• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
06 جەلتوقسان, 2013

بۇل كادىمگى قازاقى اۋىل

340 رەت
كورسەتىلدى

ارينە, بۇل اۋىل وبلىس ورتالىعىنان شالعايدا جاتىر. وعان بارۋ ءۇشىن جايىقتان پاروممەن وتەدى, كەيدە سۋ تاسىپ جاتقاندا, امال جوق, سوناۋ ورال اينالىپ بارۋعا تۋرا كەلەدى. بۇل اۋىلعا گاز تارتىلماعان, ال قاسىنداعى قول سوزىم جەردەگى سىرىم اۋدانىنىڭ حالقى گازدىڭ قىزىعىن كورىپ وتىر. قانداي ءداۋىر وتسە دە, قانداي زامان كەلسە دە جاڭىلمايتىن تىرشىلىك داعدىسى – مالدىڭ قيىن كەپتىرىپ قوراعا جينايدى, ودان ۇيگە تاسيدى, وتقا جانىپ كۇل بولعان سوڭ ونى سىرتقا تاسيدى, قىسقاسى, ءومىر بويى ءوستىپ كەلەدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ توي جاسايدى, قوناق شاقىرادى.

ارينە, بۇل اۋىل وبلىس ورتالىعىنان شالعايدا جاتىر. وعان بارۋ ءۇشىن جايىقتان پاروممەن وتەدى, كەيدە سۋ تاسىپ جاتقاندا, امال جوق, سوناۋ ورال اينالىپ بارۋعا تۋرا كەلەدى. بۇل اۋىلعا گاز تارتىلماعان, ال قاسىنداعى قول سوزىم جەردەگى سىرىم اۋدانىنىڭ حالقى گازدىڭ قىزىعىن كورىپ وتىر. قانداي ءداۋىر وتسە دە, قانداي زامان كەلسە دە جاڭىلمايتىن تىرشىلىك داعدىسى – مالدىڭ قيىن كەپتىرىپ قوراعا جينايدى, ودان ۇيگە تاسيدى, وتقا جانىپ كۇل بولعان سوڭ ونى سىرتقا تاسيدى, قىسقاسى, ءومىر بويى ءوستىپ كەلەدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ توي جاسايدى, قوناق شاقىرادى.

بۇل اۋىلدىڭ ايەلدەرى بالانى جۋىندىرعان سۋعا كىر شايقاپ الادى, ول سۋدى دا قۇر بوسقا اقتارىپ توگە سالماي, اۋلاعا شاشادى. اۋلاعا سەبەلەپ شاشىلعان سۋ شاڭ كوتەرمەۋگە جاقسى. ويتەتىن سەبەبى – بۇل اۋىلعا تۇششى سۋدىڭ زارى ابدەن وتكەن. جەرىن قازساڭ سۋ شىعادى, بىراق اششى سۋ, باسىڭدى جۋساڭ كيىز سەكىلدى تۇتاسىپ قالادى, كىر جۋساڭ اشپايدى, شايعا پايدالاناساڭ, شايدى قاعادى. قازىر بۇرىنعىداي ەمەس, سۋ ماسەلەسى ەپتەپ بولسا دا شەشىلگەن, ەندى كورشى اۋىلدان كۇنىنە ەكى مەزگىل سۋ تاسيتىن كولىكپەن سۋ اكەلىنەدى. حالىق ونى ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي بولىپ ءبولىپ ىشەدى, ياعني ساتىپ الادى, راس, اراسىندا «سەن كوپ الدىڭ, مەن از الدىم» دەگەن اڭگىمەلەر دە بولىپ قالادى, ەل ءىشى بولعان سوڭ, دەگەنمەن, سوعان دا ريزا. ايتەۋىر تازا سۋ ءىشىپ وتىر عوي.

