سوندا بۇل اۋدان ادامدارى كاسىپكەر بولعىسى كەلمەي مە؟
مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا شەنەۋنىكتەرگە سىن ايتتى. كوڭىلدەگى كەيبىر كۇدىكتەردىڭ راستىعى دالەلدەندى. جۋرناليستەر بىتپەي تۇرعان جوبالاردى, وزگە دە كەلەڭسىزدىكتەردى تىزبەكتەپ الا جونەلدى. وسى جەردە ەل اراسىندا «ەلباسى ايتپاستان بۇرىن قايدا قارادى ەكەن جۋرناليستەر؟» دەگەن ساۋال تۋىندايتىنى دا بەلگىلى.
سوندا بۇل اۋدان ادامدارى كاسىپكەر بولعىسى كەلمەي مە؟
مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا شەنەۋنىكتەرگە سىن ايتتى. كوڭىلدەگى كەيبىر كۇدىكتەردىڭ راستىعى دالەلدەندى. جۋرناليستەر بىتپەي تۇرعان جوبالاردى, وزگە دە كەلەڭسىزدىكتەردى تىزبەكتەپ الا جونەلدى. وسى جەردە ەل اراسىندا «ەلباسى ايتپاستان بۇرىن قايدا قارادى ەكەن جۋرناليستەر؟» دەگەن ساۋال تۋىندايتىنى دا بەلگىلى.
راسىن ايتۋ كەرەك, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان ناقتى مالىمەت الۋ جۋرناليست ءۇشىن وتە قيىن. ەسەپ بەرۋدە, توقساندىق, جىلدىق قورىتىندىلاردا «ورىندالعان» جانە «الدا تۇرعان» مىندەتتەردى جىلتىراتا بايانداپ بەرۋ داعدىعا اينالدى. سىرەسكەن ەسەپتەن ءمىن تابۋ ەش مۇمكىن ەمەس, ءبارى «سىقي». سىرتكوزگە مۇنىڭ ءوزى كۇدىك تۋدىراتىن, «ءبارى جاقسى» بولىپ وسىنشالىقتى مولدىرەپ تۇرۋ» تەك قاعاز جۇزىندە عانا ەمەس پە ەكەن دەگەن كۇمان ءوز-وزىنەن تۋىندايتىن. ونىڭ سەبەبى دە جوق ەمەس, سوعان ءبىر-جار مىسال:
ماڭعىستاۋ وڭىرىندە قۇجاتتار «جىل سايىن سان مىڭداعان ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ جاتقاندىعىن» ايتادى, ال جۇمىسسىزدار سانى كەمىمەيدى, سول باياعى جۇمىس سۇراپ سالى سۋعا كەتكەندەر تامىر-تانىس ىزدەپ, «ستاۆكاسىن سۇراپ» ءالى ءجۇر. «سالاماتتى قازاقستان» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا دەپ ايدار تاعىپ الۋان شارالاردى وتكىزىپ, ونىڭ باق بەتتەرىندە جاريالانىپ, «كوزگە تۇسكەنىن» قاداعالاپ, وسىمەن اتالمىش باعدارلاماعا «اتتانداي ءۇن قوسىپ» جەرگىلىكتى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى باسشىلىعى وتىر. ودان حالىقتىڭ دەنساۋلىعى دا, ولارعا كورسەتىلەتىن قىزمەت پەن دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگى دە «ماقتانارلىق ساپاعا» يە بولىپ جاتپاعانى ايدان انىق. جاۋىردى جابا توقىعان جىلتىراق تىرلىكتەن اقىرى شي شىقتى – رەسپۋبليكا بويىنشا قارجىنىڭ يگەرىلمەۋى, جوبالاردىڭ جۇزەگە اسپاۋى ءبىر ەمەس بىرنەشەۋ ەكەن, باسقا سالالاردا دا كوڭىل كونشىتپەيتىن تۇستار از بولماي شىقتى. ەل ۇكىمەتىنىڭ جىل باسىنان بەرگى 9 ايدا تىندىرعان تىرلىگىن تىڭداعان ن.نازارباەۆ «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىن تالقىعا سالدى. جىلان جىلى باستالعالى جىلجىپ وتكەن توعىز ايدىڭ ەسەپ-قيسابىن تۇگەندەپ, تياناقتاعان ەسەبىندە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا اعىمداعى جىلى 2,4 ملرد. تەڭگە سوماسىنا 30 جوبا ماقۇلداندى, ونىڭ ىشىندە نەگىزگى سوماسى – كرەديتتەردى, 2,387 ملرد. تەڭگە 24 جوبانى سۋبسيديالاۋ بولىپ تابىلادى. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مەن شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە 28 ملرد. تەڭگە كولەمىندە كرەديتتىك رەسۋرستار بەرىلدى, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 14 پايىزعا كوپ» دەپ جاريالاعان ماڭعىستاۋ وبلىسى ءدال وسى تۇرعىدا ەلباسى تاراپىنان سىنعا ۇشىراپ قالدى. 43 اۋدان جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار اتالمىش باعدارلاما اياسىندا نەسيەلەردىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەلەرىن سۋبسيديالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ وتىرماعاندىعىن ايتقان مەملەكەت باسشىسى, بۇل قىزمەت ءتۇرىنىڭ باتىس قازاقستان, شىعىس قازاقستان, قاراعاندى وبلىستارىمەن بىرگە ماڭعىستاۋ وبلىسىندا باياۋ ءجۇرىپ جاتقاندىعىن ايتقان بولاتىن.
