2021 جىل قىر استىندا تۇر. ساراپشىلار نازارى 2021 جىلدىڭ بيۋدجەتىنە نازار اۋدارا باستادى. ەكونوميكاداعى جاعداي, ۇكىمەتتىڭ بولجامىنا سايكەس, كەلەسى جىلدىڭ وزىندە - اق جاقسارا باستايدى: ءىجو-ءنىڭ ناقتى ءوسىمى 2021 جىلى 2,8%, 2022 جىلى 3,7% جانە 2023 جىلى 4,6%, ينفلياتسيا 4-6% ارالىعىندا بولادى دەپ كۇتىلۋدە. Egemen.kz كەلەر جىلدىڭ بيۋدجەتىنە شولۋ جاسادى.
2021 جىلى قازاقستاندىق بيۋدجەتتىڭ كىرىسى شامامەن 11,45 ترلن تەڭگە, ال شىعىسى 14,05 ترلن تەڭگە دەڭگەيىندە بولادى.
مۇناي ءوندىرىسى 2021 جىلى 86 ميلليون توننا, 2022 جىلى 89,6 ميلليون توننا جانە 2023 جىلى 100,8 ميلليون توننا دەپ بولجانۋدا. سونىمەن بىرگە كونسەرۆاتيۆتى ءتاسىلدى ەسكەرە وتىرىپ, مۇناي باعاسى 2021-2023 جىلدارى باررەلىنە 35 دوللار دەڭگەيىندە بەلگىلەندى. وسىعان وراي رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ىنتىماقتاستىق زەينەتاقىلارىن, مەملەكەتتىك بازالىق زەينەتاقى تولەمدەرىن تولەۋگە ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت جىبەرۋ ۇسىنىلادى.
تيىسىنشە تاپشىلىق 2,6 ترلن تەڭگەنى نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 3,4% -ىن قۇرايدى. قازاقستان قايتادان جىلدىق شوعىرلاندىرىلعان بيۋدجەت تاپشىلىعىن ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3%-ىنان اسىرادى, دەگەنمەن بۇل كورسەتكىش ەاەو ەلدەرىنىڭ كەلىسىلگەن ماكروەكونوميكالىق ساياساتىندا شەكتى كورسەتكىش رەتىندە كورسەتىلگەن. 2020 جىلى بۇل قازاقستاندىق كورسەتكىش 3,5% قۇرادى.
شيكىزاتتىق ەمەس تاپشىلىق (مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىسى مۇناي وندىرۋمەن بايلانىستى ەمەس, شىعىنداردى الىپ تاستاعاندا) 2021 جىلى ودان دا جوعارى - 6,96 ترلن تەڭگە بولادى.
شيكىزاتتىق ەمەس تاپشىلىق پەن جالپى تاپشىلىق اراسىنداعى ايىرماشىلىق شامامەن 4,36 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى, بۇل شامامەن بارلىق بيۋدجەتتىك كىرىستەردىڭ 38,67% سايكەس كەلەدى. بۇل ايىرماشىلىقتى كىرىستى ۇلتتىق قور قۇرايتىن مۇناي-گاز سەكتورى جابادى. 2021 جىلى ۇلتتىق قوردان ماقساتتى جانە كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتەر 3,7 ترلن تەڭگەنى نەمەسە رەسپۋبليكانىڭ بارلىق بيۋدجەتتىك كىرىستەرىنىڭ شامامەن 32,8% قۇرايدى.
ەسكە سالايىق, مۇناي كىرىستەرىنە شيكى مۇنايعا ەكسپورتتىق كەدەندىك باج سالىعى, مۇناي سەكتورىنداعى ۇيىمداردان الىناتىن تىكەلەي سالىقتار جانە وسى ءوندىرۋشى سالاداعى ۇيىمداردىڭ وپەراتسيالارىنان تۇسكەن باسقا تۇسىمدەر كىرەدى. ETP مۇنايدىڭ اعىمداعى باعاسىنا بايلانىستى جانە بارلىق باسقا كىرىستەردەن ايىرماشىلىعى, ول تىكەلەي بيۋدجەتكە جىبەرىلەدى. بۇل باج بيۋدجەت كىرىستەرىن قالىپتاستىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى: مىسالى, 2019 جىلى ول 1,153 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەردەن باسقا, بيۋدجەت بيۋدجەتتەردىڭ وبلىستاردان الىنۋىمەن, سونداي-اق وبلىستىق بيۋدجەتتەردەن, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن استانا بيۋدجەتتەرىنەن ترانسفەرتتەرمەن تولىقتىرىلادى.
مۇناي كىرىستەرىنە شيكى مۇنايعا ەكسپورتتىق كەدەندىك باج سالىعى, مۇناي سەكتورىنداعى ۇيىمداردان الىناتىن تىكەلەي سالىقتار جانە وسى ءوندىرۋشى سالاداعى ۇيىمداردىڭ وپەراتسيالارىنان تۇسكەن باسقا تۇسىمدەر كىرەدى. مۇنايدىڭ اعىمداعى باعاسىنا بايلانىستى جانە بارلىق باسقا كىرىستەردەن ايىرماشىلىعى, ول تىكەلەي بيۋدجەتكە جىبەرىلەدى. بۇل باج بيۋدجەت كىرىستەرىن قالىپتاستىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى: مىسالى, 2019 جىلى ول 1,153 ترلن تەڭگەنى قۇرادى.
ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەردەن باسقا, بيۋدجەت وبلىستىق بيۋدجەتتەردەن, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن استانا بيۋدجەتتەرىنەن ترانسفەرتتەرمەن تولىقتىرىلادى.
ال مۇناي كىرىستەرىنە شيكى مۇنايعا ەكسپورتتىق كەدەندىك باج سالىعى, مۇناي سەكتورىنداعى ۇيىمداردان الىناتىن تىكەلەي سالىقتار جانە وسى ءوندىرۋشى سالاداعى ۇيىمداردىڭ وپەراتسيالارىنان تۇسكەن باسقا تۇسىمدەر كىرەدى. مۇنايدىڭ اعىمداعى باعاسىنا بايلانىستى جانە بارلىق باسقا كىرىستەردەن ايىرماشىلىعى, ول تىكەلەي بيۋدجەتكە جىبەرىلەدى. بۇل باج بيۋدجەت كىرىستەرىن قالىپتاستىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى: مىسالى, 2019 جىلى ول 1,153 ترلن تەڭگەنى قۇرادى.
ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەردەن باسقا, بيۋدجەت بيۋدجەتتەردىڭ وبلىستاردان الىنۋىمەن, سونداي-اق وبلىستىق بيۋدجەتتەردەن, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن استانا بيۋدجەتتەرىنەن ترانسفەرتتەرمەن تولىقتىرىلادى.
شوعىرلاندىرىلعان كىرىستى ءبولۋ نۇر-سۇلتان, الماتى, اتىراۋ جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ بيۋدجەتتەرىنەن بيۋدجەتتى الىپ تاستاۋ كولەمى بارلىعى 451 ميلليارد تەڭگەدەن اسادى. شىن مانىندە, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ دونورلارى - بۇل قىزمەت كورسەتۋ سالاسى دامىعان ەكى ءىرى قالا جانە ەكى «مۇنايلى» ايماق. ايماقتىق بيۋدجەتتەردەن بولىنەتىن ترانسفەرتتەردىڭ مولشەرى 200 ميلليارد تەڭگە بولىپ بەلگىلەندى, ۇكىمەت ولاردى قاي وبلىستاردان الۋعا بولاتىندىعىن انىقتاۋى كەرەك.
بيۋدجەتتىك كىرىستەرىنىڭ جارتىسىنان كوبى 2021 جىلى 6,64 ترلن تەڭگە جوسپارلانعان سالىق تۇسىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ۇكىمەتتىڭ جوسپارلارىنا سايكەس, قوسىمشا قۇن سالىعى شامامەن 3,1 ترلن, كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى - 1,86 ترلن, ال كەدەندىك تولەمدەر - 1,023 ترلن.
سالىقتىق ەمەس تۇسىمدەر ايتارلىقتاي از - 286,36 ملرد. مىسالى مەملەكەتتىك مەنشىكتەگى كىرىستەر, ياعني مەملەكەتتىك كاسىپورىندار مەن كومپانيالاردىڭ كىرىسى - 243,9 ملرد.
2021 جىلى 6,64 ترلن تەڭگە جوسپارلانعان سالىق تۇسىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ۇكىمەتتىڭ جوسپارلارىنا سايكەس, قوسىمشا قۇن سالىعى شامامەن 3,1 ترلن, كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى - 1,86 ترلن, ال كەدەندىك تولەمدەر - 1,023 ترلن تەڭگە.
سالىقتىق ەمەس تۇسىمدەر ايتارلىقتاي از - 286,36 ملرد. بۇعان, مىسالى, مەملەكەتتىك مەنشىكتەگى كىرىستەر, ياعني مەملەكەتتىك كاسىپورىندار مەن كومپانيالاردىڭ كىرىسى - 243,9 ملرد.
الەۋمەتتىك باعىت – ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك كومەك جانە ءال-اۋقات, مادەنيەت, سپورت, تۋريزم جانە اقپاراتتىق كەڭىستىكتى قامتيتىن الەۋمەتتىك بيۋدجەتتىڭ باپتارى 2021 جىلى مەملەكەت ءۇشىن باسىمدىق بولىپ قالا بەرەدى. بۇل ساناتقا بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ جارتىسىنان استامى - 7 تريلليون تەڭگەدەن استام قاراجات كەلەدى. سالىستىرۋ ءۇشىن: 2020 جىلى ولار 6,66 ترلن تەڭگەنى قۇراسا, 2019 جىلى 5,21 ترلن. 2018 جىلعا دەيىن بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك شىعىستارى بىركەلكى ءوستى - ورتاشا ەسەپپەن العاندا جىلىنا 400 ميللياردتان اسپايدى. 2019 جىلدىڭ وزىندە وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا الەۋمەتتىك شىعىندار تريلليون تەڭگەگە ءوستى - 4,274-تەن 5,214 ترلن-عا دەيىن. نەگىزىنەن, بۇل شىعىستار ساناتى مەملەكەتتىك زەينەتاقى مەن جاردەماقىنى قامتيتىن «الەۋمەتتىك كومەك جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ» بيۋدجەتتىك ساناتى ەسەبىنەن وسۋدە - ەگەر ول 2018 جىلى 2,578 ترلن بولسا, وندا 2020 جىلى ول 4 تريلليوننان استى.
2021 جىلى بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك قۇرامداس بولىگىنىڭ قوسىمشا سالماعى (وعان ءداستۇرلى تۇردە جاردەماقى تولەمدەرى, ءبىلىم بەرۋ جانە مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىمدى قولداۋ كىرەدى) مۇعالىمدەر مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىنىڭ ءوسۋى بولىپ قالا بەرەدى.
الەۋمەتتىك قىزمەتتەردىڭ ستاۆكاسى بيۋدجەتتىك شىعىستاردىڭ كىرىستەرگە قاراعاندا تەز وسۋىنە اكەلدى. مىسالى, 2019 جىلى مۇناي باعاسىنىڭ باررەلىنە 60 دوللاردان جوعارى قالپىنا كەلۋى اياسىندا ناقتى سالىقتىق تۇسىمدەر 14% ءوستى. بىراق بۇل شىعىنداردىڭ 16,7% ءوسۋىن وتەي المادى.
2021 جىلى بيۋدجەت تاپشىلىعىن جابۋ ءۇشىن قازاقستان ۇكىمەتى ازيا دامۋ بانكىمەن جانە ازيا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار بانكىمەن جالپى سوماسى 1,57 ميلليارد ەۋروعا (8 جەلتوقسانداعى باعام بويىنشا شامامەن 800,35 ميلليارد تەڭگە) نەسيە بەرۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى. بۇل اقشا «COVID-19 پاندەمياسى كەزىندە ەكونوميكانى قولداۋعا» ارنالعان, ول رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ تاپشىلىعىن كىرىستەردى ەسەپكە الا وتىرىپ قارجىلاندىرۋعا جۇمسالادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسىنا تۇسىندىرمە جازبادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى بيۋدجەت تاپشىلىعىن 2023 جىلعا قاراي ءجىو-ءنىڭ 2,1% -نا دەيىن تومەندەتۋدى جوسپارلاپ وتىرعانى ايتىلعان. شىعىنداردى قىسقارتۋ بويىنشا ناقتى شارالار كورسەتىلمەگەن جانە ولار قازىردىڭ وزىندە قابىلدانعان, مىسالى, فورۋمداردان جانە كەڭ اۋقىمدى مەرەكەلەردەن باس تارتۋ تۋرالى ءالى دە ايتارلىقتاي ناتيجە بەرگەن جوق.