تەحنولوگيانىڭ دامىعان زامانىندا سۇرانىسقا يە ماماندىقتار ءتىزىمى عانا ەمەس, ادامنىڭ مەڭگەرۋى ءتيىس داعدىلارى دا وزگەرىسكە ۇشىرادى. تسيفرلى داۋىردە ءىت سالاسىنىڭ قۇلاعىندا ويناۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كوزىمىز كورىپ, قۇلاعىمىز ەستىپ ءجۇر. الەمنىڭ الپاۋىت كومپانيالارىندا تاجىريبە جيناپ, ەلىمىزدىڭ تسيفرلى دامۋىنا ۇلەسىن قوسسام دەيتىن جاندار كوپ. سونىڭ ءبىرى بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز – اينا دوسماحامبەتقىزى. ول TechWomen باعدارلاماسى بويىنشا قازاقستان اتىنان سان-فرانتسيسكو قالاسىنا بارىپ, تاجىريبەدەن وتكەن.
TechWomen باعدارلاماسى STEM سالاسىندا (عىلىم, تەحنولوگيا, ينجەنەر, ماتەماتيكا) جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەرگە ارنالعان. ياعني STEM باعىتى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەردىڭ جوعارعى تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن وزدەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن بارىنشا ىسكە اسىرۋعا كومەكتەسۋگە جانە ولاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان. باعدارلاما 2011 جىلدان باستاپ جۇزەگە اسىپ كەلەدى. بيىل قازاقستاننان 300-دەن اسا ۇمىتكەر ءوتىنىم جىبەرىپ, تەك 6 ادام ىرىكتەۋدەن ءوتتى. ىرىكتەۋ اشىق تۇردە بولادى. سايتتا كورسەتىلگەن تالاپتار بويىنشا ەسسە جازۋ كەرەك. كوشباسشى ايەلدەردى جينايتىن باعدارلاما بولعاندىقتان, ەسسەلەردىڭ كوبىندە كوشباسشىلىق تانىتقان ساتتەرىڭدى جازۋ كەرەك. سونداي-اق تاجىريبەدەن وتكەن سوڭ قازاقستانعا قانداي ۇلەس قوسا الاتىنىڭ تۋرالى دا قىسقاشا سيپاتتاۋىڭ كەرەك.
– باعدارلاما ەكى ايعا جۋىق بولدى. قانداي دا ءبىر تەحنولوگيالىق داعدىنى تولىققاندى ۇيرەنۋ ءبىر جارىم اي ىشىندە قيىنعا سوعادى. سوندىقتان مەن soft skills داعدىلارىن دامىتۋعا تىرىستىم. كوپشىلىكتىڭ الدىندا سويلەۋ, كەلىسىم جۇرگىزۋگە كوبىرەك ماشىقتانعىم كەلدى. قازاقستاندا مۇنداي قاسيەتتەردى مەڭگەرۋگە كوڭىل بولە بەرمەيدى. باعدارلاما بويىنشا قاتىسۋشى ەلدەگى وزەكتى ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولىن كورسەتۋى ءتيىس. ءاربىر قاتىسۋشى ءوز جۇمىسىنداعى جوباسىنان بولەك, قازاقستاننان بارعان التى اداممەن بىرىگىپ, ەلدەگى بەلگىلى ءبىر الەۋمەتتىك پروبلەمانىڭ شەشۋ جولىن ۇسىنۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز مەكتەپ جانە بالاباقشا جاسىنداعى بالالاردىڭ STEM باعىتى دامۋىنا ۇلەس قوساتىن ەشقانداي ورتالىقتىڭ جوق ەكەنىن كورسەتۋ بولدى. بىزدە باعدارلامالاۋ مەكتەپتەرى ءبىر بولەك, ماتەماتيكا بولەك. ال ورتاق عىلىمعا دەگەن بالانىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتاتىن ورتالار مەن عىلىمي مۋزەيلەر جوق دەسەك تە بولادى. شەتەلدە ءتۇرلى-ءتۇرلى تابيعات قۇبىلىستارىن, عىلىمنىڭ زاڭدارىن كورسەتەتىن ورتالىقتاردىڭ جۇمىسى جاندانعان. سول سياقتى ەلىمىزدە بالالاردىڭ عىلىمعا قىزىعۋشىلىعىن وياتاتىن كىشىگىرىم عىلىم مۋزەيىن جاساۋدى ۇسىندىق. بۇل جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى مينيسترلىك دەڭگەيىندە بولعاندىقتان قازىر توقتاپ تۇر, – دەيدى اينا دوسماحامبەتقىزى.
تەحنولوگيانىڭ دامۋىمەن ولاردىڭ تاعدىرى تۇراقسىز سەكىلدى كورىنەدى. بىرەۋى كەتسە, ەكىنشىسى پايدا بولادى. قازىر ءداۋىرى ءجۇرىپ تۇرعان Instagram كومپانياسىنا بارعان كەيىپكەرىمىز تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, ءبىراز تاجىريبە جيناپتى. ونىڭ ايتۋىنشا, اقش-تا الەۋمەتتىك جەلىلەر الدەقايدا تۇراقتى. قازاقستان سياقتى ءوزىنىڭ تەرريتورياسىنىڭ 80 پايىزىن ينتەرنەتپەن قامتىعان ەلدەر از. ينتەرنەت جىلدامدىعى دا جوعارى. سوندىقتان باعدارلامالاۋ, تەحنولوگيا باعىتىنا بەت بۇرۋىمىز كەرەك. قازاقستاننىڭ بەلارۋس, ءۇندىستان, ۋكراينا سياقتى ءىت HUB قۇرۋىنا مۇمكىندىگى جەتەدى.
