ادامزاتقا نە سەبەپتى كوز, قۇلاق, ءتىل بەرىلگەن. ماسەلەن, ەكى كوزبەن كورىپ, قوس قۇلاقپەن ەستىگەن دۇنيەنى ءبىر ءتىل جارىق دۇنيەگە ءسوز ەتىپ تاراتادى. تىلدەن شىققان ءسوز قيا جارتاستاعى سۇرلەۋدەن ءوتىپ, كەڭ جازيراعا جەتكەن تۇلپار سەكىلدى. البەتتە, جۇرەككە جەتىپ, ساناعا سىڭبەگەن ءسوزدى سويلەۋگە بولا ما؟ ءسوز استە جاي بولمايدى. نە قارعىس, نە العىس, ايتپەسە جاعىمپاز, ءتىپتى اۋرۋ, حارام, وتىرىك, شىن, ءارتۇرلى.
جازۋشىسىڭ با, سوزىڭە اباي بول, ءسوزدى انت دەپ قابىلدا, اقىرزامانعا دەيىن سوزىڭە يە بول.
مەن دە جازۋشىمىن. مەنىڭ شىعارمام كىلەم سياقتى, ونى مەن اۆار ءتىلىنىڭ كوركەم ورنەگىمەن توقيمىن. مەنىڭ شىعارمام قىمبات باعالى تون سياقتى, ونى مەن اۆار ءتىلىنىڭ سەتىنەمەيتىن بەرىك جىبىمەن تىگەمىن.
ات توبەلىندەي حالقىمنىڭ ءتىلىن جۇتاڭ دەيتىندەر ايتا بەرسىن. مەن ءوز انا تىلىممەن بىرگe ءومip cۇpyگe ءتيىسپىن. جاندۇنيەمنىڭ كۇللى قۇدىرەتىن عالامعا جەتكىزۋ ءۇشىن ماعان باسقا ءتىل قاجەت ەمەس.
ەل اۋزىنان ەستىگەنىم: ماسكەۋ, الدە لەنينگراد... ايتەۋىر ۇلكەن قالانىڭ ءساندى كوشەسىمەن لاك كەلە جاتىپتى. جولاي داعىستاندىق جەرلەسىن كورىپ قالىپ, تۋعان ەلى eciنe تۇسەدى دە, سويلەسكىسى كەلەدى. ونىڭ جانىنا جۇگىرىپ جەتىپ, لاكشا ءتىل قاتقان ەكەن, ونى انا ادام ۇقپاپتى. قۇمىقشا, تات تىلىندە, اقىر اياعىندا لەزگينشە سويلەيدى. ءTۇciنice الماپتى. سودان eكeyi ورىسشا ءتىل تابىسىپ, لاك پەن اۆار كەزدەسكەنىن بىلىسەدى. ماناعى لاك ادامعا رەنجىپ اۆار ايتادى:
– اۆار ءتىلىن بىلمەيسىڭ, داعىستاندىق ەمەسسىڭ, – دەيدى. مەنىڭشە لاك اعايىن اۆار ءتىلىن بىلۋگە مىندەتتى ەمەس, ەڭ باستىسى ءوزىنىڭ انا ءتىلىن ءبىلىپ تۇر عوي.
مەن ءۇشىن ادامزاتتىڭ ءتىلى جۇلدىز سياقتى. بارلىق جۇلدىزدار بىرىگىپ اسپاننىڭ جارتىسىن جاپقان ۇلكەن جۇلدىزعا اينالسا دەگەنگە كەلىسپەيمىن. ونىڭ قاجەتى شامالى. ونسىز دا كۇن بار. جۇلدىزدار جەكە-جەكە جارقىراسىن. اركىمنىڭ ءوز جۇلدىزى بولعانى دۇرىس. مەنىڭ جۇلدىزىم – اۆار ءتىلى. تاۋلىقتاردا «اناڭنىڭ سۇتىمەن دارىعان ءتىلىڭدى تۇسىنبەگىر» دەيتىن جامان قارعىس بار.
قارعىس تۋرالى: «تاۋ قىزى» دەگەن پوەما جازىپ جۇرگەن ەدىم. وسىعان قارانيەت ايەلدىڭ اۋزىمەن ايتىلاتىن قارعىس قاجەت بولدى. جاقىن اۋىلدا قارعىستى قارشا بوراتاتىن ايەل بارىن ەستىدىم. وعان جولىعۋ ءۇشىن جولعا شىقتىم.
ادام اشۋلاناتىنداي ابىروي توگىلمەگەن, جىر جىرلايتىنداي توي بولماعان كوكتەمنىڭ جايماشۋاق جادىراعان بip كۇنى ايەلدىڭ ۇيىنە كەلدىم. جاسى ۇلكەن اپايعا كەلگەن جۇمىسىمدى جايلاپ ءتۇسىندىردىم. وسىلاي دا, وسىلاي قارعىس كەرەك... مەن ايتىپ اۋىز جاپقانشا:
– ءتىلىڭ تارتىلىپ, سۇيگەن جارىڭنىڭ eciمi ەسىڭنەن شىعىپ كەتكىر, ساعان جولىققان جان ءتىلىڭدى تۇciنبeگip, اۋىلىڭنىڭ امانىن, ەلىڭنىڭ ساۋلىعىن ۇمىتىپ قال, وتىز ءتىسىڭ وپىرىلىپ ءتۇسىپ, اۋزىڭنان ءسوز ەمەس, جەل سوعىپ تۇرسىن... اللا ساعان باقىت بۇيىرتپاعىر! Meنi بipey رەنجىتسە ءبىر ءcاpi, قارعىس جاۋدىراتىنداي ماعان بىردەڭە بولدى ما؟ جوعال ءاpi! – دەگەندە, مەن راحمەتىمدى ايتىپ جونىمە كەتتىم.
جولدا كەلە جاتىپ: «الگى ادامنىڭ قاراپايىم ءسوزىنىڭ ءوزى قارعىس, ناعىز اشۋلانعاندا نە ايتار ەكەن» دەپ ويلاۋمەن بولدىم.
بىزدە ءار اۋىلدىڭ ءوز قارعىسى بار. بipeyi كورىنبەيتىن جىپپەن اياق-قولىڭ بايلانسىن دەسە, تاعى ءبىرi تابىتتان تابىل, – دەيدى. بۇلار ەشتەڭە ەمەس. ودان دا جامان قارعىستار بار. ايەلدەر ۇرىسقاندا: «اللا سەنىڭ ۇرپاعىڭا ءتىل ۇيرەتەتىن ادام قالدىرماسىن!» دەيدى. بۇدان وتكەن جامان قارعىس جوق. تاۋلىقتار انا ءتىلىن قۇرمەتتەمەيتىن ادامدى قارعامايدى. تەك ونى ەش سىيلامايتىن بولادى. اناسى بالاسىنىڭ جاتتىڭ تىلىندە جازعان جىرىن وقىمايدى.
قويىن داپتەرىمنەن: بىردە پاريج قالاسىندا داعىستاندىق سۋرەتشىگە جولىقتىم. رەۆوليۋتسيادان كەيىن يتالياعا وقۋعا بارىپ, جاتجەرلىك ايەلگە ۇيلەنىپ, ەلىنە ورالماعان ەكەن. الەمدى شارلاپ, قىمبات قوناقۇيلەردە تۇنەپ, التىن قاسىقپەن اس iشiپ, جۇرسە دە تۋعان جەرىن اڭساپ, ساعىنىشى سارتاپ بولىپتى. ساعىنىشى سۋرەتتەرىندە قالاي بەينەلەندى دەگەن نيەتپەن كارتينالارىن كورسەتۋدى ءوتىندىم.
