كونە سوزدەر كومبەسى

ابدان – حالىقتان جينالاتىن ەجەلگى سالىق ءتۇرى. «سىبان-راپتان باسىپ الىپ, بودانىنا قاراتقان قازاق, قىرعىزدان قىتاي يمپەراتورىنا ابدان تولەپ تۇرۋعا مىندەتتى ەدى» (ج.تۇرلىباي)

ادارعى – ۇلكەن ينە, ياعني تەبەن ءتۇرى. «كوك كەبىسىن كوكتەپ ءوتتى ادارعى» (ق.شاڭعىتباەۆ).

اجان – ساقشى, ايداۋىل. «اجاننىڭ قولىنا تاپسىرىپ تۇرمەگە جونەلتتى». (س.شاريپوۆ)

ازادا – ءجۇرىسى جايلى جىلقى. ء«جۇرىستى, ءوزى سۇلۋ ازادا اتپەن, بارايىن كوپشىل بولساڭ,  ءجۇز جىگىتپەن...».  (ب.قاليەۆ)

ازبار –  مال بورداقىلاۋعا ارناپ, قاراڭعىلاپ جا­ساعان ورىن. «قىرعاۋىلداي قىزىل نار, الشاڭ­دا­عان اساۋلار, ازباردا تۇرىپ جەم جەگەن, اياعىن اسەم سەرمەگەن» (قاشاعان اقىن).

ازبەنىش – ناپاقا,  داتكە قۋات. «ونىڭ الدانىش, ازبەنىشى – ورازا اشارى». (ج.ايماۋىتوۆ)

ايعىرجاپ – ۇلكەن ارىق.  «سۋارما ەگىستىكپەن كۇن كورگەن ەلدىڭ ايعىرجاپ جاساۋدان باستاپ, ەگىندى ورىپ,  جيناپ العانشا قولىنان كەتپەنى تۇسپەيدى» (ع.مۇستافين).

ايماۋىت – بولاتتان  شىنجىرلاپ سوققان ساۋىت. «ايماۋىتتىڭ شىنجىر تورى دەنەگە باتپاۋ ءۇشىن ىشىنەن كيىز كەبەنەك كيەدى» (قسە). 

اقابا –  ەگىنگە جىبەرىلەتىن سۋدىڭ ارىقتان اسىپ توگىلگەن ارتىعى. «سۋ لاي باتپاقتى اتىزداردا اقا­­بالانىپ, ارتقى اتىزدار تىڭايتقىشتان قۇر قا­لادى» (ى.جاقاەۆ).

اقبۇرعى – تۇتقىننىڭ موينىنا كيگىزەتىن اعاش  بۇعاۋ. «اقبۇرعى موينىمىزعا سوندا سالدى, شە­­رىك­تەر تەمىر ۇيگە الىپ باردى» («ارقالىق باتىر» جىرى).

اقتاشى – شىڭعىس حان كەزىندە وردا جىلقىسىن باپتاۋشى ادام.  «شۋل قاۋم تاتار احتاشى بەكىلىگى ءتورت كازيك ەدى» (قادىرعالي جالايري). 

الاگ ۇلىك –  تۇيە ت ۇلىگىنىڭ اۋرۋى. «جەلى تولعان تۇيەڭدى, جان شەشەكە, الاگ ۇلىك اكەتسىن دەدى قوزى» («قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ» جىرى). 

الاقانشىق – بىردە ۇدەپ, بىردە سايا­بىر­لاپ سوعاتىن قارلى بوران. ء«بىر ساتكە بوران الاقان­شىقتا­نىپ ەدى, تاڭ بىلىنگەن كەز ەكەن, اياز شيراي ءتۇسىپتى» (ز.اقىشوۆ).

بوداۋحان توقان ۇلى,

ەتنوگراف