تاياۋدا بىرنەشە الپاۋىت كومپانياعا حاكەرلىك شابۋىل جاسالدى. سونىڭ سالدارىنان باتىس ەلدەرى ابىگەرگە ءتۇستى. ويتكەنى زيان شەككەندەر قاتارىندا Microsoft, SolarWinds سەكىلدى IT كومپانيالار, اقش-تىڭ بىرنەشە مەملەكەتتىك مەكەمەسى مەن كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينا جاساپ جاتقان كومپانيالار بار. ساراپشىلار بۇل كيبەر قىلمىستىڭ اۋقىمى ۇلكەن ەكەنىن ايتىپ وتىر.
نەگىزى حاكەرلىك شابۋىلدىڭ باستالۋىنا SolarWinds كومپانياسى كىنالى. IT سالاسىنداعى الپاۋىت مەكەمە سانالاتىن SolarWinds الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە ينتەرنەت ارقىلى بايلانىستى باقىلاۋ, تەحنيكالىق قاۋىپسىزدىك سەكىلدى قىزمەت كورسەتەدى. ورتالىق ازىرلەگەن Orion باعدارلاماسىن اقش-تاعى الپاۋىت كومپانيالار, امەريكا, ەۋروپا, ازيا قۇرلىقتارىنداعى ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك مەكەمەلەرى قولدانادى. ولاردىڭ قاتارىندا اقش-تىڭ مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى, قارجى مينيسترلىگى, ىشكى قاۋىپسىزدىك قىزمەتى مينيسترلىگى, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى, يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ۇلتتىق باسقارما سەكىلدى مەملەكەتتىك مەكەمەلەرى, FireEye, Microsoft سياقتى كومپانيالار بار.
ماسەلە بىلاي باستالعان. بيىلعى ناۋرىز ايىندا بەلگىسىز حاكەرلەر Orion باعدارلاماسىنىڭ ءالسىز تۇسىن تاۋىپ, سول ارقىلى كومپانيا سەرۆەرىنە ۆيرۋستىق باعدارلاما جۇكتەگەن. سول ارقىلى كوپتەگەن مالىمەتتى قولعا تۇسىرگەن. ساراپشىلاردىڭ سوزىنە سەنسەك, ءدال قازىر زارداپتىڭ اۋقىمىن ايتۋ قيىن. ويتكەنى كيبەر قىلمىسكەرلەر ۇرلاعان مالىمەت وتە كوپ.
بۇگىندە SolarWinds كومپانياسىنىڭ 300 مىڭنان استام تۇتىنۋشىسى بار. سولاردىڭ ىشىندە 33 مىڭى عانا Orion باعدارلاماسىن پايدالانادى ەكەن. ال باعدارلامانىڭ ۆيرۋسى بار نۇسقاسىن 18 مىڭنان استامى ورناتىپتى.
ءبىر قىزىعى, حاكەرلەر تروياندىق باعدارلامانى ناۋرىز ايىندا جۇيەگە ەنگىزگەنىمەن, ول ەندى عانا انىقتالدى. ۇزاق ۋاقىت بويى «سيمپتومسىز» جۇرگەن ۆيرۋس حاكەرلەرگە مۇمكىندىگىنشە مول مالىمەت الۋىنا جاعداي جاساعان كورىنەدى. وسىلايشا, كومپانيالاردىڭ ىشكى قۇجاتتارى, قۇپيا دەرەكتەرى, ەلەكتروندى پوشتالارى قولدى بولعان.
تروياندىق باعدارلاما ۇزاق ۋاقىت بويى انىقتالماعاندىقتان, ۇرلانعان مالىمەتتىڭ ناقتى اۋقىمىن ايتۋ قيىن. اقش وكىلدەر پالاتاسىنىڭ رەفورما جونىندەگى كوميتەتىنىڭ باسشىسى ستەفان لينچتىڭ سوزىنە سەنسەك, ءتىپتى كيبەر قاۋىپسىزدىك سالاسىمەن اينالىساتىن مامانداردىڭ ءوزى ماردىمدى ەشتەڭە ايتا الماي وتىر ەكەن.
Associated Press-كە سۇحبات بەرگەن دجون حوپكينس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كيبەر قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ساراپشىسى توماس ءريدتىڭ ايتۋىنشا, حاكەرلەر قانشالىقتى قۇندى دەرەكتەرگە يە ەكەنىن وزدەرى دە بىلمەيدى. ويتكەنى ونىڭ كولەمى تىم كوپ.
قاۋىپتى باعدارلاما انىقتالا سالا SolarWinds بۇكىل تۇتىنۋشىلارىنا حابار بەرىپ, ونى جويۋعا كىرىسكەن. Microsoft تا ۆيرۋسپەن كۇرەستى باستاپ كەتتى. The Guardian گازەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, ونىڭ سالعان لاڭىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ۇزاق ۋاقىت جانە كوپ كۇش-جىگەر قاجەت.
«بۇل قاۋىپتى باعدارلامانى ورتادان جويۋ كومپانيالار ءۇشىن وتە كۇردەلى جانە قيىن», دەپ حابارلادى كيبەرقاۋىپسىزدىك جانە ينفراقۇرىلىم قاۋىپسىزدىگى اگەنتتىگى (CISA).
اق ءۇي باسشىسى دونالد ترامپتىڭ بۇرىنعى كەڭەسشىلەرىنىڭ ءبىرى توماس بوسسەرتتىڭ پايىمداۋىنشا, بۇعان بىرنەشە جىل كەتۋى مۇمكىن. وعان قوسا, ۆيرۋسپەن كۇرەسۋ قىمباتقا تۇسپەك.
«رەسەيلىكتەر قاي جەلىنى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرعانىن, قايسىسىن جاۋلاپ العانىن انىقتاۋعا بىرنەشە جىل كەرەك. دۇرىس شەشىم, الداعى ۋاقىتتاعى ارەكەتىمىزدى رەسەي ۇكىمەتى بۇكىل ينتەرنەت جەلىمىزدى باقىلاپ وتىرعانداي ۇقىپتىلىقپەن جاساۋىمىز كەرەك», دەپ جازدى ول New York Times گازەتىنە.
توماس بوسسەرتتىڭ رەسەيدى تىلگە تيەك ەتۋى بەكەر ەمەس. رەسمي تۇردە اقش بيلىگى كيبەر شابۋىلعا ەشكىمدى كىنالاماسا دا, بىرنەشە لاۋازىمدى تۇلعا ونىڭ ارتىندا كرەمل تۇر دەپ مالىمدەدى. The Red Web كىتابىنىڭ اۆتورى, تىڭشىلىق جونىندەگى مامان اندرەي سولداتوۆ The Guardian گازەتىنە بەرگەن پىكىرىندە شابۋىلدى رەسەيدىڭ سىرتقى بارلاۋ قىزمەتى (سۆر) مەن فەدەرالدىق قاۋىپسىزدىك قىزمەتى (فسب) ۇيىمداستىرعان دەپ ەسەپتەيدى.
اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ كيبەر شابۋىلعا قاتىستى ۋ-شۋدى نەگىزسىز دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزدى. «مەن بۇكىل جاعدايدان حاباردارمىن, وقيعا تولىق باقىلاۋدا. مەديانىڭ شۋلاۋى سەبەبىنەن ءبارىنىڭ ايتاتىنى رەسەي, رەسەي, رەسەي. بالكىم, قارجىلىق جاعدايعا بايلانىستى شابۋىلدى ۇيىمداستىرعان قىتاي بولۋى دا مۇمكىن (سولاي!)», دەپ جازدى د.ترامپ تۋيتتەردەگى پاراقشاسىنا.
تاياۋدا اقش-تا وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن دجو بايدەن كيبەر قاۋىپسىزدىكتى ءوز مىندەتىن اتقارار ساتتەگى ماڭىزدى باسىمدىققا اينالدىراتىنىنا ۋادە بەردى.
ء«بىز ەڭ ءبىرىنشى باسەكەلەستەرىمىزدىڭ اۋقىمدى كيبەر شابۋىل جاساۋىنا جول بەرمەۋىمىز كەرەك. مۇنداي ارەكەت جاساعاندارعا ايتارلىقتاي جازا قولدانامىز», دەدى د.بايدەن.
اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايك پومپەو دا شابۋىلدى رەسەيلىكتەر جاسادى دەپ مالىمدەدى. «بۇل وتە اۋىر شابۋىل. مەنىڭشە, قازىر بۇعان رەسەيلىكتەر ارالاسقانىن انىق كورە الامىز», دەدى ول The Mark Levin Show راديو باعدارلاماسىنا بەرگەن سۇحباتىندا.
رەسەي تاراپى ايىپتاۋلاردى مويىنداعان جوق. رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى دميتري پەسكوۆ امەريكالىق مەكەمەلەرگە جاسالعان حاكەرلىك شابۋىلعا كرەملدىڭ قاتىسى جوق ەكەنىن جەتكىزدى.
«تاعى دا بۇل ايىپتاۋلاردى جوققا شىعارامىن. وسى ورايدا, پرەزيدەنت پۋتين امەريكالىق تاراپقا اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىندا كەلىسىم جاساسۋعا ۇسىنىس بىلدىرگەنىن ەسكە سالا كەتكىم كەلەدى. مۇنداي قادام ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتىپ, كەز كەلگەن كيبەر قىلمىسقا قارسى تۇرۋعا كومەكتەسەر ەدى», دەدى د.پەسكوۆ.
ايتسە دە, بۇل جولعى ۆيرۋستىق باعدارلامانى جۇيەگە ەنگىزۋگە قولدانىلعان ءتاسىل رەسەيلىكتەردىڭ ۋكراينالىق كومپانيالارعا 2016 جىلى جاساعان كيبەر شابۋىلدا قولدانىلعان ادىسكە وتە ۇقساس.
CNN ارناسىنىڭ پايىمداۋىنشا, SolarWinds-كە جاسالعان حاكەرلىك شابۋىلدىڭ قاۋىپتى بىرنەشە سەبەبى بار. بىرىنشىدەن, اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى, قارجى مينيسترلىگى سەكىلدى بىرنەشە مەملەكەتتىك مەكەمەنىڭ دەرەكتەرى ۇرلانعان. ازىرگە بۇلار انىقتالعانى عانا. زارداپ شەككەن رەسمي ورگانداردىڭ سانى الداعى ۋاقىتتا ارتا ءتۇسۋى بەك مۇمكىن.
ەكىنشىدەن, حاكەرلەر وتە قابىلەتتى ەكەنى انىق. ويتكەنى ۆيرۋستىق باعدارلاما وتە ۇقىپتىلىقپەن جاسالعاندىقتان, ونى اڭعارۋ وڭايعا سوقپاعان. سوندىقتان ۇرلانعان مالىمەتتەردىڭ قاي ماقساتتا پايدالانىلاتىنى بەلگىسىز. ءارى ولار كەلەشەكتە تاعى دا «جيەندىك جاساۋعا» تالپىنباسىنا ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايدى.
ۇشىنشىدەن, حاكەرلەردىڭ ۆيرۋستى ەنگىزۋ ءتاسىلى دە ەرەكشە. زياندى باعدارلاما SolarWinds-ءدىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتىن اينالىپ ءوتىپ, ءونىمدى جاڭارتۋ نۇسقاۋلىعىنا ەنىپ كەتكەن. وسىلايشا, ۆيرۋس مىقتاپ تامىر جايعان. ءسويتىپ, ەشكىمگە بايقاتپاي بۇكىل دەرەكتەردى جونەلتىپ وتىرعان. اقش-تىڭ مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى باستاعان مەكەمەلەر مەن ازۋىن ايعا بىلەگەن Microsoft سەكىلدى كومپانيالار SolarWinds-گە بۇكىل مالىمەتىن سەنىپ تاپسىرعانىن ەسكەرسەك, جاعداي «تۇز ساسىسا نە سەبەدىگە» كەلىپ تىرەلىپ تۇر.
وسى وقيعادان كوپ ۇزاماي SolarWinds كومپانياسىنىڭ اكتسياسى 25 پايىزعا قۇلدىرادى. قازىرگى تاڭدا ونىڭ ءبىر اكتسياسىنىڭ قۇنى 18,06 دوللاردى قۇراپ وتىر. سونداي-اق ۆيرۋستىڭ زاردابىن تارتقان مەكەمەلەر كومپانيادان 343 ميلليون دوللاردىڭ ءونىمىن ساتىپ العان. بۇل – SolarWinds كىرىسىنىڭ 45 پايىزىن قۇرايدى. ەندەشە, الداعى ۋاقىتتا بۇل كومپانيانىڭ اكتسياسى ودان ءارى قۇلدىراۋىن بولجاۋ قيىن ەمەس.