اۆتورلىق بولسا دا, كوممەرتسيالىق بولسا دا, كينو قىمبات ونەردىڭ قاتارىنا جاتادى. تابىسقا كومىلىپ قالۋدى كوزدەپ, كاسساعا جۇمىس ىستەيتىن رەجيسسەرلەر تۇگىلى, شىعىنعا باتسا دا ناعىز شىنشىل كينو تۇسىرۋمەن اينالىساتىن شىعارماشىلىق يەلەرىنىڭ ءوزى بولاشاق فيلمىنە مەملەكەت تاراپىنان بولىنەر بيۋدجەتتىڭ مولداۋ بولعانىن قالاپ تۇرادى. سوندىقتان «تەگىن» دەگەن ءسوزدى ەستىسە, كينونىڭ توڭىرەگىندە جۇرگەندەر ميىعىنان ك ۇلىپ, مازاقتاپ كەتەدى. ال كينەماتوگرافيادا تەگىن تۇسىرىلەتىن فيلمدەر بار جانە ول «پارتيزان كينوسى» دەپ اتالادى.
«تەگىن» دەپ ميلليونداعان بيۋدجەتپەن سالىستىرعانداعى جالپىلاما ءسوز, ايتپەسە تولىقتاي تەگىن كينو بولمايدى, كەز كەلگەن كينو شىعىندى قاجەت ەتەدى. تۇسىرەتىن تەحنيكا كينوستۋديا تاراپىنان تەگىن بەرىلدى دەگەن كۇننىڭ وزىندە, بەرىگە سالعاندا, ون-ون بەس مىڭ دوللاردى قايتسە دە قاجەت ەتەدى. پارتيزان كينوسىنداعى باستى قاعيدا – يدەيا مەن دوستىق. قازىر يىعىنا توي كامەراسىن اسىپ الىپ تا, ءتىپتى تەلەفونمەن دە كينو تۇسىرۋگە بولادى دەپ ەسەپتەيتىندەر بار. بۇل ءادىس اسا كوپ شىعىندى قاجەت ەتپەۋى مۇمكىن. الايدا ماسەلە مىنادا: كاسىبي اكتەرلەردى شاقىرا وتىرىپ, ولارعا اقشا تولەمەي, تەگىن فيلم تۇسىرۋگە بولا ما؟ پارتيزان كينو ءتۇسىرۋ ءۇشىن اۆتومات اسىنىپ, جاۋدان جاسىرىنىپ, جەر باۋىرلاپ ەڭبەكتەپ, ورمانعا بارۋدىڭ قاجەتى جوق. كينوگەرلەردىڭ ءوز اراسىندا وسىلاي اتالعانىمەن «پارتيزان» بولۋعا كەز كەلگەن اكتەر دە, وپەراتور دا, كومپوزيتور دا, سۋرەتشىلەر دە كەلىسە بەرمەيدى جانە بۇل جانرعا كوزقاراس تا بىركەلكى ەمەس. بۇل كينونىڭ العاشقى وكىلدەرى پايدا بولعاندا «پارتيزان كينوسى دەگەن بولمايدى, بولۋى مۇمكىن دە ەمەس! پارتيزان دەگەن جاۋ جەرىنە بارىپ ارەكەت جاسايتىن ادام. سوندا بۇلار كىمدى جاۋ ساناپ وتىر؟ كينو دۇرىس نيەتتەن, تازا جۇرەكتەن تۋى ءتيىس» دەپ اتتانداپ شىققاندار دا بولدى. شىنىندا دا, داعدارىس پەن ەكونوميكالىق قيىندىقتان كوز اشپايتىن كەزەڭدە اقشاسىز كينو ءتۇسىرۋ دەگەنىڭىز اقىلعا سىيمايتىن ابسۋرد تىرلىك قوي. ءتىپتى اتاعى جەر جارعان ءارتىس تۇگىلى, جالت ەتىپ ءبىر كورىنەتىن ەكى سەكۋندتىق ەپيزودىنا دا قىرۋار قالاماقى الىپ ۇيرەنىپ قالعان اكتەردىڭ «پارتيزان» بولۋدان ات-تونىن الىپ قاشاتىنىن تۇسىنۋگە بولاتىن دا سياقتى. بىراق سوعان قاراماستان پارتيزان كينوسى ءومىر سۇرۋگە تولىق قۇقىلى, ەڭ باستىسى, ونى دا جان-جۇرەگىمەن ءسۇيىپ ىستەيتىن كينوگەرلەر بار. مەيلى, ميلليون بەرمەسە, قارا تىرناعىن دا قيمىلداتقىسى كەلمەيتىندەر تۇسىرمەي-اق قويسىن, الايدا كاسىبىن قالتقىسىز سۇيەتىن, ونەرگە شىن بەرىلگەن ءجالاڭتوس-جاناشىرلار قالاي دا تابىلادى, مىنە, سولار عانا كوزىن جۇمىپ تۇرىپ, ول جانرعا بەل بۋىپ بارا الادى.
«پارتيزان كينوسى» – قازاقستان كينەماتوگرافياسى ءۇشىن جاڭا باعىت. ازىرگە ءوز يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا كوزسىز ەرلىككە بارىپ, تەگىن فيلم ءتۇسىرىپ تانىلعان رەجيسسەرلەر جوقتىڭ قاسى بولعانىمەن, اۋىزدى قۋ شوپپەن سۇرتۋگە دە بولمايدى. بۇل باعىتتىڭ «كىندىك اكەسى» دەپ كوپشىلىك رەجيسسەر دارەجان ومىرباەۆتى اتاپ ءجۇر. سوناۋ جىلدارى ءادىلحان ەرجانوۆ, اسقار ۇزاباەۆ, ارسلان اكۋباەۆ, جاسۇلان پوشانوۆ, مۇرات ماحان, تالعات بەكتۇرسىنوۆ, دەنيس بوريسوۆ سياقتى بىرقاتار رەجيسسەرلەر بىرىگىپ, قازاقستاندىق «پارتيزان كينوسى» قوزعالىسىن قۇرىپ, مانيفەستىن جازىپ تۇرىپ, فيلمدەر تۇسىرە باستادى. الايدا ەرجانوۆتىڭ «قوجايىندار» دەگەن ءفيلمىن شەتەل ماقتاعانىمەن, جەرگىلىكتى شەنەۋنىكتەر ۇلكەن ەكراننان كورسەتپەك تۇگىلى, «قازاقستاننىڭ اتىنا كىر كەلتىردىڭ» دەپ جاس رەجيسسەردى يت قوسىپ قۋعا دەيىن باردى. مۇنىمەن قازاق پارتيزان كينوسى قوزعالىسىنىڭ بەلسەندىسى ءا.ەرجانوۆتىڭ تاۋى شاعىلا قويمادى, بۇدان كەيىن دە بىرنەشە ءفيلمى شەتەلدىك جۇلدەلەرگە يە بولدى, «تۇرتۋگە» بولمايتىن تاقىرىپتاردى توڭىرەكتەيتىن باتىلدىعىنان بولار, مۇنداعى ءوز ارىپتەستەرى اراسىنداعى بەدەلى دە جامان ەمەس. بۇل قوزعالىس وتكەن عاسىردىڭ 50-60-جىلدارى مەلودرامالارعا كەڭىردەگىنەن مەلدەكتەي تويىپ بولعان انگليادا, ءسال كەيىنىرەك ارگەنتينادا پايدا بولعان ەكەن. ەڭ وتكىر ءارى تەرەڭدەپ كەتكەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە نازار اۋدارتۋدى, جالپى كينوداعى قاتىپ قالعان دوگمانى سىندىرۋدى مۇرات تۇتادى. بىراق بولماشى عانا بيۋدجەتپەن الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى كورسەتكەن كينوداعى جاڭا فورما باتىس رەجيسسەرلەرىنىڭ قولداۋىنا يە بولعانىمەن, «پروكات» دەيتىن پارمەنى كۇشتى الپاۋىتتىڭ ماڭايىنان جۇرە المايتىن «پارتيزان كينوسىنىڭ» قازاق توپىراعىندا ءوسىپ-ءونۋ مۇمكىندىگىن ءبىردى-ەكىلى ەرجانوۆتاردىڭ پايدا بولۋى تۇپكىلىكتى شەشىپ بەرە المايتىنىن ناقتى جاعدايدىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر.
سوعان قاراماستان جاھاندى جايلاپ, الەمدى قورقىنىش قۇرساۋىندا ۇستاپ كەلە جاتقان پاندەميانىڭ قازاقستاننىڭ باسىنا سالعان قاسىرەتى, سۇمدىعى تۋرالى بەلگىلى رەجيسسەر بولات قالىمبەتوۆ جاقىندا ءتۇسىرۋدى باستاعان «پارتيزان فيلمىندە» بوياماسىز كورسەتۋدى ماقسات ەتىپتى. رەجيسسەر اكتەردى دە, فيلمگە قاتىساتىن باسقا مامانداردى دا الىستان ىزدەگەن جوق. ءوزى تۇسىرگەن, ءوندىرىسى جاقىندا عانا اياقتالىپ, جارىققا شىعۋىن كۇتىپ جاتقان «مۇقاعالي» فيلمىنە قاتىسقان شىعارماشىلىق توپ شىپ-شىرعاسى بۇزىلماي جاڭا ءفيلمنىڭ ىشىنەن تابىلىپتى. «پارتيزان كينوسى يدەيا مەن دوستىققا قۇرىلادى» دەگەن قاعيدانىڭ راستىعى وسى جەردەن كورىنەدى. ناعىز كينو اسارى. فيلم سيۋجەتىن قىسقاشا مازمۇنداعاندا بىلاي. فيلم ۆيولونچەلدە وينايتىن ادام اتتى مۋزىكانتتىڭ ءومىرىن باياندايدى. تالانتتى ادامداردىڭ ءبىر تولقىنى جاقسى ءومىر اڭساپ شەتەلگە كەتىپ جاتقان كەزدە, ادام دا ات باسىن سول دۇرمەككە قاراي بۇرعان ەدى. ول شەتەلدە جۇرگەن كەزدە الماتىداعى جەر ۇيىندە گاز باللونى جارىلىپ, ءۇيى ورتەنىپ, وتباسىنداعى ادامداردىڭ ءبارى قايتىس بولادى. ادام الماتىعا ورالادى. كەلسە, ءۇيى دە, جارى مەن بالالارىنىڭ سۇيەگى دە جوق. قايتادان جۇمىسقا ورنالاسپاق بولىپ, ءوز ۇياسى وپەرا تەاترىنا كەلگەن ەدى, باستىعى «كەرەك كەزدە وتانىڭدى تاستاپ كەتىپ قالعانسىڭ» دەپ قابىلدامايدى. ەكەۋىنىڭ اراسىندا تۇسىنبەستىك تۋىپ, اقىرى ادام ەسىكتى تارس جاۋىپ كەتۋگە ءماجبۇر بولادى. ءدال وسى كەزدە ىندەت باستالىپ, جامان تۇماۋ ەلدى جايلاپ, دالادا قاڭعىپ قالعان ادام زەينەتكەر نادەجدا يۆانوۆنانىڭ ءۇيىن پانالايدى. زەينەتاقىسى از كەيۋانانىڭ دا تۇرمىسى جەتىسىپ تۇرعان جوق, پاتەراقى, ازىق-ت ۇلىك الۋعا قينالعان سوڭ ادام قولىنداعى اسپابىن ساتۋعا ءماجبۇر بولادى...
ء«ارى قاراي اڭگىمەلەپ بەرسەم, تۇك تە قىزىعى بولماي قالادى. از ۋاقىت كۇتسە, كورەرمەن ءوزى دە جاڭا فيلممەن قاۋىشادى» دەيدى ب.قالىمبەتوۆ. رەجيسسەردىڭ اڭداتپاسىنا قاراعاندا, جالپى سيۋجەتى ادام تاعدىرىنا قۇرىلعان فيلم «كوروناۆيرۋس كەزىندە ونەر ادامدارى قالاي ءومىر ءسۇردى؟» دەگەن ماسەلەنى كورسەتۋگە ارنالعان.
تاقىرىپ وتە وزەكتى. اسىرەسە ءدال قازىر. قوعام باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىققا نەمقۇرايدى قاراي الماعان رەجيسسەر ءوز ازاماتتىق كوزقاراسىن بىلدىرمەك. بۇگىنگى رەجيسسەرلەرىمىزگە جەتپەي جاتقانى دا وسى قاسيەت – ازاماتتىق ءۇنىن ەستىرتۋ. ساقا كينوگەرلەر ايتىپ جۇرگەندەي, «پارتيزان كينوسى» دەگەن ستۋدەنتتەردىڭ, كينوعا العاش قادام باسقان جاس رەجيسسەرلەردىڭ ءوزىن دالەلدەۋگە ارنالعان باعىتى ما, الدە قالىمبەتوۆ, ومىرباەۆ سياقتى قالىپتاسقان رەجيسسەرلەردى دە قىزىقتىراتىن جانر ما, جاڭا باعىتتىڭ ءارى قارايعى تاعدىرى قالاي ايقىندالاتىنى بەلگىسىز. بەلگىلىسى, كىم شىندىقتى ايتۋدى پارىزى ساناسا, «پارتيزان كينو» دا قولىنا شىراعدانىن ۇستاپ, شىندىق ىزدەپ, جەر باۋىرلاپ العا قاراي جىلجي بەرەدى.
الماتى