوتەكالىق نەسيەنى بىرجاقتى تارتىپپەن كونۆەرتاتسيالاۋ قۇقىعىن بەرەدى. زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر 2020 جىلدىڭ 17 شىلدەسىنەن باستاپ كۇشىنە ەندى», دەدى ول.

اگەنتتىكتىڭ وكىلى بانكتەرمەن بىر­لەسىپ جۇرگىزگەن جۇمىس ناتيجەلەرى بويىنشا باعدارلاما تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن حالىقتىڭ شەتەل ۆاليۋ­تاسىنداعى يپوتەكالىق نەسيەلەرى جەڭىلدىكتى مولشەرلەمەمەن تەڭگەگە اۋىس­تىرىلعانىن ناقتىلاپ, ازاماتتار بولاشاقتا ۆاليۋتالىق تاۋەكەلدەردەن قورعالعانىن دا ەسكە سالدى.

بانكتەر 2 220,6 ملرد تەڭگە سوماسىنا 27 202 شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى يپوتەكالىق نەسيەنى قايتا قارجىلاندىرعان, قا­رىز الۋشىلاردىڭ 262 ملرد تەڭگە مولشەرىندە نەسيە پايىزىنىڭ ءوسىم­پۇلدارى مەن كوميسسيالىق سىيا­قىلارى كەشىرىلىپتى. 2020 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى جاعداي بويىنشا بانك­تەر 2004 جىلدان 2009 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە قايتا قارجىلاندىرۋعا 180,3 ملرد تەڭگە سوماسىندا 28,665 قارىزدى ماقۇلدادى, 27 638 نەسيە 167,5 ملرد تەڭگە سوما­سىندا قايتا قارجىلاندىرىلدى. قازىر باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى باعىتى شەڭبەرىندە بانكتەرگە بولىنگەن قا­راجات (130 ملرد تەڭگە) جۇمسالدى جانە قايتا قارجىلاندىرۋ بۇرىن قايتا قارجىلاندىرىلعان نەسيەلەردى قايتارۋدان تۇسكەن اقشا ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلۋدا. «2035 جىلعا دەيىن جالعىز تۇرعىن ءۇيدى ساقتاپ قالۋعا كومەكتەسەتىن قارىز الۋشىلاردىڭ سانى شامامەن 40 مىڭ بولادى», دەيدى ا.تەرەنتەۆ.

وسىعان بايلانىستى 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بانكتەر بۇرىن قارىزدارى قايتا قارجىلاندىرىلعان يپوتەكالىق قارىز الۋشىلارعا قا­رىز الۋشىنىڭ قارىزىن ازايتۋ, جەڭىلدەتىلگەن تولەم كەستەلەرىن بەل­گىلەۋ, تولەم قابىلەتى قارىزدى وتەۋ مۇمكىن ەمەستىگىن جانە قارىزعا العان مەنشىگىنەن وزگە باسپاناسى جوق ەكەنىن دالەلدەگەن جاعدايدا ءۇيدى قارىز الۋ­شىنىڭ مەنشىگىنە قايتارۋ تۇرىندە قوسىمشا كومەك كورسەتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە.

بانك شىعىنىن وتەۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك 44,6 ملرد تەڭگە ءبولدى. قوسىمشا كومەك كورسەتۋدىڭ سوڭعى مەرزىمى 2021 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن بەلگىلەنگەن. وسى رەتتە 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بانكتەر قايتا قارجىلاندىرىلعان يپوتەكالىق قارىز الۋشىلارعا قارىز الۋشىنىڭ قارىزىن ازايتۋ, جەڭىلدەتىلگەن تولەم كەستەلەرىن بەلگىلەۋ, سونداي-اق جالعىز قارىز الۋشىنى قارىز الۋشىنىڭ مەنشىگىنە قايتارۋ تۇرىندە قوسىمشا كومەك كورسەتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزدى. تاعى دا 8 مىڭعا جۋىق قارىز الۋشىعا قوسىمشا كومەك كورسەتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

2020 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنداعى جاعداي بويىنشا 1 731 قارىز الۋشى قوسىمشا كومەك سۇراپ بانكتەرگە جۇگىندى, ونىڭ ىشىندە 1 177 قارىز الۋشىعا 9,8 ملرد تەڭگە كولەمىندە كومەك كورسەتىلدى, 270 ءوتىنىش قاراستىرىلۋدا, 344 ازاماتقا نەسيە شارتتارىن ورىنداماۋىنا بايلانىستى كومەك كورسەتىلگەن جوق.

– باعدارلامانى ىسكە اسىرا وتىرىپ, قارىز تولەمەسە دە كەشىرىلەدى دەگەن ماسىلدىق پيعىلدىڭ قالىپتاسۋىنا جول بەرمەيمىز. بار بولعانى, قارىز الۋشىلارعا ناقتى تولەم قابىلەتى نەگىزىندە ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋىنا جاعداي جاسايمىز. باعدارلاما بارلىق ازاماتقا نەسيەلەرىن جويۋدى قاراستىرمايدى. اگەنتتىكتىڭ جۇمىسى باعدارلاما اياسىندا يپوتەكالىق قارىز الۋشىلاردى قولداۋمەن عانا شەكتەلمەيدى, قازىر قارىز الۋشىلاردى قوسىمشا قولداۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردى ازىرلەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر, – دەدى ا.تەرەنتەۆ.

نەسيەلەردى تولەۋ كەزىندە قيىندىق­تارعا تاپ بولعان قارىز الۋشىلاردى قولداۋ جانە پروبلەمالىق قارىز­داردى شەشۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ ماق­ساتىندا اگەنتتىك زاڭنامالىق اكتىلەرگە ماجبۇرلەپ ورىنداۋ شارالارى قابىلدانعانعا دەيىن پروب­لەمالىق نەسيەلەردى مىندەتتى تۇردە قايتا قۇرىلىمداۋدى كوزدەيتىن تولىق­تىرۋلاردىڭ قوسىمشا بلوگىن ازىرلەپ جاتىر. سونداي-اق بورىشكەر قارىزدى قايتا قۇرىلىمداۋ تۋرالى بانككە جۇگىنۋگە ءۇشىن ونىڭ شارتتارىن كەڭەيتۋ جاعى دا قاراستىرىلىپتى. دەمەك, ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك شەتەل ۆاليۋتاسىمەن قارجىلاندىرىلعان نەسيە ۇلەسىن نولدىك پايىزعا ءتۇسىرۋ ارقىلى تۇرعىن ءۇي نارىعىن دامىتۋ مەن نەسيەلەندىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە ءوتتى.

الماتى