ىرىلىك پەن ىزگىلىك

ءبىز ايتىپ وتىرعان  بۋىننىڭ بەلدى وكىلى بولعان, قازاق كوسەم­سوزىنىڭ قاجىرلى قارا نارىنداي قالام يەسى ماعاۋيا اعا سەمباي ەدى. جۋرناليستيكا سالاسىنا 43 جىل عۇمىرىن سىيلاپ, ونىڭ 22 جىلىندا وبلىستىق «Ortalyq Qazaqstan» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى بولعان ءسوز ساردارى تۋرالى وتكەن شاقتا ءسوز باستاۋىمىز ارينە, وكىنىشتى... بىراق سوڭىنا وشپەس ءىز قالدىرعان, ىرگەتاسى ءىرى مەكتەپ قالاعان جان رەتىندە بۇل ەسىم وتە باقىتتى ونەگە يەسى دەر ەدىك. جۋرناليستيكاعا بوزبالا شاعىندا كەلىپ, سامايىن بوز قىراۋ شالعانشا وسى سالادان تابان اۋدار­ماعان تاۋداي ازامات جايلى كوپ ايتۋعا بولادى. اڭگىمەمىزدى امىربەكتىڭ كوپەنى بەرگەن باعادان باستاعىمىز كەلەدى. ساتيرا ساردارى كوپەن اعامىز: – ماعاشتىڭ بىرنەشە ەرلىگىن ايتۋعا بولادى, سونىڭ ىشىندەگى ەڭ ءبىر ەرەكشەسى – جاسى 16-عا تولماي جاتىپ, تۋ تۋرالى كۋالىكپەن جوعارعى وقۋ ور­نىنا قابىلدانعانى-تۇعىن. قارىمدى دا دارىندى بولعان سوڭ عوي, شەراعاڭنىڭ شەكپەنىنەن شىنىعىپ شىققانداردىڭ ءبىرى بولدى. كەيىننەن ءوزى دە مەكتەپ قالىپتاستىردى. نە كەرەك, زامانىندا پاسپورتسىز وقۋعا تۇس­كەن ما­عاش, مىنە, بۇگىن قازاق جۋرنا­ليس­تيكا­سىنىڭ پاسپورتىنا اينالدى! – دەگەن ەدى.

جالپى قازاق جۋرناليستيكاسى­نىڭ قابىرعالى بۋىنىن قالىپتاس­ت­ىرىپ, قايراتكەر رەداكتور بولا بىلگەن ماعاۋيا سەمباي تۇلعاسى تۋرالى قالاي ايتساق تا جاراسادى.

البەتتە «Egemen»-نەن كەيىنگى ەكىنشى گازەت دەگەن بەيرەسمي اتا­عى بار ايبىندى باسىلىمنىڭ باس رەداكتورى بولعان ماعاۋيا سلان­بەك ۇلىنىڭ ازاماتتىق بولمىسىن ءبىر ماقالاعا سىيعىزۋعا كەل­­­مەس. دەسەك تە شاراپاتىن كور­­­­گەن شىعار­ماشىل شاكىرتى رە­تىن­دە گازەتىمىزدە بىرەر ءسوز ارنا­عاندى ءجون سانادىق. ونىڭ ار جاعىندا «Egemen»-دىك ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل باسى­لىمعا ونىڭ ەسىمى ەرەكشە تانىس.

ماعاۋيا سەمباي تەك  رەداكتور, «Ortalyq Qazaqstan» تەك رە­داك­تسيا ەمەس, بىرەۋى – ۇستاز, بىرەۋى – ۇستاحانا. شىنتۋايتىندا, تالانت­تارعا تابالدىرىق, بالاعىندا ءبيتى بارلارعا باسپالداق بولعان وسى ەكى مەكتەپتەن ءتالىم العاندار تالاي ورتانى تاڭ قالدىرىپ ءجۇر قازىر.  ءبىر شاكىرتى, مىقتى جۋرنا­ليست قىزعالداق ايتجانوۆا: «بۇ­لاق كوزىن اشۋ – ماكەڭنىڭ ميسسيا­سى. بۇل كۇنى «ورتالىقتان» ساباق الىپ, سوڭىرا استاناعا ات باسىن بۇرعانداردىڭ ەڭبەك كىتاپ­شا­سىنىڭ العاشقى پاراقتارىندا «ورتالىقتىڭ» ءمورى, ماكەڭنىڭ قولى تۇر!» دەپ جازعان ەدى. شاكىرت­تىڭ شىن پەيىلى وسىنداي-اق بولسىن.

ماعاۋيا رەداكتور گازەتكە شىن بە­­رىل­­گەن جۋر­ناليست ەدى. ولە-­ول­گەن­شە اۋزىنان دا, قولى­نان دا «ورتالىعى» تۇسكەن جوق. بىردە رەداكتسياداعى قويمانىڭ ىشىنەن «ورتالىق قازاقستان» دەگەن جازۋ تەرىس باسىلعان ساپ-سارى لاتۋن كليشەنى تاۋىپ الدى. ال­گى جادىگەرگە قاراپ ۇزاق تۇردى. قو­لىنا الىپ سالماقتاپ كوردى. بەتىن ۇلكەن قولدارىمەن قايتا-قاي­تا سيپاپ, شاڭىن سۇرتكەندەي بولدى. كوزىنە جاس العانىن باي­قاتقىسى كەلمەي الدەبىر ۋاقىتتا بىزگە قا­راپ: – بۇل فيرما, – دەدى. سەن­دەر­گە جالعىز ءوتىنىش, مەن رەداك­تورلىقتان كەتكەنشە وسى فير­مانى اۋىستىرماڭدار. بۇل اتاۋدى مەن ءوز اتىمنان الدەقايدا بيىك قويامىن. قاراشى, شاڭ باسىپ قالىپتى, – دەپ ءسوزىن باسقا اڭ­گىمەگە بۇرىپ جىبەردى.

كەيىن سول كليشەنى ءوزىنىڭ الپىس جاسقا تولعان مەرەيتويىندا ساحناعا الىپ شىقتى. سول كليشەنى ۇستاپ تۇرىپ ءسوز سويلەدى. مىنە, گازەتكە ادالدىقتى ونىڭ وسىنداي ءار ءىس-ارەكەتىنەن بايقاۋشى ەدىك. ادام­دى بوزىنە قاراپ باعالاماي, سوزىنە قاراپ سالماقتاۋدى ۇنەمى باسشىلىققا العان باس رەداكتور رەتىندە ماعاۋيا سەمبايدى ءبارى «ماعاش اعا» دەپ جاقسى كوردى.

ادامنىڭ مىنەز-قۇلقىن جازۋىنان جازباي تانيتىندار بار. قول­تاڭباسى ءىرى كىسى جومارت, قو­لى اشىق, اقكوڭىل, ءمارت كەلەدى ەكەن. ماعاۋيا سەمبايدىڭ جازۋى قانداي ءىرى بولسا, ءوزى دە كەسەك سوي­لەيتىن ازامات-تۇعىن. بويى دا, سويى دا كوپ ادامنان الدەقايدا جو­عارى ءجۇردى. تۇيەنىڭ ۇلكەنى كوپىر­دەن تاياق جەيدى دەمەكشى, سول ىرىلىگى ءۇشىن كوپ جەردەن قۇقاي دا كوردى. اكىمدىكتەن الدەنەشە رەت ادەبيەتتىڭ اڭگىمەسى ءۇشىن سوگىس الدى. سونداعى تاعىلعان بار ايىپ مىناۋ: كلاسسيك مۇحتار ماعاۋين­نىڭ «شىڭعىس حانىن» باسقانى ءۇشىن باس رەداكتورلىعىنا بالە جا­بىلىپتى. الايدا ءبىز ايتقانداي ىرىلىگى ىسىنەن كورىنىپ تۇراتىن «ما­عاۋينشىل» ماعاۋيانى بۇل قۋدالاۋ قايتا قايراي ءتۇستى. تاعى ءبىر ىرىلىگى توق­تار كوكەسىن قۇشاقتاعان كەزدە كورىنەتىن. مىنە, ءوزى تۇلعالى ازاماتتى وسىنداي ەكى الىپ قورعاپ تۇر­عاندا ونىڭ ۇساق­تالۋعا ەش حاقىسى جوقتاي.

تۇيە دەمەكشى, ماعاۋيا سەم­بايمەن تۇيە تاقىرىبىندا ءسوز تالاس­­تىرىپ كەرەگى جوق. ءتورت تۇ­لىكتىڭ ىشىندەگى تۇيە تۋرالى ءبى­لىمى ۇشان-تەڭىز. كەيدە بالا سياق­تى, ۇيدەگى جەڭ­گەمىزگە تەك تۇيە­جۇن كيىم عانا الدىرتادى. باس كيى­مى, كەۋدەشەسى, ش ۇلىعىنا شەيىن تۇيە­نىڭ جۇنىنەن باسىلعان.

جۇمىسىمىز اۋىسىپ ەلورداعا اتتاناردا جولداسىمىز ەكەۋمىز ۇيىنە سوقتىق. باتاسىن بەرىپ, قو­­لىما ۇلكەن سومكە ۇستاتتى. سويت­سەم الگى زات تۇيە ءجۇن كورپە. – اس­تانانىڭ قىسى سۋىق بولادى, جاۋراماي ءجۇر, – دەپ ار­قام­­نان قاقتى. جاۋراماساق تا ماعاش اعا دۇنيەدەن ءوتتى دەگەندە كوزىمىز جا­ساۋ­راپ, جانىمىز قۇلازىپ قالعانى راس.

ماعاۋيا سەمباي ناعىز رەداكتور ەدى. ول جۇمىس بارىسىن­دا ءبىزدىڭ تەك ماقالامىزعا عانا رە­داكتور ەمەس ەدى. ول ءتىپتى قول­استىنداعى جۋرناليستەردەن بولەك تەگىس اينالاسىنا رەداكتور بولاتىن. گازەت بەتىندەگى قاتە­نى قالاي تەز كورسە, قوعامداعى كۇر­دەلى ماسەلەلەردى دە سولاي بىر­­دەن اڭعاراتىن. كورىپ قانا قوي­ماي ءتۇيىننىڭ تارقاتىلۋىنا جا­نىن سالاتىن. ول قوعام كەلبە­تىنە, ادام بويىنداعى ءتۇرلى قاسيەت­تەرگە رەداكتور ەدى. كەي ادام­دار رەداكتورلىقتان كەتكەن­نەن كەيىن سول مانساپپەن بىرگە مىنە­زىندەگى رەداكتورلىقتى ۇمىتا باستايدى. ال ماعاۋيا سەمباي مىنەزىندەگى رەداكتورلىق ونىڭ ەسىمىمەن بىتە قايناسىپ كەتكەندەي قاسيەت.

جالپى, ماعاۋيا سەمباي قا­لىپ­تاس­تىرعان مىقتى مەكتەپ تۋرالى جوعارىدا ايتىپ كەت­تىك. سول ۇس­­­تا­­­حانانىڭ ۇل-قىزدارى ۇستاز ەسى­مىن ەشقاشان ۇمىتپاق ەمەس. جۋىر­دا ىزەت­تى ءىزباسارلارىنىڭ قۇراس­تىرۋىمەن رە­داك­تور ماعاۋيا سلان­بەك ۇلىنىڭ قا­لامىنان تۋىپ, قال­تارىستا قالا بەرگەن ءبىر توپ اڭگىمەسى مەن تۇعىرلى تۇلعا تۋرالى تولعامدار قوس كىتاپ بولىپ جارىق كوردى. ودان بۇرىن جۋرناليستەر اراسىندا  قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, پرە­زيدەنت سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ماعاۋيا سەمباي اتىنداعى «قولىما قالام الدىم ايتامىن دەپ» بايقاۋى ۇيىمداستىرىلدى.

ۇستاز ۇلاعاتى قاي كەزدە دە ونىڭ  سو­ڭىن­داعى سۇبەلى ءسوزى مەن ادال شاكىرت­تەرىمەن ولشەنەدى. جوعارىداعى جيناقتار وسى ءسوزىمىزدىڭ ايعاعى ىسپەتتى.