وسى سىنعا قاتىستى پىكىرىن ءبىلىپ, ماسەلەگە انىق كوز جەتكىزبەك بولعانىمدا, ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ سۋ جاڭا ورىنباسارى ر.ءامىرجانوۆ نەگىزىنەن سىننىڭ مۇنايلى اۋدانىنا قاتىستى ەكەندىگىن, وزدەرىنەن دە كەمشىلىك كەتكەندىگىن ايتتى. ال وبلىسىمىزداعى كاسىپكەرلەردى قولداۋ باسقارماسىنىڭ تىزگىنىن ۋىسىنان كەشە عانا شىعارىپ, وزگە سالانىڭ بۇيداسىن قولىنا الۋعا ىڭعايلانىپ وتىرعان گ.بايجاۋىنوۆا وبلىستا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ جاقسى ءجۇرىپ جاتقاندىعىن, تەك وسى ۋاقىتقا دەيىن بىردە-ءبىر جوباسىن ۇسىنباعان مۇنايلى اۋدانىنىڭ كەسىرىنەن سىنعا ىلىگىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى. ياعني, ءبىر قارىن مايعا «ءتۇسىپ كەتكەن» مۇنايلى اۋدانى ەكەن.
– رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ءبىزدىڭ وبلىسىمىزعا اتالمىش باعدارلاما بويىنشا 1 457 900 000 تەڭگە ءبولىندى. بۇل ەلىمىزدەگى ەڭ جوعارى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى. يگەرىلۋى دە ويداعىداي, سۋبسيديالاندىرۋ جاقسى دەڭگەيدە, قارجى تاپشىلىعى جوق. وسىلاي بولا تۇرا ەلباسى سىنىنا ءبىزدىڭ وبلىس نەگە ىلىكتى دەپ وڭىرلىك دامۋ مينيسترلىگىندەگىلەرگە قوڭىراۋ شالعانىمدا, ولار وزدەرىنىڭ جوعارىعا باعدارلامادان سىرت قالعان مۇنايلى اۋدانىن كورسەتكەندىگىن ايتتى. سىن ماڭعىستاۋ وبلىسىنا ەمەس, مۇنايلى اۋدانىنا قاتىستى ايتىلعان, – دەدى ول.
گ.بايجاۋىنوۆا ۇسىنعان اقپاراتتا باعدارلامانىڭ وبلىستا ورىندالۋى, ونى ناسيحاتتاۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرىلىپ جاتقان جيىن-شارالار تۋرالى ايتىلىپتى. ماڭعىستاۋدا سۋبسيديالاندىرۋ كوبىنە اقتاۋ قالاسى اۋماعىندا كوبىرەك جۇزەگە اسادى ەكەن. كەشەگى قازاننىڭ 24-ىندە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسى وتىرىسىندا مەملەكەتتىك گرانت ءۇشىن جالپى سوماسى 12 ملن. تەڭگە تۇراتىن 4 جوبا ماقۇلدانعان. جوبالارىندا ءجۇن مەن تەرى ونىمدەرىن وڭدەۋ تسەحىن, بالالارعا ارنالعان شاعىن كوڭىل كوتەرۋ ورتالىعىن, تۋريستىك كەشەن اشۋدى ماقسات ەتكەندەر –ماڭعىستاۋ, تۇپقاراعان, قاراقيا اۋداندارى تۇرعىندارى. بۇل جولى بۇعان دەيىن «كەپىلگە قوياتىن م ۇلىگى جوق» بولعاندىقتان زارىققان مۇنايلى اۋدانىنىڭ ماڭدايىنا دا ءبىر جوبا جازىلىپتى. ول – مۇنايلى اۋدانى اكىمدىگى, كاسىپكەرلىك ءبولىمى وزدەرى ءالى ءتۇسىنىپ بولماعان, بىردە زات, بىردە ادام تاسىمالدايدى دەپ شاتاسىپ, قايدا كىمدەردى تاسىمالدايتىنىن دا ناقتى بىلمەي, اتاۋىن «مەح» الدە «تەح» دەپ ءجوندى ايتىپ بەرۋگە ءازىر شامالارى جەتىڭكىرەمەي وتىرعان «مەحستروي» جشس. جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى, ەشكىمدى زورلىقپەن كاسىپكەرلىكپەن اينالىستىرا المايتىندىعىن ايتادى. شەتەلدەردەن قونىس اۋدارۋشىلار ەسەبىنەن جىلدان-جىلعا تۇرعىندار سانى كوبەيىپ, جۇمىسپەن قامتىلۋ ماسەلەسى وتكىر تۇرعان مۇنايلى اۋدانىندا كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا ىنتالى جاننىڭ بولماۋى قىزىق-اق. ولاردىڭ اراسىندا وزبەك پەن تۇركىمەننىڭ, يران مەن ارابتىڭ, موڭعولدىڭ «بيت ىشىنە قان قۇيعان» تىرلىگىن, كۇنەلتىس ءۇشىن نەبىر شارۋانى دوڭگەلەتىپ اكەتەر ۇسىناقتىلىعىن كورگەن اعايىنداردىڭ بار ەكەندىگىن ەسكەرسەك, ولاردىڭ «كومەك بەرەمىن, كاسىبىڭدى قولعا ال» دەپ تۇرعان شەنەۋنىككە «ءارى تۇر» دەمەيتىنى انىق. سونىمەن, 10 ادامدى جۇمىسپەن قامتيدى دەپ كورسەتىلگەن مۇنايلىلىق جشس-ءنىڭ جۇمىسى جوبا كۇيىندە جولدا قالا ما, قۇلپىرىپ قىر اسا ما؟ بۇل ۋاقىت ەنشىسىندەگى ماسەلە.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.