بۇل اۋىل دەپ وتىرعانىمىز, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اقجايىق اۋدانىنا قاراس­تى سايقۇدىق اۋىلى. جالپى, رەسپۋبليكانىڭ جەر-جەرىندە سايقۇدىق دەگەن اتاۋمەن كەز­دە­سەتىن اۋىل­دار بار­شى­لىق, بىراق, بۇل اۋىل­دىڭ ەرەك­شە­لىگى – ازامات اقىن جۇبان مول­دا­عاليەۆتىڭ تۋعان جەرى. اۋىلدا اقىننىڭ نەمەرە اعايىن­دارى ءالى كۇنگە تۇرادى. كەزىندە اۋىل كىتاپحاناسىندا اقىنعا ارنايى بولىنگەن جەكە بولمەسى دە بولعان, شىعارماشىلىق ادامى وسى جەردە وتىرىپ ۋاقىتىن وتكىزىپ, جازۋمەن اينالىسقان ەكەن. جۇبان مولداعاليەۆتىڭ قولىمەن: «سايقۇدىق اۋىلىنىڭ كىتاپحاناسىنا سىيعا تارتامىن», دەپ اۆتوگراف قويىلعان 300-دەن استام كىتاپ وسى كىتاپحانانىڭ باعا جەتپەس بايلىعىنا اينال­عان. مەكتەپ تە جۇبان مول­داعاليەۆ ەسىمىمەن اتالادى. اۋىلدىڭ كەز كەلگەن قارا دو­مالاعى جۇبان اتالارىنىڭ ولە­ڭىن جاتقا ايتادى. قاراپ تۇرىپ ريزا بولاسىڭ. 

اسىرەسە, وسىدان 3 جىل بۇ­رىن ۇيىمداستىرىلىپ-وتكىزىل­گەن جۇ­بان مولداعاليەۆتىڭ 90 جىلدىعى وزىمەن-ءوزى بۇيى­عىلانىپ, توماعا-تۇيىق جاتقان شاعىن اۋىلدىڭ ومىرىنە ۇلكەن سەرپىلىس اكەلگەندەي ەدى. كۇزدە وتكىزىلگەن اقىننىڭ مەرەيتويىنا دەيىنگى ارالىقتا اۋىلدا جاڭادان مادەنيەت ءۇيى مەن كىتاپحانا پايدا بولدى. بالا-شاعا ءماز. تۋرا شاعىن اۋىلدان ەكىنشى استانا سالىنىپ جاتقانداي كوڭىل-كۇيدە كورىنگەن. جاقىندا ەكى قاباتتى مەكتەپ ءۇيى پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇگىندە شاعىن اۋىلدى كولىكپەن بەتكە العان مەزەتتە ءسان-سالتاناتى كەلىسكەن اقشاڭقان مادەنيەت ءۇيى الدىڭنان قارسى الادى. بۇل مادەنيەت ءۇيى اۋىلدى ءبىراز كوتەرىپ تاستادى. ەڭ الدىمەن قۇرىلىستى سالۋدى ءوز مويىندارىنا العان «نۇرعاسىر» جشس جىگىتتەرى اۋىل جىگىتتەرىنىڭ ەڭبەگىن بەرىپ, قۇلاپ جاتقان ەسكى كلۋبتى بۇزدىرىپ, ونىڭ ورنىنا جاڭا قۇرىلىس سالدى. جىگىتتەرگە راحمەت. بۇكىل اۋىلدىڭ كارى-جاسىنىڭ ريزاشىلىعىن الدى. بۇرىن جۇمىس تاپپاي سەندەلىپ, اراق ءىشىپ, نە ىستەرىن بىلمەي ەرىگىپ جۇرەتىن كەي جىگىتتەردىڭ ەڭبەكاقى تابۋعا ىنتاسى ويانىپ, جالپى ەڭبەككە دەگەن قۇلشىنىسى ارتتى.

مىنە, شاعىن اۋىلدىڭ ءومى­رىنە ەرەكشە جاڭالىق بولعان جاعدايلار وسىنداي. ايتىپ-ايتپاي نە كەرەك, قازاقتىڭ ماڭ­دايىنا بىتكەن نەبىر اسىل ازاماتتاردىڭ قاي-قايسىسى دا اۋىلدان شىققان. اۋىل كىتاپ­حاناسىنان كىتاپ الىپ وقىپ, قيالىنا قانات بىتىرگەن. شا­عىن اۋىلدىڭ ساحناسىنان شى­عىپ رەسپۋبليكاعا, كۇللى الەم­گە ايگىلى بولعان. ەندەشە, اۋىل­داعى مادەنيەتكە ەرەكشە كوڭىل اۋدارعان دۇرىس. بۇل – تا­لانت­تار­عا جول اشاتىن شاڭىراق.

نۇرساۋلە عازيزقىزى.

باتىس قازاقستان وبلىسى,

اقجايىق اۋدانى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار