قوستاناي قالاسىنىڭ «يۋبيلەينىي» شاعىن اۋدانىندا بىلتىر پايدالانۋعا بەرىلگەن بەس قاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ تەرەزەلەرى وزىنەن-ءوزى شىتىناپ سىنىپ, سىلاعى ءتۇسىپ, قابىرعاسى اشىلىپ, قۇبىرى جارىلىپ, شاتىرىنداعى اۋا شىعاتىن مۇرجالارى جەلگە ۇشىپ كەتىپ جاتىر. جاڭا ۇيگە قونىستانعانىنا ءبىر جىل تولماعان كوپشىلىك كومەك سۇراپ قالالىق اكىمدىككە دە, ءۇيدى تۇرعىزعان «سىل» سەرىكتەستىگىنە دە, پاتەر يەلەرىنىڭ تۇتىنۋشىلار كووپەراتيۆىنە دە شاعىم تۇسىرگەن. الايدا تۇرعىنداردىڭ جانايقايىنا ەشكىم قۇلاق اسار ەمەس.
«يۋبيلەينىي» شاعىن اۋدانىندا بوي كوتەرگەن 80 پاتەرلى №47 ءۇي بىلتىر جەلتوقسان ايىنىڭ ون بىرىندە «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا ەل يگىلىگىنە تابىس ەتىلگەن. مۇندا قونىستانعانداردىڭ دەنى تۇرمىسى تومەن كوپبالالى وتباسىلار, جالعىزباستى انالار مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار. تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا جاڭا ءۇيدىڭ اۋلاسىندا وتكەن مەرەكەلىك جيىندا پاتەر كىلتتەرىنە يە بولىپ, باسپانا باقىتىن سەزىنگەن قالىڭ جۇرتتىڭ قۋانىشى ۇزاققا سوزىلمادى. جاڭا ۇيگە كوشىپ كەلىسىمەن ءار پاتەردەگى جىلۋ جەلىلەرىنەن سۋ اعىپ, ونى جوندەۋ ءۇشىن قوسىمشا قارجى شىعارۋعا تۋرا كەلدى.
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا وسى ۇيدەن باسپانا الامىن دەپ باسىنا اۋرە تاۋىپ العان تۇرعىننىڭ ءبىرى – گۇلجانات ءامىر. قاراپايىم كىتاپحاناشى 3 جىل بويى «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنە» ءبىر بولمەلى پاتەر قۇنىنىڭ 20 پايىزىن باستاپقى جارنا ەتىپ جيناپ, 15 جىل مەرزىمگە العان يپوتەكالىق نەسيەسىنە ايىنا 35 مىڭ تەڭگە تولەپ وتىر.
– ءبىر قىستاپ شىقتىق. ءۇي بىرتە-بىرتە وتىرىپ بارادى. پاتەرلەردىڭ تەرەزەلەرى سىنىپ جاتىر. ونى بۇتىندەۋدەن مەردىگەر دە, تۇتىنۋشىلار كووپەراتيۆى دە باس تارتىپ وتىر. ءبىراز پاتەر يەلەرى ءوز قالتاسىنان قارجى شىعارىپ, تەرەزەلەرىن اۋىستىرىپ الدى. ءبىرازى مۇددەلى مەكەمەلەردەن ءالى كۇنگە دەيىن جاۋاپ كۇتىپ وتىر. كەيبىر پاتەرلەردىڭ قابىرعاسى جارىلىپ جاتىر. ءۇي ىرگەسى وتىرا باستاعان سوڭ با, ىشكى بولمەلەردىڭ ەسىكتەرى قيسايىپ, دۇرىس جابىلماي قالدى. ءۇيدىڭ شاتىرى دا قالت-قۇلت ەتىپ ازەر تۇر. وتكەندە 3 كۇن بويى سوققان قاتتى بوران اۋا وتكىزگىش مۇرجالار مەن شاتىردىڭ كەيبىر جەرلەرىن ۇشىرىپ اكەتتى. جاز شىعا مەنىڭ بالكونىمنىڭ تەرەزەسى جابىلماي قالدى. سوسىن مەردىگەرگە قوڭىراۋ شالىپ ەدىم, ولار پيك-كە ايت دەدى, تۇتىنۋشىلار كووپەراتيۆىندەگىلەر مەردىگەر جاساپ بەرۋى كەرەك دەدى. قىسقاسى, ءتيىستى مەكەمەلەر ءبىر-بىرىنە سىلتەپ, سىلەمدى قاتىردى. ەسىكتى اشىپ قويىپ وتىرا بەرۋگە بولمايدى, كۇن سۋىتىپ كەتكەن سوڭ امالسىز ءوز اقشاما جوندەتۋگە تۋرا كەلدى, – دەدى گ.ءامىر.
بۇل ءۇيدىڭ تۇرعىندارىن باستارىنا تۇسكەن ورتاق اۋىرتپالىق تۋىستاستىرىپ, جاقىنداستىرىپ جىبەرگەن سياقتى. ءبىر ءۇيدىڭ بالالارىنداي ءبىرىنىڭ باۋىرىنا ءبىرى كىرىپ جانى اشىپ جاقىن تارتىپ تۇرادى ەكەن. ءبارى قازاقتىڭ قاراكوزدەرى. ايقايى, اشۋ-ىزاسى جوق. جۇزدەرىنەن الدانعان بالانىڭ رەنىشى مەن مومىن شاراسىزدىق قانا بايقالادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن «قالدارىڭ قالاي؟» دەپ ەشبىر جان كەلىپ كورمەسە كەرەك, ءبىزدى ءبىر ماسەلەلەرىن سول ساتتە-اق شەشىپ تاستايتىنداي اندا ءبىر, مىندا ءبىر سۇيرەلەيدى. كەتەۋى كەتكەن ءۇي عيماراتىنىڭ جارىلىپ ىرسيا باستاعان ىرگەتاسىن, شىرىگەن قاراعايدىڭ قابىعىنداي كۇلدىرەپ استى اجىراي باستاعان قابىرعا قاپتامالارىن, سۋ ءوتىپ, سىز تارتقان سارجولاق توبەلەر مەن سىلاعى كەتىپ, سىزىق تۇسكەن قابىرعالاردى, ءار جەرىنە سۋ جينالىپ, يىستەنە باستاعان جەرتولەنى كورسەتىپ الەك.
– بۇكىل ماسەلەمىزدى ايتۋداي-اق ايتىپ جاتىرمىز. بىراق قۇزىرلى ورىنداردىڭ قۇلاعىنا جەتكەنىمەن, ەشتەمە ىستەلىنبەيدى. بۇل ۇيدە 80 پاتەر بار. 30-دان استام پاتەر يەلەرىنىڭ ارىز-شاعىمىن تىركەپ, وسى ءۇيدى تۇرعىزعان «سىل» جشس-نە اپارىپ بەردىم. مەردىگەر جوندەپ جاتىرمىز دەپ مەنى الدايدى. تۇرعىنداردان سۇراسام, ەشكىم كەلگەن جوق دەپ ولار يىقتارىن كوتەرەدى. ءاۋ باستا تەرەزە سىنسا, ەسىك قيسايسا جاساپ بەرىپ جۇرگەن. جارتى جىل وتكەن سوڭ, كەپىلدىك مەرزىمى اياقتالدى دەپ بارىنەن ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتىپ, ەندى ءوز اقشالارىڭا جاساتىپ الىڭدار دەپ وتىر, – دەيدى تۇرعىندار سايلاعان وسى ءۇيدىڭ بەلسەندىسى قاماجاي قاسەنوۆا.
تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل ۇيدەگى ءار پاتەرگە كىرىپ تۇرعان جىلۋ قۇبىرلارى بەتون ەدەننىڭ استىنا توسەلگەن. جىلۋ ماۋسىمى باستالىسىمەن قۇبىرلار جارىلىپ, كەيبىر پاتەرلەر سۋدىڭ استىندا قالعان. جابىق قۇبىردىڭ قاي جەرى جارىلعانىن تاپ باسىپ تابۋ قيىن. وسىلايشا پاتەردىڭ ءىشىن ىزعار الىپ, جاعىمسىز ءيىس جايلاپ الادى.
– بىلتىر كورشىمىزدىڭ جىلۋ قۇبىرى جارىلىپ, قابىرعا بۇرىشتارىنا جارىق ءتۇسىپ, پاتەردىڭ توبەسىنە ىلعال ءوتىپ ساپ-سارى داق پايدا بولدى. ونى جوندەۋگە باسى ارتىق اقشا بولمادى. بۇل ءۇيدى جالعىز باستى انا رەتىندە الەۋمەتتىك باعدارلاما بويىنشا الىپ وتىرمىن. ءۇش بالام بار. مەردىگەرگە ءبىر اپتا بويى قوڭىراۋ شالىپ, قابىرعا مەن توبەنى جوندەپ بەرۋلەرىن سۇرادىم. ولار تەك ۋادە بەرگەنى بولماسا, ءالى كۇنگە دەيىن كەلگەن جوق. جارىلعان جىلۋ قۇبىرى – №56 پاتەردە. ول پاتەردىڭ تۇرعىندارى ەدەن استىنا توسەلگەن قۇبىردىڭ قاي جەردەن جارىلعانىن انىقتاي الماعاندىقتان ءالى كۇنگە دەيىن ءوز باسپاناسىنا قونىستانا الماي وتىر, – دەدى №57 پاتەردە تۇراتىن جالعىز باستى انا.
پاتەر يەلەرىنىڭ شاعىمىنا مەردىگەر كومپانيا «بۇل 4-ساناتتاعى ارزان ءۇي. سەندەرگە بۇدان ارتىق نە كەرەك؟», دەپ شامداناتىن كورىنەدى. ء«بىز ءۇيدى تەگىن العان جوقپىز. قانشاما جىل بالا-شاعامىزدىڭ تاماعىنان جىرىپ ءجۇرىپ ميلليونداپ قارجى جينادىق. ءالى 15 جىل بويى تولەيتىن نەسيەمىز بار. كىرگەنىمىزگە ءبىر جىل تولعان جوق, شەتىنەن سەتىنەپ سوگىلىپ جاتقان ءۇيدىڭ سيقى مىناۋ», دەيدى شاراسىز تۇرعىندار. قاماجاي قاسەنوۆا ءۇيدىڭ كەم-كەتىگىن تۇگەلدەي سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, جيناستىرىپ قويىپتى. شاماسى باياعىنىڭ قالىڭ ءبىر فوتوالبومىنداي بولادى. بۇل ۇيدەگى بارلىق ەلەكتر كوزى ءىلىنىپ-سالىنىپ ازەر تۇر. پاتەر يەلەرىنىڭ سوزىنشە, مۇنداعى رەزەتكەلەردى ەلەكتريك-ماماندار ەمەس, قۇرىلىس كومپانياسىندا تاجىريبەدەن ءوتىپ جۇرگەن كوللەدج ستۋدەنتتەرى سالعان.
ءۇي اۋلاسىنداعى جارىق باعانالارى دا جۇمىس ىستەمەيدى. سەبەبىن اڭداپ قاراپ كورىپ ەدىك, باعانا باسىنا قوندىرىلعان دومالاق شامدارعا ەلەكتر توعى مۇلدە تارتىلماپتى. جاي سىرت كوزدى الداۋ ءۇشىن قويا سالعان نارسە.
تۇرعىنداردىڭ باسىن قاتىرعان تاعى ءبىر ماسەلە – بۇل ءۇيدىڭ دارەتحانا, ۆانناسىنان شىعاتىن كارىز جۇيەسى دۇرىس ىستەمەيدى. ويتكەنى ءۇيدى تۇرعىزعان قۇرىلىسشىلار سىرتقا شىققان كاناليزاتسيا قۇبىرلارى قۇيىلاتىن ەسىك الدىنداعى 4-5 قۇدىقتى قۇرىلىس قوقىستارىمەن تولتىرىپ تاستاعان. سونىڭ كەسىرىنەن كارىز قۇبىرى جۇرمەي, كوكتەمدە ءۇيدىڭ اينالاسىن جاعىمسىز ءيىس الىپ كەتەدى ەكەن.
– بيىل قىسقى ايازداردا ۇلكەن دارەت, كىشى دارەت جۇرمەي قۇبىر تولىپ قالدى. ويتكەنى قۇرىلىسشىلار وزدەرىنىڭ قوقىستارىن لاقتىرىپ, تولتىرىپ تاستاعان. قىستا بۇل قۇدىقتاردىڭ ءىشى قاتىپ قالادى, سودان سۋعا تولىپ, ءۇيدىڭ الدىنا جايىلىپ, بۇكىل اۋلا جىپ-جىلتىر مۇزعا اينالىپ ساسىپ كەتەدى. بىلتىر قىستادىق, ول قىسىمىز سولاي بولدى. بۇل جەردە بالالار وينايدى. قاي قۇدىقتى اشساڭ دا, تولىپ تۇر. مەردىگەر كومپانيا مۇنى دا تازالاپ بەرۋدەن باس تارتىپ وتىر. ايتاتىنى سول, باياعى ء«وز اقشالارىڭا تازارتىپ الىڭدار» دەيدى. بيىل تازالانباي قالسا, قىستا اۋلامىز تاعى دا دارەتحانادان بولىنگەن سۇيىقتان جاسالعان مۇز ايدىنىنا اينالادى, – دەيدى قانات ەسىمدى تۇرعىن.
مەردىگەر كومپانيا «سىل» سەرىكتەستىگىنىڭ وكىلى الەكساندر دەگەن كىسىنىڭ تەلەفون ءنومىرىن تاۋىپ حابارلاسىپ, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن سۇرادىق. تەگىن اتاۋدان باس تارتقان الەكساندر بىردەن «سىرتتاعى كارىز قۇدىقتارىن تازالاۋ ءبىزدىڭ مىندەتىمىز ەمەس. ول باسقا سەرىكتەستىككە قارايدى», دەدى. مەردىگەر كومپانيا وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, ولار تۇرعىزعان كەز كەلگەن تۇرعىن ءۇي ءبىر-ەكى جىل ىشىندە ازداپ وتىراتىن كورىنەدى. ال ءۇيدىڭ ىرگەتاسى قالانعان سوڭ, ونىڭ ابدەن وتىرعانىن كۇتۋ جوبادا قاراستىرىلماعان. سوندىقتان قۇرىلىستى بەلگىلەنگەن ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءتامامداپ, ۋاقىتىندا تاپسىرۋى ءتيىس.
– بۇل ءۇي ءبىزدىڭ موينىمىزعا ابدەن ءمىنىپ الدى. ءسال بىردەمەسى ب ۇلىنسە, بىزگە جەتىپ كەلەدى. وزدەرىنىڭ تۇتىنۋشىلار كووپەراتيۆى نە قاراپ وتىر؟ نە ەلەكتريگى, نە سانتەحنيگى جوق. ءبارىن ءبىز جاساپ بەرۋىمىز كەرەك پە؟ ءبىزدىڭ قۇرىلىسشىلار بۇگىن عانا №21 پاتەرگە جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلدى. وتكەندە №78 پاتەردى جوندەدىك. ال سىنعان تەرەزەلەردى الداعى ۋاقىتتا اۋىستىرىپ بەرەمىز. قازىر وتىنىمدەردى قابىلداپ جاتىرمىز. ءۇيىنىڭ ىشىندە جەل سوعىپ جاتقان جوق شىعار. ولار ءبارىن بىردەن جاساپ بەرەدى دەپ ويلايدى, – دەدى.
سالدەن سوڭ الەكساندردىڭ ءوزى قايتا تەلەفون شالىپ, قاي گازەتتەن حابارلاسىپ تۇرعانىمدى سۇرادى. ودان كەيىن: «الداعى اپتادا تاعى ءبىر حابارلاس. نە بىتىرگەنىمىزدى ايتامىز. ايتپاقشى, جەل ۇشىرىپ كەتكەن شاتىرداعى اۋا مۇرجالارىنا تاپسىرىس بەرىپ قويدىق», دەدى. ءۇي بۇتىندەلگەنشە جاعدايدى باقىلاپ وتىراتىنىمىزدى ءبىز دە ايتتىق.
№47 ءۇيدىڭ تۇرعىندار سايلاعان ءۇي باسقارۋشىسى قاماجاي قاسەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, «سىل» سەرىكتەستىگىنە سەنۋگە بولمايدى.
– ولار ۋادە بەرىپ, ماسەلەنى سوزباققا سالىپ ۇيرەنگەن. 4 ايەل كەلىپ, №78 پاتەردى جوندەپ كەتكەنى راس. بىراق بىزدە ءۇي عيماراتىنىڭ شوگۋىنەن زيان شەككەن 30-دان استام پاتەر بار. قانشا ءۇيدىڭ تەرەزەسى سىندى. «سىل» سولاردىڭ ءبىر دە بىرەۋىنىڭ تەرەزەسىن بۇتىندەپ نەمەسە اۋىستىرىپ سالىپ بەرگەن جوق. جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستارى وتە باياۋ. ايتەۋىر جوندەپ جاتقان ءتۇر كورسەتىپ وتىرعانى بولماسا, ماندىتىپ ەشتەمە ىستەگەن جوق. الدا قىس كەلە جاتىر. مەردىگەردىڭ ويى – ءوستىپ كۇن وتكىزىپ, ۋاقىت ۇتىپ, كەپىلدىك مەرزىمى اياقتالعان سوڭ, جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتىلىپ كەتپەك, – دەيدى ءۇي باسقارۋشىسى.
ايتپاقشى, جاڭا شاعىن اۋداننىڭ شەتىندە, ورتالىق كوشەدەن شالعايلاۋ تۇرعان №47 تۇرعىن ءۇيدىڭ ماڭىندا ءاپ-ادەمى ايالداما بار. بىراق اۆتوبۋس جوق. بۇل ءۇيدىڭ بالالارى قالانىڭ ءار تۇپكىرىندەگى مەكتەپتەردە وقىپ ءجۇر. قازىر كەزەكشى سىنىپتاردا ءبىلىم الىپ جاتقان بالالار مەكتەپكە بارۋ ءۇشىن ەكى جارىمداي شاقىرىم قاشىقتىقتا تۇرعان ورتالىق كوشەدەگى ايالداماعا دەيىن جاياۋ بارۋعا ءماجبۇر.
بەت قاتتالىپ جاتقاندا: كەشە داۋلى ءۇيدىڭ تۇرعىندارى قوڭىراۋ شالىپ, مەردىگەر كومپانيانىڭ جوندەۋ جۇمىستارىن جەدەل باستاپ كەتكەنىن حابارلادى. «مەردىگەرلەر سىنعان تەرەزەلەردى اۋىستىرىپ جاتىر. باسىندا «اقشا جوق, كەزەككە تۇرىڭدار» دەپ ەدى. ەندى تەرەزەنى ولشەپ الىپ كەتىپ, ەكى ساعاتتىڭ ىشىندە اۋىستىرىپ بەرۋدە. قۋانعان كورشىلەرىم ورتاق چاتقا جازىپ, ۇجىمدارىڭىزعا العىس ايتىپ جاتىر. ەندى ءۇيدىڭ توبەسى مەن شاتىرىن بۇتىندەپ بەرسە جاقسى بولار ەدى. ايتەۋىر قوزعالىس باستالدى», دەدى تۇرعىنداردىڭ قۋانىشىن جەتكىزگەن گ.ءامىر.
قوستاناي وبلىسى