قۇرىلىس جۇمىسىن قارقىندى جۇرگىزۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ارينە, اقشا كەرەك. ال مەملەكەتتە اقشا جوق ەمەس, بار. ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن تەك قۇرىلىس سالاسىنىڭ وزىنە جىل سايىن قىرۋار قارجى بولىنەدى. «الماقتىڭ دا سالماعى بار», وسى قارجىنىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن وڭىرلەردە جاڭا مەكتەپتەر, بالاباقشالار, اۋرۋحانالار, سپورت سارايلارى پايدالانۋعا بەرىلىپ جاتىر.
بىراق كوڭىل ءوسىرىپ, كوز قۋانتاتىن مۇنداي قۋانىشتى مىسالدار, وكىنىشكە قاراي, بارلىق جەردە بىردەي ەمەس. جوسپارلانعان قۇرىلىس نىساندارىن (اۋرۋحانا, مەكتەپ, بالاباقشا, سپورت كەشەنى جانە ت.ب.) «اقشا تابۋدىڭ» وپ-وڭاي جولىنا اينالدىرىپ, ميلليونداعان تەڭگەنى قالتاسىنا باسىپ, «ءىس ءبىتتى, قۋ كەتتى» دەپ تايىپ تۇرعان «دوگدۋ بيلد» كومپانياسى – سونىڭ ءبىرى.
*ۇكىمەتكە – سىناق, اكىمگە – ساباق
بالاباقشانىڭ ىرگەتاسىنا... 90 ميلليون!
قۇرىلىس جۇمىسىن قارقىندى جۇرگىزۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ارينە, اقشا كەرەك. ال مەملەكەتتە اقشا جوق ەمەس, بار. ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن تەك قۇرىلىس سالاسىنىڭ وزىنە جىل سايىن قىرۋار قارجى بولىنەدى. «الماقتىڭ دا سالماعى بار», وسى قارجىنىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن وڭىرلەردە جاڭا مەكتەپتەر, بالاباقشالار, اۋرۋحانالار, سپورت سارايلارى پايدالانۋعا بەرىلىپ جاتىر.
بىراق كوڭىل ءوسىرىپ, كوز قۋانتاتىن مۇنداي قۋانىشتى مىسالدار, وكىنىشكە قاراي, بارلىق جەردە بىردەي ەمەس. جوسپارلانعان قۇرىلىس نىساندارىن (اۋرۋحانا, مەكتەپ, بالاباقشا, سپورت كەشەنى جانە ت.ب.) «اقشا تابۋدىڭ» وپ-وڭاي جولىنا اينالدىرىپ, ميلليونداعان تەڭگەنى قالتاسىنا باسىپ, «ءىس ءبىتتى, قۋ كەتتى» دەپ تايىپ تۇرعان «دوگدۋ بيلد» كومپانياسى – سونىڭ ءبىرى.
جۋالى اۋدانىنىڭ ورتالىعى باۋىرجان مومىش ۇلى اۋىلىنداعى 280 بالدىرعانعا ارنالعان بالاباقشانىڭ قۇرىلىس جۇمىسى بىلتىر ماۋسىم ايىندا باستالعان. كەستە بويىنشا ول بيىلعى قىركۇيەك ايىندا پايدالانۋعا بەرىلۋگە ءتيىس ەدى. بىراق ەلىمىزدەگى «بالاپان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا قولعا الىنعان وسى جاۋاپتى جۇمىستىڭ تىزگىنىن قولعا العان «دوگدۋ بيلد» بالاباقشا ىرگەتاسىنىڭ ءوزىن... ءبىر جىل بويى قالاپتى. جانە وسى بولىمسىز «جۇمىستارى» ءۇشىن قۇرىلىسقا قاجەتتى بارلىق 546 ميلليون تەڭگەنىڭ العاشقى ترانشى – 90 ميلليون تەڭگەنى جوق قىلعان.
– مەن مۇنداي كەلەڭسىزدىكتى ءبىرىنشى رەت كورىپ تۇرمىن. ولار ءا دەگەننەن-اق جۇمىس ۋاقىتىنىڭ كەستەسىن بۇزدى. سودان كەيىن قۇرىلىس مۇلدە توقتاپ قالدى. جەرگىلىكتى جەردەن جالدانعان جۇمىسشىلارعا دا جالاقى تولەگەن جوق, – دەيدى باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى اۋىل اكىمىنىڭ ورىنباسارى قايناربەك بەدەلبەكوۆ.
جوقتاۋشىسى جوقتاي قىرۋار قارجىنى ءبىر جىل بويى ءبىر ىرگەتاسقا عانا «جۇمساعان» كومپانيا باسشىسى كىم ەكەن دەگەن ويمەن, جۋالى اۋدانى اكىمدىگىنىڭ قۇرىلىس جانە ساۋلەت ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن حابارلاسقانبىز. ولاردىڭ ايتۋىنشا, 2012 جىلى 15 ماۋسىمدا جۋالىعا «دوگدۋ بيلد» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورىمىن دەپ كەلگەن ادامنىڭ اتى-ءجونى نيكولاي يۆانوۆيچ كوۆىلين ەكەن. ول اتالمىش كومپانياسىن تاراز قالاسىنا تىركەپتى. مەكەنجايى: جەلتوقسان كوشەسى, 11. سودان نيكولاي 2013 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنا دەيىن اندا-ساندا توبە كورسەتىپ تۇرىپتى دا, جوق بولىپتى. ونىڭ ورنىنا فاتيما بەگاسىلقىزى نۇركەنوۆا دەگەن «قۇرىلىسشى» كەلىپتى. ول اكىمدىك قىزمەتكەرلەرىنە ءوزىن «دوگدۋ بيلد» كومپانياسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورىمىن» دەپ تانىستىرعان. بىراق «وتىرىك ايتقان جەردە كوپ تۇرما» دەگەندەي, ول دا شارۋاسى شايقالعان قۇرىلىس باسىندا كوپ تۇراقتاماپتى.
– مىندەتتەمەسىن ورىنداماعانى ءۇشىن ءبىز كومپانيانى وبلىستىق ەكونوميكالىق سوتقا بەردىك. سوت ءبىزدىڭ پايدامىزعا شەشىم شىعاردى. ەندى نيكولاي يۆانوۆيچ كوۆىلين بىزگە كومپانياسىنىڭ ەسەپ-شوتىنداعى بالاباقشاعا دەپ بولىنگەن قارجىنى قايتارۋى كەرەك, – دەيدى جۋالى اۋدانى اكىمدىگىنىڭ قۇرىلىس جانە ساۋلەت ءبولىمىنىڭ باستىعى جاندوس داۋرەنوۆ.
بىراق 90 ميلليوندى قايتارا سالايىن دەپ وتىرعان «دوگدۋ بيلد» جوق. ال ونىڭ ديرەكتورى نيكولاي بولسا تاراز قالاسىنداعى باسقا ءبىر كومپانياعا قىزمەتكە ورنالاسىپ كەتىپتى دەسەدى.
ار ەمەس, پايدا ويلاعان جەردە, ارينە, وسىنداي «قىزىقتار» مەن «شىجىقتار» ءجيى بولىپ تۇرادى. مىنە, مىناۋ سونىڭ ءبىر مىسالى. كومپانياسىنا شىعۋ تەگى ءدۇدامالداۋ «دوگدۋ بيلد» دەگەن ات قويعان كوۆىلين مىرزا «بۇلدىرشىندەرىمىزگە بالاباقشا سالىپ بەرەدى» دەپ ۇمىتتەنگەن اۋىل تۇرعىندارىن دا, «سەندەرگە كەرەگى اقشا ما, ءما, قالاعانىڭشا ال دا حالىققا ادال قىزمەت ەت!» دەگەن ۇكىمەتتى دە الداپ كەتىپ وتىر.
ال باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى اۋىل اكىمىنىڭ ورىنباسارى قايناربەك بەدەلبەكوۆ «دوگدۋ بيلد» كومپانياسى تاستاپ كەتكەن جۇمىستى جالعاستىرۋ ءۇشىن جاڭا مەردىگەر تارتىپ وتىرمىز دەيدى. ارينە, ول بۇل مىسالدى جەتىسكەننەن ايتىپ وتىرعان جوق. ويتكەنى, جۋالىلىقتاردىڭ اۋزىندا «جىر» بولعان «دوگدۋ بيلد» حيكاياسىنان كەيىن, «بالدىرعاندارعا ارنالعان بالاباقشا كەلەسى جىلدىڭ نە جاز, نە كۇز ايلارىندا پايدالانۋعا بەرەدى» دەپ, نىق سەنىممەن ايتۋعا ەندى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى دا جۇرەكسىنىپ قالعان.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى,
جۋالى اۋدانى,
باۋىرجان مومىش ۇلى اۋىلى.
سەڭ قوزعالدى
ءوندىرىس پەن تۇرمىستا قولدانىلاتىن قۋات كوزدەرى شەكسىز ەمەس. ونى ۇقىپتى ءارى ۇنەمدى تۇردە پايدالانا بىلمەگەن ەلدەردە ءتۇپتىڭ-تۇبىندە ونىڭ سارقىلۋ قاۋپى تۋادى. بۇگىندە ءجيى اۋىزعا الىنا باستاعان «جاسىل ەكونوميكا» ۇعىمىنىڭ ءوزى ءدال وسىنداي قاۋىپتەن تامىر تارتادى. ياعني, سوعان سايكەس قورى شەكسىز ەمەس جىلۋ, ەلەكتر سەكىلدى قۋات كوزدەرىنە بالامالى تاسىلدەر ىزدەستىرىلمەك.
ارينە, بۇل ءدال بۇگىنگى كۇننىڭ ەمەس, بولاشاقتىڭ ءىسى. سوندىقتان دا, ەلباسى «جاسىل ەكونوميكا» تۋرالى ايتپاس بۇرىن قازىرگى كۇندە ەنەرگيا ۇنەمدەۋدىڭ بازالىق ماسەلەلەرىن شەشۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. تورتكۇل دۇنيەدە قانداي ءىستىڭ دە قادىر-قاسيەتىنە سالىستىرمالى تۇردە باعا بەرۋ ارقىلى كوز جەتكىزۋگە بولادى. وسى تۇرعىدا ۇكىمەتتىڭ وتكەن ايدا وتكىزىلگەن كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى كەلتىرگەن سالىستىرمالى دەرەكتەر مۇلدەم بۇلتارتپايدى. ونى وقىرماننىڭ نازارىنا تاعى ءبىر سالا كەتەر بولساق, قازاقستاندا جىلۋ جەلىلەرىندەگى شىعىن 22,1 پايىز. ال, ەۋرووداقتا ورتاشا 10 پايىزدى قۇرايدى. قازاقستاندىق ەلەكتر جەلىلەرىندەگى شىعىن 14 پايىز بولسا, قىتاي, كورەيا, جاپونيادا ول نەبارى 5 پايىز عانا. راس, حالقىمىزدىڭ ءدىلى مەن و باستاعى ءبىتىم-بولمىسى, اشىلىپ-شاشىلىپ جۇرەتىن تۋا ءبىتتى قاسيەتى – بۇگىنگى ۇنەمشىلدىك ماسەلەلەرمەن سىيىسا بەرمەيدى. قازاق پوەزياسىنىڭ پاتريارحى قادىر مىرزا ءالى حالقىمىزدىڭ جاقسىسى مەن جامانى بىردەي دەپ كەتكەن بولسا, ءسىرا, وسى ۇنەمشىلدىكتەن كوبىنە سىرت اينالا بەرەتىن قاسيەتىمىزدى ءبىر جامانىمىزدىڭ قاتارىنا قوياتىن شىعارمىز. ەنەرگيا ۇنەمدەۋ مەن ەنەرگيا ەسەپتەۋ جونىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر مەملەكەتتىك ورگاندارعا دا, رەسپۋبليكا ازاماتتارىنا دا ورتاق. ارينە, ۇنەم اۋادان جاسالمايدى. بۇل ءۇشىن تۇرعىن ءۇيلەردە جىلۋ ەسەپتەگىشتەر ورناتىلۋى قاجەت. پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەندەي, بۇل كورسەتكىشتىڭ دەڭگەيى باتىس قازاقستان وبلىسىندا 16 پايىزدى عانا قۇرايدى ەكەن.
سوندا قالاي بولعانى؟ ءبىز بۇل ساۋالعا جاۋاپ ىزدەۋگە تىرىستىق. جىلۋ ەسەپتەگىش قۇرالدارىمەن قامتۋ ورال وڭىرىندە ءبىرىنشى كەزەكتە ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەرىنەن جىلىتىلاتىن كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەرگە قاتىستى ايتىلاتىنىن انىقتادىق. سوندىقتان دا, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىندا جيناقتالعان دەرەكتەر تۇتاستاي وبلىس بويىنشا ەمەس, ورال قالاسىنداعى كوپقاباتتى ۇيلەرگە بايلانىستى بولىپ شىقتى. مۇنداعى سوڭعى دەرەك وبلىس ورتالىعىندا ورناتىلعان جىلۋ ەسەپتەگىش قۇرالدار قاجەتتى كولەمنىڭ 25 پايىزىن قۇرايتىنىن كورسەتەدى. ياعني, مۇنىڭ ءوزى ەلباسى سىنىنان كەيىن بۇل ءىستىڭ دەڭگەيى 9 پايىزعا وسكەنىن كورسەتەدى. ارينە, مۇنى قاناعات تۇتۋ قيىن-اق. دەگەنمەن, ءىس ورنىنان جىلجىعانىن, سەڭ قوزعالعانىن اتاپ وتۋگە بولاتىن سەكىلدى. وسى ارادا «تابيعي مونوپوليالارمەن رەتتەلەتىن نارىقتار تۋرالى» زاڭعا سايكەس مونوپوليا سۋبەكتىلەرى تۇتىنۋشىلارعا ەسەپتەگىش قۇرالداردى ورناتىپ بەرۋگە ءمىندەتتى ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇل ءىس تۇتىنۋشىلارمەن الدىن الا كەلىسىلگەن كەلىسىمشارتتارعا ءسايكەس رەتتەلمەك. ءوز كەزەگىندە ولار جوعارىدا اتالعان زاڭ تارماقتارىنا ساي ەسەپتەگىش قۇرالداردى ورناتۋ مەن پايدالانعانى ءۇشىن ءوز ۋاقىتىندا تولىق كولەمدە ەسەپ ايىرىسۋلارى كەرەك.
ورال قالاسىندا اتالعان ءىس-شارالار كەشەنىن «جايىقجىلۋقۋات» اق جۇرگىزەدى. بۇل كاسىپورىننىڭ ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق قۇرامى قولدانىستاعى نورماتيۆتەرگە سايكەس ەسەپتەگىش قۇرالداردى ورناتىپ, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە شىعىن شىعارعان. الايدا, ونىڭ وتەمى كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي يەلەرى تاراپىنان وتەلمەي, تولەنبەي وتىر ەكەن. ارينە, تولەم جۇرگىزۋگە تۇتىنۋشىلاردىڭ سەلسوق, ەنجار قاراۋى, وعان ءمۇددەلىلىك تانىتپاۋى, قارجىلىق قورى ونسىز دا كەلىسىپ تۇرماعان جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋشى كاسىپورىندى ودان ءارى تۇقىرتادى.
سونىمەن بىرگە, «جايىقجىلۋقۋاتتىڭ» قارجىلىق جاعدايى ودان ءارى تومەندەي تۇسۋىنە «قازترانسگازايماق» اق ارقىلى جەتكىزىلەتىن تابيعي گاز باعاسىنىڭ دۇركىن-دۇركىن ءوسۋى دە كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. مۇنداي كەزدە اتالعان كاسىپورىننىڭ قالاداعى بارلىق تۇرعىن ۇيلەردى جىلۋ ەسەپتەگىش قۇرالدارمەن قامتۋى كۇردەلەنە تۇسەدى.
بۇل تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولدارى قانداي؟ «جايىقجىلۋقۋات» اق بيىلعى جىلدان باستاپ ينۆەستيتسيالىق قاراجاتتار ەسەبىنەن دە ءوزىنىڭ قارجى-ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك الدى. ونىڭ العاشقى ناتيجەلەرى دە جوق ەمەس. اتاپ ايتقاندا, مۇنداي ومىرشەڭ كوزقاراس بيىل كاسىپورىنعا ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن 100 جىلۋ ەسەپتەگىش قۇرالدارىن ساتىپ الىپ ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرىپتى. الداعى جىلى اكتسيونەرلىك قوعامدا ينۆەستيتسيالىق باعدارلاما شەڭبەرىن ودان ءارى ءوسىرۋ كوزدەلگەن. تۇپكى ءارى باستى ماقسات – ينۆەستور قاراجاتى ەسەبىنەن كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردى 100 پايىز جىلۋ ەسەپتەگىش قۇرالدارىمەن قامتۋ بولىپ وتىر.
مۇنداي قادامدار ءار ۇيدە ناقتى پايدالانىلعان جىلۋ كولەمى قانداي ەكەنىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءارى جىلۋ ۇنەمدەۋ ۇردىسىندە ورىن العان ولقىلىقتاردى انىقتاۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. تۇرعىن ءۇي سەكتورىنداعى ەنەرگيانىڭ ۇنەمدىلىگى مەن تيىمدىلىگى ەلباسى اتاپ كورسەتكەندەي, ونىڭ بازالىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە العىشارت قالاي الادى دەگەن ويدامىز.
ءبىز جوعارىدا باتىسقازاقستاندىق تۇرعىنداردىڭ جىلۋ ەسەپتەگىش قۇرالداردى تۇتىنعانى ءۇشىن تولەم تولەۋدى قاجەت دەپ تابا بەرمەيتىنى جونىندە جازعان ەدىك. ءدال وسى جايتتى تەك ەسەپتەگىش قوندىرعىمەن شەكتەمەي ەلەكتر ەنەرگياسىن, جىلۋ مەن گازدى ۇنەمدى تۇردە پايدالانباۋ تۇرعىسىنان دا ساباقتاۋعا بولادى. بۇل كورىنىستىڭ ءوزى وبلىستا پارمەندى ناسيحات پەن ءتيىستى تۇسىنىك جۇمىستارى ءوز دەڭگەيىندە ءجۇرگىزىلمەيتىنىن كورسەتەدى. ەلباسى سىنىنىڭ ءادىلدىگى مەن اقيقاتى دا وسىندا بولسا كەرەك.
ەندەشە, وبلىستا بۇل ماسەلەگە تىكەلەي جاۋاپتى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسى ۇجىمى, وبلىس اكىمىنىڭ ەنەرگەتيكا ماسەلەلەرىن قاداعالايتىن ورىنباسارى الماز باداشەۆ شۇعىل سەرپىن تۋعىزۋى قاجەت-اق. تەك سوندا عانا پرەزيدەنت تاپسىرماسى ويداعىداي ورىندالماق.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.
اقشا بار, جۇمىس جوق
قۇدايا توبا, اقشا جوق بولسا عوي. قارجى جەتپەي جاتسا ءبىر بولەك. قارىزدانىپ-قاۋعالانىپ قۇرىلىسپەن اينالىسسا, اينالىپ قانا كەتپەيسىڭ بە؟! بار عوي, اقشا دەگەن. بيۋدجەتتەن ءبولىنىپ جاتىر. مەملەكەت اۋىزدارىن اشسا بولدى, قاجەتتەرىن تاۋىپ بەرەدى. بىراق جۇمىس جۇرمەيدى. جىل باسىنان بەرى قىزىلوردادا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ 3 ميلليارد, وبلىستىق بيۋدجەتتىڭ 2 381,3 ميلليون تەڭگە قارجىسى يگەرىلمەي قالعان. وبلىستىق قارجى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قايراتبەك سارسەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ نەگىزگى بولىگى قۇرىلىس سالاسىنا تيەسىلى ەكەن. ەڭ باستىسى, مەكتەپ, اۋرۋحانا, بالاباقشالار كەلىسىمشارتتا كورسەتىلگەن ۋاقىتتا سالىنىپ بىتپەيدى. «جوبالاۋشى مەكەمەلەردىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاردى جاساعاندا كەمشىلىك جىبەرۋى قۇرىلىستىڭ ساپاسىنا اسەر ەتپەي قويمايدى»,– دەيدى قايراتبەك سارسەنباەۆ. سوسىن تاعى ءبىر تۇيتكىل بار. مىسالى, تەندەردە ءبىر قۇرىلىس كومپانياسى جەڭىپ شىعادى. ال جەمە-جەمگە كەلگەندە, ول بۇكىل شارۋانى قوسالقى مەردىگەردىڭ موينىنا ءىلىپ قويادى. جاۋاپكەرشىلىك بولماعان جەردە ساپا تۋرالى اڭگىمە ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق.
بۇرناعى كۇنى قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان الىباەۆتىڭ توراعالىعىمەن ايماقتاعى قۇرىلىس نىساندارىنا قاتىستى جيىن ءوتتى. وسى ماجىلىستە تالاي ماسەلەنىڭ باسى اشىلدى. ەندى وسى تۋراسىنا ورالايىق.
ارال اۋدانىندا التى نىساننىڭ قۇرىلىسىندا كىنارات بار. ءبىرىنشى – توقاباي اۋىلىنداعى 140 ورىندىق مەكتەپ. نىساننىڭ باس مەردىگەرى – «گلوبالكونستراكشن» جشس. ديرەكتورى – م.ءىزباساروۆا دەگەن ازاماتشا, تەحنيكالىق قاداعالاۋشىسى – «سترويتەحنوپروەكتKZAيK» جشس. ال ونىڭ ديرەكتورى – ا.جاپپاسباەۆ مىرزا. بيىل مەكتەپ قۇرىلىسىنا 379,8 ميلليون تەڭگە بولىنگەن. ونىڭ 151,0 ميلليون تەڭگەسى عانا يگەرىلگەن. بۇگىندە باس مەردىگەر شارتتاعى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماعانى ءۇشىن سوتقا تالاپ-ارىز جولدانىپ, سوتتىڭ شەشىمى بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارى توقتاتىلعان.
ەكىنشى – سەكسەۋىل كەنتىندەگى 150 ورىندىق كلۋب. باس مەردىگەرى – «ارعىن قۇرىلىس» جشس. ديرەكتورى – ا.ءاجمۇحاممەدوۆ, تەحنيكالىق قاداعالاۋشىسى – «دوستارسترويگرۋپپ» جشس. ونىڭ باسشىسى – س.قايىروۆ. باس مەردىگەر «ارعىن قۇرىلىس» جشس بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, قازىرگى تاڭدا مەردىگەر تاراپىنان دەبيتورلىق قارىزدارىن جابۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
ءۇشىنشى كەمشىلىك, ارالقۇم جانە قامىستىباس اۋىلىنداعى دارىگەرلىك امبۋلاتوريالاردىڭ باس مەردىگەرى «مايدان-قۇرىلىس» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى ە.سمايلوۆ پەن تەحنيكالىق قاداعالۋشىسى «قىزىلوردا باح-نۋرستروي» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى س.ۇرىمباەۆتارعا قاتىستى. وسى جىلى اتالعان نىسانداردىڭ قۇرىلىسىنا 170,7 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, ونىڭ 56,3 ميلليون تەڭگەسى عانا ىسكە اسقان. نىسانداردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى بەلگىلەنگەن كەستەدەن كەشىگۋدە.
ءتورتىنشى – ارال قالاسىنداعى 300 ورىندىق مەكتەپ. باس مەردىگەرى – «ينجستروي قىزىلوردا» جشس. ديرەكتورى – ءۇ.بالاتاەۆ. بۇل نىساننىڭ دا تەحنيكالىق قاداعالاۋشىسى جوعارىدا ايتقان س.قايىروۆ باسقاراتىن «دوستارسترويگرۋپپ» جشس. مەكتەپ قۇرىلىسىنا 135,5 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, ونىڭ 46,8-ءى يگەرىلگەن. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ قارقىنى وتە تومەن. اقشا بار. جۇمىس جۇرمەيدى. كۇلكىلى ەكەن, ءبىرتۇرلى.
بەسىنشى – جالاڭاش اۋىلىنداعى 90 ورىندىق بالاباقشا. باس مەردىگەرى – ءۇ.بالاتاەۆ باسقاراتىن «ينجستروي قىزىلوردا» جشس. ال تەحنيكالىق قاداعالاۋشىسى – «ايمەرەكە» جشس. ديرەكتورى – ا.بايكەنجە. بۇعان دا 220,3 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, ونىڭ 90,2 ميلليون تەڭگەسىنە عانا جۇمىستار اتقارىلعان. سوندا ءجۇز ميلليون تەڭگەدەن ارتىق سوما قۇر جاتىر دەگەن ءسوز. بۇگىندە باس مەردىگەر «ينجستروي قىزىلوردا» شارتتاعى ءمىندەتتەمەلەرىن ورىنداماعانى ءۇشىن سوتقا تالاپ-ارىز جولدانىپ, دەبيتورلىق قارىزدارىن جابۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. ال نىسان سالعىرتتىقتىڭ كەسىرىنەن بيىل تاپسىرىلمايتىن بولدى.
التىنشى – قاراشالاڭ جانە قوسامان اۋىلدارىنداعى 100 ورىندىق مەكتەپ. مۇندادا بەلگىلى ءبىر پروبلەمالار بار. دەگەنمەن, نىسانداردى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرۋ بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلۋدا ەكەن.
بايقاپ وتىرساق, قۇرىلىسىندا كىنارات بار نىساندار وسى ارال اۋدانىندا كوپ ەكەن. وبلىس ورتالىعىنان شالعاي جاتقاننان سوڭ با, الدە باسقا سەبەپتەرى بار ما, نەگە بۇلاي ەكەنىن بىلمەدىك. سونداي-اق, اۋدان باسشىلىعىنا «نەگە قاداعالامادىڭ؟» دەي المايسىز. ويتكەنى, وعان ولاردىڭ قۇزىرەتى جۇرمەيدى.
جالاعاش اۋدانىندا ءبىر پروبلەمالىق نىسان بار. ول – جالاعاش كەنتىندەگى 250 كەلۋشىگە ارنالعان ەمحانا. باس مەردىگەرى –«دوستىق-ن» جشس. ديرەكتورى – ءا.شىنتاەۆ. تەحنيكالىق قاداعالاۋشىسى – الگىندە عانا ەكى مارتە تىلىمىزگە ورالعان «دوستارسترويگرۋپپ» جشس. قۇرىلىس باسقارماسى مەردىگەرگە نىساندى ۋاقىتىندا اياقتاپ, وتكىزۋدى تاپسىرىپ وتىر ەكەن. دەيتۇرعانمەن, جۇمىس باياۋ ءجۇرىپ جاتقاندىعىن ەسكەرسەك, تالاپتىڭ قانشالىقتى ورىندالاتىنى بەلگىسىز.
سىرداريا اۋدانىندا تەرەڭوزەك كەنتىندەگى سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى دا اقساپ تۇر. «ايدانا» جشس دەيتىن باس مەردىگەردىڭ ديرەكتورى – ا.كىشكەنەەۆ. تەحنيكالىق قاداعالاۋشىسى – «ايمەرەكە» جشس. بۇعان دا تالاپتار قويىلعان. ناتيجەسى «ءاي, قايدام؟»
شيەلى اۋدانىنداعى شيكى قۇرىلىسقا ەڭبەكشى اۋىلىنداعى 300 ورىندىق مەكتەپ جاتادى ەكەن. باس مەردىگەرى – «دارىن-ج» جشس. ديرەكتورى – ج.اتەەۆ. قۇرىلىس مەكەمەسىنىڭ باسشىسى جۇمىس باستالعاندا ءبىر كەلگەن كورىنەدى. ودان كەيىن توبەسىن كورسەتپەگەن. وسىدان-اق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ قانشالىقتى ەكەنىن بىلە بەرىڭىز. نىساننىڭ تەحنيكالىق قاداعالاۋشىسى – «جايىق ستروي ينجينيرينگ» جشس. ونىڭ باسشىسى – ب.وسپانوۆ.
ال قىزىلوردا قالاسىندا 200 كەلۋشىگە ارنالعان پەريناتالدىق ورتالىق تازا ساقالدى قۇرىلىسقا اينالعان. سوڭعى كەزدەردە عانا وندا جۇمىستىڭ ءجۇرىپ جاتقانى بايقالادى. نىساننىڭ باس مەردىگەرى – «اليانس» جشس, ديرەكتورى – ن.بايتيكوۆ. ال تەحنيكالىق قاداعالاۋشىسى – «دوستارسترويگرۋپپ» جشس.
بۇدان بولەك, جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاردى دايىنداۋدا دا ىركىلىستەر بار. ولار: قازالى اۋدانىنىڭ بىرلىك اۋىلىنداعى 140 ورىندىق مەكتەپ ( 3,5 ميلليون تەڭگە), وسى اۋدانداعى ايتەكە بي كەنتىندەگى 600 ورىندىق مەكتەپ (7,3 ميلليون تەڭگە), جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ كەڭەس اۋىلىنداعى 150 ورىندىق كلۋب (4,9 ميلليون تەڭگە), قىزىلوردا قالاسىنداعى 300 توسەكتىك كوپسالالى اۋرۋحانا (26,3 ميلليون تەڭگە). سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسى الىنعان جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاردان كوپتەگەن كەمشىلىكتەر مەن قاتەلىكتەردىڭ بارى انىقتالعان. كەيبىر جوبالار قۇرىلىستىڭ سالۋ مەرزىمدەرى ءتىپتى سايكەس كەلمەيدى. مىسالى, 300 ورىندىق مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى 6 اي جۇرەتىن بولسا, كولەمى ودان ەكى ەسە از 150 ورىندىق كلۋبتىڭ جۇمىسى 11 ايعا سوزىلادى ەكەن. ءارى-بەرىدەن سوڭ ەشقانداي لوگيكا جوق. وسىدان كەلىپ قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ مەرزىمىنە جانە ساپاسىنا كەرى اسەرى تيەدى. سونداي-اق, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاردىڭ مەملەكەتتىك ساراپتامادان ءوتۋ مەرزىمى وتە ۇزاق. بۇل ءوز كەزەگىندە جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاردىڭ جانە قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ مەرزىمىندە جۇرگىزىلۋىنە, بولىنگەن قارجىنىڭ تولىق يگەرىلۋىنە اكەلىپ سوقتىرادى.
جيىن بارىسىندا بۇدان وزگە دە كوپتەگەن ماسەلەلەر تالقىعا ءتۇستى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان الىباەۆ قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ باسشىلارىنا نىسانداردى بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا اياقتاۋدى جانە ساپالى جۇمىس ىستەۋدى تاپسىردى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا.