«وتباسى – شاعىن مەملەكەت» دەگەنىمىز, بۇل وتباسىنىڭ قوعامدا الار ورنىنا قاراي ايتىلعان ءسوز دەسەك قاتەلەسپەيمىز. وسى ءبىر عيبراتتى ءسوز بوساعانىڭ بەرىك, شاڭىراقتىڭ بيىك بولۋىن, حالىق سانىنىڭ كوبەيىپ, قوعام بايلىعىنىڭ ەسەلەپ ارتۋىنا تيگىزەر ىقپالى بار بولعاندىقتان دا وتباسىن شاعىن مەملەكەتكە تەڭەسە كەرەك. وكىنىشكە قاراي, ءتۇرلى جاعدايلارعا بايلانىستى شاڭىراقتىڭ شايقالىپ, بەيكۇنا سابيلەردىڭ جاۋتاڭكوزگە اينالىپ جاتاتىن كەزدەرى دە از ەمەس.
«تاربيە تال بەسىكتەن باستالادى» دەسەك, وتباسىنداعى ۇرپاق تاربيەسى ەش ۋاقىتتا قوعامدى بەيجاي قالدىرعان ەمەس. تۇرمىستىق زومبىلىقتا كوبىنە زارداپ شەگەتىن ايەلدەر مەن جاس بالالار. زاڭ تۇرعىسىنان دا بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن. وتباسىنىڭ شىرقىن بۇزىپ, ايقاي-شۋ شىعارعانى, قول جۇمساعانى دالەلدەنگەن قۇجاتتارى بولسا, اكىمشىلىك جازاعا تارتۋمەن قاتار, قاماققا الۋ قاراستىرىلعان.
بالالار ءوز ۇيىندە, مەكتەپتە جانە باسقا دا قوعامدىق مەكەمەلەردە كۇندەلىكتى قاتىگەزدىكپەن جانە زورلىق-زومبىلىقپەن ۇشىراسىپ وتىرادى. الايدا, وسى كەزگە دەيىن قوعام بۇل ماسەلەگە زەيىن قويعان ەمەس. بالا ءۇشىن اتا-اناسىنىڭ ءۇيى ارقاشان ەڭ قاۋىپسىز جەر بولا بەرمەيتىنىن ايعاقتايتىن فاكتىلەر ءجيى كەزدەسەدى. زورلىق-زومبىلىقتىڭ ۇيدە, وتباسى ىشىندە كورسەتىلۋى كوزگە تۇسە قويماعاندىقتان, كوپ جاعدايدا جىلى جابىلىپ قالادى, ياعني مويىندالمايدى. بۇل وتباسىنىڭ باسقا مۇشەلەرى سياقتى قورعالۋ قۇقىعى بار جاننان گورى, اتا-اناسىنىڭ مەنشىگى رەتىندە قالىپتاسۋدىڭ سالدارىنان بولادى. دورەكىلىك, كۇش كورسەتۋ, ادامنىڭ باعىت-باعدارىن وزگەرۋ, زورلىق-زومبىلىقتىڭ دامۋىن جانە قىلمىستىق ارەكەتتى تۋدىرادى. ناتيجەسىندە ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا نەمەسە بالا تاعدىرىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەلىپ سوعادى.
2020 جىلدىڭ 12 ماۋسىمىندا باتىس قازاقستان وبلىستىق قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتىمەن قىلمىستىق ءىس قارالىپ, سوت تەرگەۋ بارىسىندا انىقتالعانداي, تۇرعىلىقتى مەكەنجايى جوق ازامات, ەسىمىن دە اتاۋعا تاتىمايتىن تۇلعا وگەي ۇل-قىزىنا بىرنەشە جىلدار بويى زورلىق-زومبىلىق كورسەتىپ كەلگەن, ياعني, كورىنەۋ جاس بالاعا قاتىستى كۇش قولدانىپ جانە ونى قولدانۋ قاتەرىن ءتوندىرىپ, جابىرلەنۋشىنىڭ دارمەنسىز كۇيىن پايدالانىپ, بىرنەشە رەت سەكسۋالدىق سيپاتتاعى وزگە دە ارەكەتتەردى جاساعان.
جوعارىدا كورسەتىلگەن قىلمىستىق ارەكەت سەكسۋالدىق زورلىق-زومبىلىق تۇرىندە ياعني, ادامنىڭ جىنىستىق تيىسپەۋشىلىگىنە نەمەسە جىنىستىق ەركىندىگىنە قاۋىپ توندىرەتىن قۇقىققا قارسى قاساقانا ءىس-ارەكەت, سونداي-اق كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى سەكسۋالدىق سيپاتتاعى ءىس-ارەكەتتەر بولىپ تابىلادى.
وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى ءبىزدىڭ قوعامدا سەكسۋالدىق زورلىق-زومبىلىقتان باسقا, كۇش كورسەتۋ زورلىق-زومبىلىعى, پسيحولوگيالىق زورلىق-زومبىلىق, ەكونوميكالىق زورلىق-زومبىلىق تۇرلەرى بەلەڭ الىپ, زامان ىندەتىنە اينالۋدا.
انارگۇل احونوۆا,
قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتىنىڭ باس مامانى
باتىس قازاقستان وبلىسى