بip سۋرەتىن «تۋعان جەرگە ساعىنىش» دەپ اتاپتى. سۋرەتتە يتاليالىق ايەلگە كونە اۆار كيىمىن كيگىزىپتى. گوتساتليننىڭ ايگىلى شەبەرلەرى جاساعان كۇمىس قۇمىرانى ۇستاعان ايەل بۇلاقتىڭ باسىندا تۇر. تەرەڭ سايداعى شاعىن اۆار اۋىلى مۇڭلى كەيىپتە, تاۋدىڭ باسىن بوز تۇمان بۇركەگەن.
– تۇمان مەنىڭ كوز جاسىم, – دەدى ءcypeتشى. كەلەسى شىعارماسىندا جالاڭاش بۇتاقتا وتىرعان قۇس بەينەلەنىپتى. بۇتاق جىقپىل تاستاردىڭ اراسىندا ءوسىپ تۇر. سۋرەتتىڭ تاريحى تۋرالى اۆتورى بىلاي دەدى:
– ەرتەدەگى اۆارلاردىڭ اڭىزى نەگىزىندە سىزعان ەدىم.
– قانداي اڭىز؟
– ەرتەدە ءبىر اڭشى كىشكەنتاي ادەمى قۇستى ۇستاپ الىپ, التىن تورعا قامايدى. الگى قۇس كۇنى-ءتۇنى «وتان, وتان, وتان» دەپ شىرىلدايدى. مەنىڭ قازىرگى ءومىرىم سياقتى. اڭشى ويلاپتى: «بۇل قۇستىڭ وتانى قايدا ەكەن. شىرىلداۋىنا قاراعاندا, جۇماقتىڭ ءتوpi شىعار. بوساتىپ جىبەرىپ, ارتىنان ىلەسىپ تاماشا ولكەنى تاۋىپ الايىن». التىن توردىڭ اۋزىن اشىپ قۇستى ۇشىرىپتى. ۇشىپ شىققان قۇس ون اتتام جەردەگى جىقپىل تاستاردىڭ ورتاسىندا وسكەن جالاڭاش بۇتاعا بارىپ قونىپتى. ول بۇتادا قۇستىڭ ۇياسى بار ەكەن. مەن دە توردىڭ ىشىنەن وتانىمدى اڭسايمىن دەپ, – سۋرەتشى ءسوزىن ءبىتىردى.
– اينالىپ ەلىڭە نەگە بارمايسىڭ؟
– ەندى كەش. تۋعان جەرىمنەن جالىندى جاستىعىمدى اكەتتىم, ۇيالماي ىڭىرشاعى اينالعان قۋ سۇيەگىمدى قالاي الىپ بارامىن؟!
پاريجدەن ەلگە ورالعان سوڭ, سۋرەتشىنىڭ تۋىستارىن سۇراستىردىم. تاڭدانارلىق جاعداي, اناسى ءالى تipi ەكەن. وتانىنان كەتىپ, جات جەردە جۇرگەن باۋىرلارى جايلى بارلىق اعايىنى ءبىر ۇيگە جينالىپ, مەنىڭ ءسوزىمدى تىڭدادى. ايتەۋىر تipi ەكەن عوي دەسىپ جاتتى.
– سەن ەكەۋىڭ اۆارشا سويلەستىڭدەر مە؟ – دەپ كاpi اناسى ويلاماعان جەردەن توسىن سۇراق قويدى.
– جوق, ءبىز اۋدارماشى ارقىلى سويلەستىك. مەن ورىسشا, ول فرانتسۋزشا.
ەڭ قادىرلى ادامى ولگەندە قارا جامىلاتىنى سياقتى, اناسى قارا جامىلىعىمەن بەتىن جاپتى. ءۇي iشi جىم-جىرت. دالادا تامنىڭ شاتىرىن جاۋىن سابالايدى. ءبىز اۆار اۋىلىندا وتىرمىز. الەمنىڭ تاعى ءبىر شەتىندە مەن كورگەن پاريج قالاسى. وندا دا داعىستاننىڭ تاستاندى بالاسى جاۋىننىڭ ءدۇرسىلىن ءecتىپ وتىرعان بولار. كوپ ۋاقىت ۇنسىزدىكتەن كەيىن كاpi انا:
– راسۋل, سەن شاتاسقان بولارسىڭ. مەنىڭ بالام باياعىدا ولگەن. ول مەنىڭ بالام ەمەس. مەنىڭ بالام بولسا, مەن ۇيرەتكەن انا ءتىلىن, اۆار ءتىلىن ۇمىتۋعا ءتيىس ەمەس, – دەدى.
Ecتeلiك: اۆار حالىق تەاترىندا جۇمىستامىن. ەلگە جاڭا ميزام ساياساتىن ءتۇسىندىرۋ ماقساتىمەن اۋىل-اۋىلدى ارالاپ, ويىن-ساۋىق كورسەتەمىز. مەنىڭ مىندەتىم – ارتىستەردىڭ ساحنادا ايتاتىن ءسوزىن قاداعالاپ, ۇمىتىپ قالسا, eciنe ءتۇcipy ءۇشىن ارنايى قۇجىرادا وتىرۋ. بۇل جۇمىس وزىمە وتە ۇنايدى. ساحناداعى ارتىستەردىڭ قيمىل-ارەكەتى مەن ءۇشىن ەكىنشى كەزەكتە, اۋەلى ءسوز. الەمدەگى ەڭ قۇندى دۇنيە ءسوز دەپ ۇعامىن.
بىردە توسىن وقيعا بولدى. ارتىستەر ەرتەدەگى اۆارلار ومىرىنەن الىنعان «تاۋلىقتار» اتتى درامانى كورسەتىپ جاتقان. ءوزىم ادەتتەگى ءسوز كۇزەتىندە تۇردىم. درامانىڭ ورتا تۇسىندا باس كەيىپكەر ايعازى قاندى كەكتەن بوي تاسالاپ تاۋعا بارىپ جاسىرىنادى دا, عاشىعىمەن كەزدەسۋگە ءتۇن جامىلىپ اۋىلعا كەلەدى. ايعازى (رولدە ءارتىس ماعاەۆ) عاشىعىنا سۇيىسپەنشىلىك تولى سوزدەردى ايتا باستاعاندا, كورەرمەندەر اراسىندا وتىرعان ماعاەۆتىڭ ايەلى ساحناعا شىعىپ كەتتى. وتە اشۋلى. ماعاەۆ تۇسىندىرمەك بولىپ, ايەلىن قولىنان جەتەلەپ ساحنا سىرتىنا كەتتى. سودان مول كەتتى. ساحنادا جالعىز قالعان ءارتىس قىز قاتتى ساستى.
مەن قۇجىرادا وتىرمىن. ساحناعا شىعۋعا ەش دايىندىعىم جوق. بipaق ەڭ قىمبات دۇنيە ءسوزدىڭ ececi كەتىپ بارادى. ساحناعا جۇگىرىپ شىعىپ ايعازىنىڭ عاشىعىنا ايتاتىن سوزدەردى تۇگەلىمەن ايتىپ شىقتىم. دراما ەمەس, كومەديا سياقتى اياقتالدى. بipaق كورەرمەن ءcوزدi ۇقتى عوي.
بىردە شالعاي ورنالاسقان گۋنيب اۋىلىنا جولىم ءتۇستى. بۇرىن ءجۇز كورىسپەگەن, اتى-ءجونى تانىس وسى اۋىلدا اقىن جىگىت تۇراتىن. سوندا ات باسىن تىرەدىم. ايەلى قوناقجاي, كىشىپەيىل ەكەن. اقىننىڭ اناسى دا پاراساتى مول ادام بولىپ شىقتى.
تۋرا اتتانار الدىندا جىگىتتىڭ اناسىمەن قوشتاسۋعا باردىم. بالاسى تۋرالى جاعىمدى سوزدەر ەستۋ انا ءۇشىن ارينە جاقسى. بالاسىنىڭ ناشار اقىن ەكەنىن بىلە تۇرا ماقتاي باستادىم. ءسىزدىڭ ۇلىڭىز جاقسى اقىن, ءار كەز قوعامنىڭ, ۋاقىتتىڭ اعىمىن ءدوپ تانيدى, تاقىرىپ تاڭداي بىلەدى دەيمىن عوي.
– جاقسى اقىن دەيسىڭ بە؟ – دەپ اناسى باسىن شايقادى دا, ويلانىپ بارىپ:
«بالامنىڭ ولەڭى ۋاقىت تالابىنا ۇيلەسۋى مۇمكىن, بىرaق وقىعاندا وت جوق, ءنارسىز. راسۋل, ءوزىڭ ويلاشى. بالام العاش بىلدىرلاپ سويلەي باستاعاندا شەكسىز قۋانىشتا بولدىم. ەندى سويلەگەندى قويىپ, جىر جازا باستاعاندا قايعىراتىن كۇيگە ءتۇستىم. ايەل وتىرعاندا اقىلدى, تۇرسا اقىلى وتىرعان جەرىندە قالىپ قويادى دەيدى. سول ءتارىزدى مەنىڭ بالام اس ۇستەلىندە تاماقتانىپ وتىرسا, ادامدار سياقتى تۇسىنىكتى تىلدە سويلەيدى, تۇرەگەلىپ جازۋ ۇستەلىنە بارعاندا, بارلىق قاراپايىم سوزدەرىنەن ايىرىلادى. ول تەك سىرەسكەن تۇسىنىكسىز سوزدەردى تاۋىپ الادى», دەدى.
وسى اڭگىمەدەن كەيىن قاراپايىم تىلىمنەن ايىرا كورمە دەپ اللاعا مىڭ مارتە جالبارىناتىن بولدىم. مەنىڭ جىرىمدى, مەنىڭ كىتابىمدى, بارلىق جازبالارىمدى, ەلىم, جۇرتىم, اعا, باۋىرلارىم, ءاpبىر تاۋلىق ءتۇسىنىپ, قۋات الاتىنداي بولسا ەكەن دەپ تىلەيمىن.
مەنىڭ ءتىلىم شۇبارلانىپ, ۇعىنىقسىز, قۇرعاق, ءنارسىز بولسا, قىسقاسىن ايتقاندا, مەن انا ءتىلىمدى بۇزاتىن بولسام, ومىردە ودان وتكەن قاسىرەت بولۋى مۇمكىن ەمەس.
بىردە ءبىزدىڭ اۋىل قاريالارى مەشىتكە جينالىپ, جالپىعا ورتاق ءبىرep ماسەلە تۋرالى اڭگىمە وتكىزدى. وسىندا مەن اكەمنىڭ ولەڭدەرىن وقىدىم. بالالىق شىعار, ولەڭ سوزدەرىن اسەرلەيمىن دەپ داۋىس كوتەرىپ, تىستەنىپ كەي تۇستارىن كوتەرمەلەپ ايتتىم. مىسالى: «تسادا جەرىندە قاسقىر اۋلاعاندا» اتتى ولەڭدى وقىعاندا «باتس», «تسادا» دەگەن سوزدەردەگى «تس» دىبىسىن شىقىرلاتىپ ايتتىم-اۋ. وسىلاي وقىسام تىڭداۋشىلارعا ۇنايتىن سياقتى كورىندى.
اكەي ۇيگە كەلگەن سوڭ «بالام, ولەڭ وقۋ مەن سوقامەن جەر جىرتقان eكeyi eكi باسقا. سەن ءسوزدى دۇرىس ايتپادىڭ», دەپ قايتا وقىتتى. مەن قاتەلىگىمدى تاعى قايتالادىم. اكەي شەشەمدى ايعايلاپ شاقىرىپ الىپ:
– سەن مىناعان انا ءتىلىن دۇرىس ۇيرەتپەگەن ەكەنسىڭ؟ – دەدى.
قويىن داپتەرىمنەن: ماقاشقالادا بىزبەن كورشى ۇيدە تۇراتىن اتاقتى پالۋان, الەمنىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى ءالي اليەۆ ىستانبۇل قالاسىندا تۇرىك پالۋانىمەن اقتىق بەلدەسۋگە شىعىپتى. ەرجۇرەك تاۋ ۇلانى تۇرىكتى بەت قاراتپاي ۇتادى. جەڭىلىپ قالعان تۇرىك جىگىتى تاۋلىقتار ايتاتىن نالەت سوزبەن بالاعاتتايدى. اۆار ءسوزىن ەستىگەن ءالي اليەۆ تاڭدانىپ تۇرىپ قالادى دا: «اشۋلانبا, باۋىرىم, بۇل سپورت ەمەس پە؟!» دەيدى اۆار تىلىندە. Tۇرىك پالۋانى ودان بەتەر تاڭدانسا كەرەك. كوپتەن كوpicپeگەن اعا-باۋىرلارعا ۇقساپ eكi پالۋان كىلەم ۇستىندە قۇشاقتاسىپ, سۇيىسەدى. مۇنى كورگەن تورەشىلەر ولاردان بەتەر تاڭدانىپتى. Tۇرىك پالۋانى ءشامىل قولعا تۇسكەننەن كەيىن تۇركياعا قاشىپ كەتكەن اۆارلاردىڭ بالاسى ەكەن.
اكەمنىڭ ecتەلىكتەرىنەن: اكەي 1939 جىلى وردەن الۋ ءۇشىن ماسكەۋگە بارادى. ول ۋاقىتتا بۇل ەرەكشە وقيعا سانالاتىن. ومىراۋىنا وردەن تاعىپ ورالعاندا اۋىلداستارى جينالىپ, ماسكەۋ قالاسى, كرەمل, سول كەزدەگى وردەن تاپسىراتىن ميحايل يۆانوۆيچ كالينين تۋرالى سۇراپ, ەرەكشە ەستە قالارلىق وقيعا ايتىپ بepyiن وتىنەدى. سونداعى اكەيدىڭ ايتقانى:
«ەڭ ۇلكەن وقيعا, ميحايل كالينين مەنىڭ اتىمدى ورىسشا ەمەس, aۆapشa ايتتى. مەنى گامزات تساداسا دەمەي, تساداسا حامسات دەپ اتادى». اۋىل اقساقالدارى تاڭدانىپ, باستارىن شايقاپتى.
«سەندەر بۇل وقيعانى مەنەن ءecتىپ ۇناتىپ وتىرسىڭدار, ال مەن كرەملدە كالينيننىڭ وزىنەن ەستىگەندەگى اسەرىمدى جەتكىزە المايمىن. مەن وردەن العانىما ەمەس, كرەملدە اۆار ءسوزىن ەستىگەنىمە قۋاندىم».
بىردە كەڭەس وداعى جازۋشىلارىنىڭ قۇرامىندا پولشاعا باردىم. Keشكىسىن كراكوۆ قالاسىنداعى قوناقۇيدەگى مەن ورنالاسقان بولمەنىڭ eciگiن ءبىرey قاقتى. بەيتانىس ادام:
– گامزاتيد راسۋل وسىندا ورنالاستى ما؟ – دەپ تازا اۆار تىلىندە ءۇن قاتتى.
– اتا-باباڭنىڭ وتى وشپەسىن! اۆار باۋىرىم, سەنىڭ كراكوۆتا نەڭ بار ەدى؟ – دەدىم. قوناعىمدى قۇشاقتاۋعا شاق قالدىم. ەكەۋىمىز كۇندى تۇنگە جالعaپ اڭگىمەلەستىك.
قوناعىم اۆار ەمەس, داعىستان ءتىلى مەن ادەبيەتىن زەرتتەپ جۇرگەن پولشا عالىمى ەكەن. اۆار ءتىلىن ول كونتسلاگەردە تۇتقىندا ءجۇرىپ ەستىگەن. كەيىن اۆار ءتىلىن زەرتتەۋگە كipicكeن.
پولياك عالىم ەكەۋىمىز تەك اۆار تىلىندە اڭگىمەلەستىك. سويتە تۇرا ەكەۋمىزدىڭ سويلەۋ مانەرىمىز eكi ءتۇرلى. ول تازا عىلىمي نەگىزدە, ەرەجە بويىنشا سويلەپ, ءار ءسوزدىڭ جاندى بەينەسىن ەمەس, سويلەمنىڭ قاتىپ قالعان قۇرىلىمىن ۇستاندى.
مەن تىلتانۋعا ءتىلى ەمەس, تىلىنە ءتىلتانۋى باعىنىشتى شىعارما جازسام دەپ ويلايمىن. مەنىڭ انا ءتىلىم – اۆار ءتىلi. مەنىڭ انا ءتىلىم – مەنىڭ بايلىعىم, قayiپ-قاتەردەن قورعايتىن قازىنام, قايعى-قاسىرەتتەن ساقتايتىن قۇدىرەتتىم. عالامات انشىلىك ونەرىڭ بولا تۇرا ءتىلىڭ بولماسا, دۇنيەگە كەلمەگەنىڭ دۇرىس. مەنىڭ جان دۇنيەم جىرعا تولى. ءان دە ايتا الامىن. بۇل مەنىڭ اۆار ءتىلىمنىڭ قاسيەتى. ارداقتى انا ءتىلىم مەنى بالا سياقتى قولىمنان جەتەلەپ, اۋىلىمنان الىپ شىعىپ, ادامزات الەمىنە اكەلىپ قوستى. مەن ادامزاتقا اۆار تىلىندە ءسوز ايتىپ وتىرمىن.
نەگە سولاي: وشاعىڭا وت جاعۋ ءۇشىن, باسقا ۇيدەن وتتىق سۇراۋعا بولادى. جۇرەگىڭە وت جاعۋ ءۇشىن, وتتىق سۇراپ باسقاعا بارۋعا بولمايدى.
ادامداردىڭ ءتىلى ءارتۇرلى. كوڭىلى ءبىر بولسا دەيمىن. مەنىڭ كەيبىر جەرلەستەرىم اۋىلىن تاستاپ, ۇلكەن قالالاردا ءومip ءسۇرۋ ءۇشىن كەتكەنىن بىلەمىن. ول دۇرىس تا. بالاپان قاناتى قاتايعانعا دەيىن ۇياسىنان ۇزامايدى. ۇلكەن قالاعا باۋىر باسقان جەرلەستەرىمنىڭ ءبىرازى باسقا تىلدە جازاتىن ونەر تاپقانىن ايتپاقپىن. ارينە, ولاردىڭ ءوز قۇقى بار. مەنىڭ دەگەنىممەن جۇرۋگە مىندەتتى ەمەس. دەسە دە, ولاردىكى ءبىر قولىمەن ەكى قاربىزدى قابات ۇستاسام دەگەن ارەكەت قانا.
وسى توپ وكىلدەرىمەن ءجيى ۇشىراسامىن. ولاردىڭ شىعارمالارى اۆارشاعا ۇقسامايتىن, ورىسشا دا ەمەس, ءدۇبارا, وراشولاق وتىنشىنىڭ ورماندى بۇلدىرگەنى سياقتى بولدى دا تىندى.
انا ءتىلىن الىمسىنباي باسقا تىلگە قۇل بولىپ, جاتتىڭ جاتاعىنان پانا ىزدەگەن ساتقىنداردى كوزىم كوردى. ولار كونە اۆار ەرتەگىسىندەگى ەشكىنىڭ كەيپىن قۇشتى. قاسقىر سەكىلدى قۇيرىقتى بولسام دەپ, ورمانعا بارىپ مۇيىزىنەن ايىرىلعان ەكەن.
نەمەسە اسىراندى ۇيرەك سەكىلدى ۇشا بىلگەنىمەن, الىسقا بارمايتىن, سايراعانىمەن, بۇلبۇل بولمايتىن ورتا جولدا باعىتى تۇمان, تeگi كۇمان كۇيگە تۇسكەنىن كوردىم.
– جاعدايىڭ قالاي؟ – دەدىم بىردە ابۋتالىپكە:
– Heciن ايتاسىڭ, قاسقىر دا ەمەس, قويان دا ەمەسپىن, ورتاسىندا جەلىپ ءجۇرمىن, – دەدى ول.
– ورتا دەگەن جازۋشىعا ءمىناسىپ ەمەس. جازۋشى ادام قوياندى ۇستاپ جەگەن قاسقىر سياقتى نەمەسە قاسقىردان قاشقان قويان سياقتى بولۋى كەرەك, – دەدى تاعى دا ابەكەڭ.
ءتىل وزگەرەدى. ول شىندىق. ول تۇرعاي اعاشتىڭ جاپىراعى دا جىل سايىن جاڭارىپ, ecكici ءتۇسىپ, جاڭاسى كوكتەمەي مە؟! بipaق جىل وتكەن سايىن اعاشتىڭ ءدىنى جۋانداپ, بۇتاعى قالىڭدايدى. ودان كەيىن جەمىس بەرەدى.
مەن سىزدەرگە ءوز جىرىمدى, ءوز شىعارمامدى ۇسىنعاندا, اۆار ءتىلىنىڭ اعاشىنا وسكەن جەمىسىنىڭ ءدامىن تاتسىن دەيمىن.
باسقا تىلدە كوسەمسىنىپ,
جازباعانمىن ارناۋ جىر,
ايتاتۇعىن ءانىم دە كوپ,
جۇرەگىمدە تولعاۋ ءجۇر.
ەرتەڭ ءتىلىم جويىلاتىن,
جوعالاتىن بولسا ەگەر,
مەن ولۋگە ءازip تۇرمىن وسى بۇگىن, ءدال قازىر.
قويىن داپتەرىمنەن: تاۋلىق ازامات ورىس قىزبەن ۇيلەنەيىن دەسە, اتا-اناسى قارسى بولادى. ول قىز اۆار بوزبالاعا عاشىق ەكەن. بip كۇنى جىگىتكە اۆار تىلىندە جازعان قىزدىڭ حاتى كەلىپتى. جىگىت حاتتى اتا-اناسىنا كورسەتەدى. ولار وقىپ كورىپ, بالاسىنا ۇيلەنۋگە ريزاشىلىعىن بepiپتi.
ەل اۋزىنان: ساۋىسقان ۇيا سالعان اعاشتى اۋىلدىڭ بالالارى ارالاپ قۇلاتىپ, ۇياسىن بۇزىپتى.
– اعاش, سەنى نەگە قۇلاتتى؟
– مەنىڭ سويلەۋگە ءتىلىم بولمادى.
– ساۋىسقان, سەنىڭ ۇياڭدى نەگە بۇزدى؟
– مەن وتە كوپ سويلەگەننەن بولدى.
كوپشىلىك ايتادى: ءسوز بەن جاۋىن بىردەي. العاشقى كۇنى قۇت, ودان كەيىن جاقسىلىق, ءۇشىنشى كۇنى ارتىق, ءتورتىنشى كۇنى زيان.
تارجىمالاعان
بەكەن قايرات ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»