بۇگىن بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ شەشىمىمەن حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا كۇنى اتالىپ وتۋدە. اتاۋلى مەرەكەدە ەلدەگى اۆياتسيانىڭ وركەندەۋى مەن دامۋى ءۇشىن ەڭبەك ەتەتىن قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىنىڭ بارلىق قىزمەتكەرلەرىن قۇتتىقتايمىز.
2020 جىلى قازاقستاندىق اۋە كومپانيالار 70-تەن استام رەپاترياتسيالىق رەيستەردى ورىندادى, شامامەن 11 مىڭ جولاۋشى تاسىمالداندى. اۆياتسيا بيلىگىنىڭ, سونداي-اق ەۆاكۋاتسياعا قاتىسقان ەكيپاج مۇشەلەرىنىڭ, اۋە كومپانيا باسشىلىعى مەن قىزمەتكەرلەرىنىڭ, جەردەگى قىزمەتتەردىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىسى مەن كاسىبيلىگىنىڭ ارقاسىندا ازاماتتار قحر-دان (ۋحان جانە سيان ق.), رەسەي, گرۋزيا جانە باسقا ەلدەردەن ەۆاكۋاتسيالاندى. ازاماتتىق اۆياتسيا كۇشتەرى ءبىزدىڭ وتانداستارىمىزدى – ەۋروپا ەلدەرىنەن ستۋدەنتتەردى, قازاقستاندىق تۋريستەردى جانە شەت ەلدەردەگى ترانزيتتىك ازاماتتاردى ەلگە قايتارۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىردى.
55 گۋمانيتارلىق رەيس (تۇراقتى جانە چارتەرلىك) ورىندالدى جانە 555 توننادان استام جۇك (وكپەنى جاساندى جەلدەندىرۋ اپپاراتتارى, ماسكالار, كوستيۋمدەر, جەدەل تەستتەر, قاجەتتى ءدارى-دارمەكتەر) تاسىمالداندى. بارلىق رەيستەر كۇشەيتىلگەن سانيتارلىق قاۋىپسىزدىك جاعدايىندا ورىندالدى.
كوروناۆيرۋستىق پاندەميانىڭ تارالۋى جانە رەيستەردىڭ توقتاتىلۋى, سالاداعى ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەرگە تەرىس اسەرىن تيگىزدى. بيىلعى جىلى نەگىزگى كورسەتكىشتەردىڭ تومەندەۋى بايقالادى – وسى جىلدىڭ 10 ايىندا وتاندىق اۋە كومپانيالار تاسىمالداعان جولاۋشىلار سانى 4,4 ملن.ادامدى قۇرادى, بۇل 2019 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن سالىستىرعاندا 38%-عا از (7,1 ملن. جولاۋشى). اۋەجايلاردا قىزمەت كورسەتىلگەن جولاۋشىلار مەن ترانزيتتىك جولاۋشىلار سانى بويىنشا كورسەتكىشتەر دە تومەندەدى. جالپى الەمدە, بولجامدارعا سايكەس بيىلعى جىلى الەمدىك جولاۋشىلار اعىنى 60-70% - عا تومەندەيدى دەپ كۇتىلۋدە.
حالىقارالىق اۋە كولىگى قاۋىمداستىعىنىڭ (IATA) باعالاۋى بويىنشا تاسىمالداۋ كولەمىن 2019 جىلعى دەڭگەيگە دەيىن تولىق قالپىنا كەلتىرۋ 2023 جىلدان ەرتە بولمايدى. سونىمەن قاتار, IATA 2020 جىلى جولاۋشىلار اعىنى دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنەن سالانىڭ كىرىس شىعىنىن 252 ميلليارد اقش دوللارىنا باعالايدى. وتاندىق ازاماتتىق اۆياتسيا ۇيىمدارىنىڭ شىعىندارى شامامەن 356,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.
شىعىنداردى قىسقارتۋ جانە وتاندىق اۋە كومپانيالار مەن اۋەجايلاردىڭ بانكروتتىعىن بولدىرماۋ ماقساتىندا ۇكىمەت سالىق جەڭىلدىكتەردىڭ مەملەكەتتىك قولداۋ شارالار پاكەتىن قابىلدادى. ونىڭ ىشىندە كەيبىر سالىقتار مەن الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ مولشەرلەمەلەرىنە «0» كوەففيتسيەنتىن بەلگىلەۋ, ۇشاقتارعا يمپورتتالاتىن قوسالقى بولشەكتەر مەن رەزيدەنت ەمەستەردى قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتۋ, جەر ۋچاسكەلەرىن پايدالانعانى ءۇشىن تولەماقى جانە جەر سالىعىنان بوساتۋ جانە باسقالار. COVID-19 سالدارىن ازايتۋ جانە اۆياكاسىپورىندارعا كومەك كورسەتۋ جۇمىستارى جالعاساتىن بولادى.
قازىرگى ۋاقىتتا ەلدەگى جانە الەمدەگى ەپيدەميولوگيالىق جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, اۋە قاتىناستارىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا شارالار كەزەڭمەن قابىلدانۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا ىشكى تۇراقتى رەيستەر تولىعىمەن قالپىنا كەلتىرىلدى. سونداي-اق, 12 ەلمەن (تۇركيا, كورەيا, ءباا, بەلارۋس, ۋكراينا, گەرمانيا, نيدەرلاندى, وزبەكستان, قىرعىزستان, ەگيپەت, رەسەي, مالديۆتەر) اپتاسىنا 52 رەيس جيىلىگىمەن حالىقارالىق رەيستەر ورىندالادى. بۇل كورونوۆيرۋسقا دەيىنگى حالىقارالىق تاسىمالداردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 12%-ىن قۇرايدى. كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنا بايلانىستى جاعداي جاقسارعان سايىن رەيستەردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلادى.
جاڭا قيىندىقتارعا قاراماستان, 2020 جىلى ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسى ۇشۋ قاۋىپسىزدىگى دەڭگەيىن ودان ءارى جوسپارلى ارتتىرۋ جانە نەگىزگى ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىستى جالعاستىرۋدا. وتكەن جىل سالا ءۇشىن بىرقاتار ماڭىزدى وقيعالارمەن ەرەكشەلەندى.
2019 جىلعى 1 تامىزدا قۇرىلعان قازاقستاننىڭ اۆياتسيالىق اكىمشىلىگى ۇلىبريتانيانىڭ ازاماتتىق اۆياتسيا اگەنتتىگىنىڭ (UK CAA) جانە EASA مودەلىنە نەگىزدەلگەن سالانى مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ جاڭا ءتاسىلىن كورسەتەدى. 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قازاقستاننىڭ اۆياتسيالىق اكىمشىلىگىنىڭ ينسپەكتورلارى پايدالانۋشىنىڭ 43 ينسپەكتسيالىق تەكسەرۋىن جانە 8 سەرتيفيكاتسياسىن جۇرگىزدى. 6 وپەراتوردىڭ قىزمەتى توقتاتىلدى: Jet Airlines, Jenis Air, Azee Air, Phoenix, Qazaq Helicopters, MS AIR KZ. BekAir, Sigma Airlines اۋە كومپانيالارىنىڭ سەرتيفيكاتتارى قايتارىپ الىندى. اۆياتسيالىق اكىمشىلىك اۋە كەمەلەرىنە 240 ينسپەكتسيالىق تەكسەرۋ جۇرگىزدى, 79 ازاماتتىق اۋە كەمەلەرىنە مەملەكەتتىك تىركەۋ كۋالىگى بەرىلدى, ۇشۋعا جارامدىلىق تۋرالى 145 سەرتيفيكات, 17 اۆياتسيالىق تەحنيكاعا تەحنيكالىق قىزمەت كورەسەتۋ جانە جوندەۋ جونىندەگى ۇيىمنىڭ سەرتيفيكاتى بەرىلدى. اۋەجايلارعا 15 ينسپەكتسيالىق تەكسەرۋ, 20 سەرتيفيكاتسيالاۋ جۇرگىزىلدى. اۆياتسيا پەرسونالىنا كۋالىك بەرۋ بويىنشا 2638 مەملەكەتتىك قىزمەت, اۆياتسيالىق وقۋ ورتالىقتارىنا 13 مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتىلدى. 3 اۆياتسيالىق وقۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتى توقتاتىلدى: Bek Air, Ultuga جانە Sky School.
2020 جىلى قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىنداعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس جالعاستىرىلدى. قازاقستان ازاماتتىق اۆياتسيادا قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى وقيعالاردىڭ الدىن الۋ جانە ونى باسقارۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىق كەلىسىمگە (CAPSCA) قوسىلدى. سونداي-اق, قازاقستان حالىقارالىق اۆياتسيا ءۇشىن كومىرتەگى شىعارىندىلارىن وتەۋ جانە ازايتۋ جۇيەسىنىڭ (CORSIA) مۇشەسى بولدى. بۇعان اۆياتسيالىق اكىمشىلىكتىڭ شىعارىندىلار تۋرالى يكاو-عا العاشقى بايانداماسىن ۇسىنۋى سەبەپ بولدى. قازىرگى ۋاقىتتا اۆياتسيالىق اكىمشىلىكتىڭ قىزمەتكەرلەرى شىعارىندىلار نورمالارىنا سايكەس مىندەتتى ەسەپ بەرۋگە دايىندالۋدا. وسى كەزەڭدە ينسپەكتورلار 40 nان استام ترەنينگتەرگە قاتىستى.
وتكەن جىلدىڭ ماڭىزدى شارالارىنىڭ ءبىرى - قازاقستاننىڭ ەۋروپالىق كوميسسيامەن جانە ەۋروپالىق ۇشۋ قاۋىپسىزدىگى اگەنتتىگىمەن (EASA) ءوزارا ارەكەتتەستىگى. ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتى مەن اۆياتسيالىق اكىمشىلىكتىڭ ەسەبى ۇشۋ قاۋىپسىزدىگى كوميتەتىنىڭ وتىرىسىندا قارالدى. ەسەپ قورىتىندىسى بويىنشا ەۋروپالىق كوميسسيا بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندىق اۆياتاسىمالداۋشىلاردى ەۋروپالىق وداققا ۇشۋعا تىيىم سالىنعان اۆياتاسىمالداۋشىلار تىزىمىنە ("قارا ءتىزىم") ەنگىزۋگە نەگىز جوق دەپ شەشىم قابىلدادى.
اعىمداعى جىلدىڭ 2 جەلتوقسانىندا ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ اۆياتسيالىق ديرەكتورى فيليپپ كورنەليس قازاقستاننىڭ اۆياتسيالىق اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسىنا جولداعان رەسمي حاتىندا: «ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ ۇشۋ قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى كوميتەتى قازاقستاننىڭ اۆياتسيا بيلىگىنىڭ ۇشۋ قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى انىقتالعان كەمشىلىكتەردى جويۋ بارىسىنداعى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىن اتاپ وتەدى. بۇل ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىن قاداعالاۋ باعدارلاماسىن كۇشەيتۋ, اۆياتسيالىق اكىمشىلىكتىڭ قاداعالاۋ قىزمەتىنە شولۋ, تەحنيكالىق پەرسونالدى ىرىكتەۋ مەن وقىتۋ جوسپارلارى, ساپانى باسقارۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار جانە ۇشۋ قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى الەۋەتتى ارتتىرۋداعى تەحنيكالىق دامۋدىڭ ستراتەگيالىق ءتاسىلىن قامتيدى».
كوروناۆيرۋستىق پاندەمياعا دەيىن ىسكە اسىرىلا باستالعان ماڭىزدى جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقارالىق اۋەجايىنىڭ TSE ءۇش ارىپتىك كودىن NQZ-گە وزگەرتۋ بولدى. IATA-نىڭ 2020 جىلعى 6 ساۋىردەگى ارنايى حابارلاماسىنا سايكەس, ەلوردا اۋەجايىنىڭ ءۇش ارىپتىك كودىن وزگەرتۋ تۋرالى سوڭعى رەسمي شەشىم قابىلداندى. 2014 جىلدان باستاپ بۇكىل الەم بويىنشا اۋەجايلاردىڭ ءۇش ارىپتىك كودتارىن تاعايىنداۋ جانە وزگەرتۋ ۇيىمنىڭ تاسىلدەرىن وزگەرتۋ بويىنشا IATA باسشىلىعىمەن جانە ساراپشىلارىمەن ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزىلدى. بۇگىندە جولاۋشىلار NQZ جاڭا كودىن بيلەتتەردە, باگاج بيركالارىندا جانە اقپاراتتىق تابلولاردا باقىلاي الادى.
ينستيتۋتسيونالدىق شارالاردان باسقا, 2020 جىلى اۋەجايلاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جالعاستىرىلدى. ەلىمىزدىڭ ازاماتتىق اۆياتسياسىنىڭ قازىرگى تاريحىنداعى باستى جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى تۇركىستاندا جاڭا اۋەجايدىڭ سالىنۋى جانە ىسكە قوسىلۋى بولسا كەرەك. 30 قاراشادا تۇركىستان حالىقارالىق اۋەجايى العاش رەت اەرودرومنىڭ جارامدىلىعى سەرتيفيكاتىن الدى, ال 1 جەلتوقساندا تۇركىستان مەن نۇر-سۇلتان قالالارى اراسىندا العاشقى تۇراقتى رەيس ورىن الدى. بۇل مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعان ماڭىزدى وڭىرلىك وقيعا.
ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسى بيىلعى جىلعى كەزدەسكەن قيىندىقتارعا قاراماستان, قازاقستاننىڭ اۆياتسيالىق بيلىگى سالانى قالپىنا كەلتىرۋگە كۇن سايىن كۇش سالۋدا.
الداعى جىلدارعا ارنالعان دامۋدىڭ باسىم باعىتى ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىنىڭ دەڭگەيىن ۇنەمى ارتتىرۋ بولىپ قالا بەرەدى. قازاقستاننىڭ اۆياتسيالىق اكىمشىلىگى ءتورت ەلەمەنتتى كەشەندى ستراتەگيالىق باعدارلاماسىن ىسكە قوستى جانە جوعارى ساپالى بايلانىس جانە كەڭەس بەرۋ پروتسەستەرىن باستادى. العاشقى ەكى كەزدەسۋ اۋە كومپانيالار مەن اۋەجايلارمەن ءوتتى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس جۇيەگە قوسىمشا اۆياتسيالىق سۋبەكتىلەردى قوسۋمەن 2021 جىلى جالعاستىرىلاتىن بولادى. باستى مىندەت - 2022 جىلى كۇتىلەتىن يكاو ۇشۋ قاۋىپسىزدىگى ءاۋديتىن ءساتتى اياقتاۋ. اۆياتسيالىق بيلىك ورىندارىنىڭ قۇرىلىمدىق وزگەرىستەرىنە بايلانىستى قازاقستان يكاو ستاندارتتارى مەن ۇسىنىلاتىن پراكتيكاسىنا سايكەستىك دەڭگەيىن 80%-عا دەيىن راستاۋى جانە جاقسارتۋى ءتيىس (قازىرگى كورسەتكىش-74%). اۋديتكە دايىندىق باستالىپ كەتتى - "كولىك ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى" زاڭ جوباسى ازىرلەنۋدە.
سونداي-اق ەااب رەگلامەنتىن ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە جانە ەۋروپالىق ستراتەگيالىق اۆياتسيا ورگانى بولىپ تابىلاتىن ەۋروپالىق ازاماتتىق اۆياتسيا كونفەرەنتسياسىنا باقىلاۋشى رەتىندە قاتىسۋ ارقىلى قازاقستان حالىقارالىق اۆياتسيالىق جۇيەنىڭ قۇندى مۇشەسىنە اينالۋدا..
ءىرى جانە الۋان ءتۇرلى اۆياتسيا سالاسىن باسقارۋ ءۇشىن قاجەتتى IT-ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ, قىزمەتكەرلەردى ىرىكتەۋ جانە وقىتۋ جالعاستىرىلۋدا. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 788-دەن استام اۋە كەمەسى,ال 500-دەن استام اۋە كەمەسى شەتەلدە تىركەلگەن جانە ەلدە پايدالانىلادى, قازاقستان 20 جەتەكشى اۆياتسيالىق ەلدىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. جوسپارلار جاڭا مەحانيزمدەردى ەنگىزۋ ارقىلى ىسكە اسىرىلۋدا. مىسالى, "استانا" حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ پلاتفورماسىندا اۋە كەمەلەرىنىڭ حالىقارالىق ءتىزىلىمىن جانە كەپىل ءتىزىلىمىن قۇرۋ جوسپارى. اۆياتسيالىق تاۋەكەلدەردى باقىلاۋدىڭ حالىقارالىق تەتىكتەرى, سونداي-اق اۆياتسيالىق سالانىڭ تاۋەكەلدەرىن باسقارۋدىڭ جانە قاداعالاۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى.
"نۇرلى جول" باعدارلاماسى شەڭبەرىندە اۋە كولىگى ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋ جۇمىستارى جالعاستىرىلادى. شىمكەنت قالاسى اۋەجايىنىڭ جاڭا تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى جالعاسۋدا, وسكەمەن قالاسى اۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىن قايتا جاڭارتۋ باستالدى, سونداي-اق ورال قالاسى اۋەجايىنىڭ اەروۆوكزال كەشەنىن قايتا جاڭارتۋ جالعاسۋدا.
قۇرمەتتى سالا قىزمەتكەرلەرى!
وسى ەرەكشە كۇنى سالانىڭ بارلىق قىزمەتكەرلەرىن قۇتتىقتاي وتىرىپ, ء وز ءىسىنىڭ ماماندارىنا باعا جەتپەس ۇلەس قوسقانى ءۇشىن العىس ايتامىز. اۆياتسيا وتە كۇردەلى, بىراق سونىمەن بىرگە قىزىقتى قولونەر بولا تۇرا, كاسىبيلىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى, ءوز ىسىنە بەرىلگەن جانە ەڭ قيىن جاعدايلاردا وڭتايلى شەشىم تابا الاتىن ادامداردان تۇرادى. اۆياتسيالىق بيلىك اتىنان ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىنىڭ بارلىق قىزمەتكەرلەرىن قۇتتىقتايمىز, وتباسىلارىڭىزعا بەيبىتشىلىك پەن دەنساۋلىق, جاڭا جوسپارلار مەن كاسىبي جەتىستىكتەر تىلەيمىز.