– كرەمني القابى سياقتى بولۋعا بارلىق رەسۋرسىمىز بار. كرەمني القابىن قۇراتىن كومپيۋتەرلەر مەن ميكروچيپتەر ەمەس, ول – قاراپايىم ادامدار. بىزدە ونداي ادامدار بار. سونداي-اق تمد ەلدەرىنىڭ بۇرىنعى كەزدە وتە جاقسى فيزيكا-ماتەماتيكا بازاسى بولعان. مىسالى, ءۇندىستان 1964 جىلدارى بۇكىل مەملەكەت بولىپ تەحنوپاركتەر قۇرا باستادى. ءىت باعىتىن 40 جىل بۇرىن دامىتا باستاعان. قازىر سونىڭ جەمىسىن كورىپ وتىرمىز. بارلىق ۇلكەن كومپانيانىڭ اۋتسورسەرلەرى – ءۇندىستاندا. كرەمني القابىندا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ 50 پايىزى امەريكالىقتار بولسا, قالعانى – ءۇندىستان ازاماتتارى. سوندىقتان بىزدە كوپ مۇمكىندىك بار. الەۋمەتتىك جەلى ارقاشان دامي بەرەدى. بۇرىن بولعان سايتتار ادامنىڭ جەكە پورتفوليوسىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرمەيتىن. ال Instagram ادامنىڭ پسيحولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىنە نەگىزدەلگەن الەۋمەتتىك جەلى بولعاندىقتان تۇراقتىلىعىن جوعالتپايدى, – دەيدى كەيىپكەرىمىز.
اينا بالالار مەن ەرەسەكتەرگە ارنالعان Method باعدارلامالاۋ مەكتەبىن باسقارادى. وسى ورايدا بالاسىن باعدارلامالاۋ مەكتەبىنە بەرگىسى كەلەتىن اتا-انالارعا كەڭەستەرىن ايتتى.
– ازىرگە بۇل مەكتەپتىڭ جۇمىسىن توقتاتتىق. سەبەبى ءبىز كارانتيننەن امان-ەسەن شىعا المادىق. كوماندانى ۇستاپ تۇرۋعا جانە جاڭا جوبالار جاساۋعا كوپ ينۆەستيتسيا كەرەك بولدى. سوندىقتان مەكتەپتى جابۋعا تۋرا كەلدى. نەگىزىنەن باعدارلامالاۋ مەكتەبىن 2015 جىلى 50 ادام بىتىرسە, ودان كەيىنگى جىلدارى 650 ادام جانە سوڭعى جىلدارى 1000-عا جۋىق ادام ءبىتىرىپ شىقتى. كوبىنە باعدارلامالاۋ مەكتەبىنە بالالار ءوز ەركىمەن كەلمەيدى. ارينە, بۇل جەردە اتا-انانىڭ ءرولى باسىم. بولاشاقتا سۇرانىسقا يە ماماندىقتى مەڭگەرگەنىن قالايتىندار بالالارىن كۋرسقا جازدىرادى. بىرىنشىدەن, ءىت ماماندىعىنا بەرۋگە قورىقپاۋ كەرەك. باعدارلامالاۋ ول تەك فيزيكا مەن ماتەماتيكاسى جاقسى بالالارعا كەلەدى دەگەن كوزقاراستان ارىلۋ كەرەك. ەڭ باستىسى, بالانىڭ لوگيكاسى بار بولسا ءىت-دى وتە جاقسى مەڭگەرە الادى. ءيا, قازىر ءبارى ونلاين. ساباقتىڭ ءوزى ونلاين بولىپ جاتقاندا كومپيۋتەردىڭ الدىندا قوسىمشا باعدارلامالاۋ ءتىلىن ۇيرەنۋ دە قيىنعا سوعۋى مۇمكىن. بىراق فيزيكالىق جانە مەنتالدى جۇكتەمەنى قاداعالاپ, قاتىستىرۋعا بولادى, – دەيدى اينا دوسماحامبەتقىزى.
قازىر الەمدىك دەڭگەيدەگى Microsoft, Google سياقتى الپاۋىت كومپانيالار كىشكەنتاي بالالار مەن ەرەسەكتەرگە دەيىن باعدارلامالاۋ ءتىلىن ۇيرەتۋدە. Apple كومپانياسىنىڭ نەگىزىن سالۋشى ستيۆ دجوبس ء«ار ادام باعدارلامالاۋدى ۇيرەنۋى كەرەك, سەبەبى ول ءبىزدى ويلاۋعا ۇيرەتەدى», دەپ باعدارلامالاۋدىڭ ادام ميىنا قانشالىقتى اسەر ەتەتىنىن ايتقان. جىل سايىن 180 ەلدى قامتيتىن حالىقارالىق «كود ساعاتى» اكتسياسى وتەدى. ەڭ العاشقى اشىق ساباققا ەلىمىزدەن 75 مىڭعا جۋىق وقۋشى قاتىسسا, وتكەن جىلعى قاتىسۋشىلار سانى 355 مىڭعا جەتتى. ەلىمىزدە وقۋشى كەزدەن باستاپ باعدارلامالاۋدى ۇيرەنىپ, موبيلدىك قوسىمشا جاسايتىن بالالار كوبەيسە, قازاقستاننىڭ ءىت سالاسىندا بولاشاعى جارقىن بولماق.