جىلۋ مەن ەلەكتر ەنەرگياسى بولماسا ءومىر توقتاپ قالاتىنداي كورىنەدى. قىلىشىن سۇيرەتىپ قىس كەلە جاتقاندا قالادا دا, دالادا دا ونىڭ ماڭىزى بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسەتىنى تاعى انىق. راسىندا دا سولاي. قوستاناي قالاسىنداعى «قوستاناي جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق كومپانياسى» مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورنى جانە ەلەكتر جارىعىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان «ەپك فورفايت» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا قوستاناي قالاسىنداعى ۇيلەر بۇگىندە قىز-قىز قايناپ, جامبىل بابامىز ايتقانداي, قالا «تۇندە دە جارىق كۇندىزدەي» بولىپ تۇر.
جىلۋ مەن ەلەكتر ەنەرگياسى بولماسا ءومىر توقتاپ قالاتىنداي كورىنەدى. قىلىشىن سۇيرەتىپ قىس كەلە جاتقاندا قالادا دا, دالادا دا ونىڭ ماڭىزى بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسەتىنى تاعى انىق. راسىندا دا سولاي. قوستاناي قالاسىنداعى «قوستاناي جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق كومپانياسى» مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورنى جانە ەلەكتر جارىعىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان «ەپك فورفايت» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا قوستاناي قالاسىنداعى ۇيلەر بۇگىندە قىز-قىز قايناپ, جامبىل بابامىز ايتقانداي, قالا «تۇندە دە جارىق كۇندىزدەي» بولىپ تۇر.
جاقىندا تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ قوستاناي وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى جۋرناليستەرگە كوشپەلى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن ۇيىمداستىرىپ, وسى ومىرلىك ماڭىزى وزەكتى كاسىپورىندار جۇمىسىنداعى جاڭعىرتۋ ۇدەرىستەرىن كورسەتتى. جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق ورتالىعى جۇمىسىنداعى العا ۇستاناتىن تەمىرقازىق – شىعىندى ۇنەمدەۋ. بۇرىن ەسكى قۇرال-جابدىقتار كەزىندە جاققان وتىننىڭ جىلۋى ۇيلەرگە بارعانشا شىعىنى كوپ بولاتىن. وتكەن جىلى كاسىپورىن 33 ميلليون 545 مىڭ تەڭگە ينۆەستيتسيالىق قارجىعا قۇبىرلاردىڭ تاتتانۋى, سۋ شوگىندىسىن ازايتاتىن ينگيبيتور وپتيون-313-2 رەاگەنتىن ىسكە قوسقان ەدى. ونىڭ جىلۋدى جابدىقتاۋ جۇيەسىندەگى سۋدى دايىنداۋ كەزىندە قۇبىرلاردىڭ ىشىندە بولاتىن شوگىندىلەردىڭ جۋىلىپ كەتۋىنە, سۋ ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنا, جىلۋ جەلىسىندەگى گيدراۆليكالىق رەجىمنىڭ تەپە-تەڭدىگىنە, جىلۋ, وتىن, سۋ, ەلەكتر ەنەرگياسى شىعىندارىنىڭ تومەندەۋىنە, جابدىقتار جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىنە ىقپالى كۇشتى ءتيدى. وپتيون-313-2 رەاگەنتى ارقىلى جىلۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىنىڭ توراپتىق جانە قورەكتەندىرەتىن سۋىن جاڭا تەحنولوگيامەن وڭدەۋ ايتارلىقتاي ۇنەمگە قول جەتكىزدى.
– جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق ورتالىعى وندىرىسكە جاڭا جابدىقتى, ياعني ينگيبيتوردى ەنگىزۋ ارقىلى جىلىنا 27 ميلليوننان اسا تەڭگە ۇنەمدەدى. ول ارقىلى قازاندىقتىڭ جىلۋ قۋاتى بۇرىنعى 130 گرادۋستان 150 گرادۋسقا دەيىن كوتەرىلدى, ەكىنشىدەن, سۋدى تەز تازالايدى, – دەيدى كاسىپورىننىڭ باس ينجەنەرى ۆ.بەلياك. كاسىپورىن قاراپ وتىرعان جوق, مۇنىڭ سىرتىندا قازاندىقتى, قۇبىرلاردى, سۋ سورعىشتاردى وزگەرتتى. نيكولاي ءۆلاديميروۆيچتىڭ ايتۋىنشا, وپتيون-313-2 رەاگەنتى قالانى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان №3 قازاندىققا دا ورناتىلدى, ەندى الداعى جىلى №2 قازاندىق تا جابدىقتالاتىن بولادى.
جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق كومپانيادا 2011-2012 جىلدارى قازاندىقتار اراسىنداعى جىلۋ جەلىلەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ول 381 ميلليون تەڭگەگە ءتۇستى. مۇنىڭ ءمانىسى قۇبىرلاردى وقشاۋلاۋدى سوڭعى تەحنولوگيامەن جاسالعان پەنوپوليۋرەتان ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ بولاتىن. پەنوپوليۋرەتان جىلۋدى وقشاۋلاۋعا ارنالعان ماتەريالداردىڭ اراسىندا جىلۋ شىعىنىن بارىنشا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە جىلۋ وتكىزگىشتىكتىڭ ەڭ تومەنگى كوەففيتسيەنتىنە يە. سوندىقتان بۇل ارقىلى جىلۋعا كەتكەن شىعىندار دا ازايادى, ول ەكى جىلدا ءوزىن اقتاپ شىعادى.
وبلىس ورتالىعىنداعى «ەپك-فورفايت» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى وبلىسقا ەلەكتر ەنەرگياسىن جەتكىزىپ, تاراتادى. بولگاريادا شىعارىلعان رپ-15 جابدىعى قوستاناي قالاسىنا 1987 جىلى ورناتىلدى. الايدا, توزبايتىن قۇرال-جابدىق بولمايدى. بۇل تاسىمال جابدىعىنىڭ توزۋىنا بايلانىستى وبلىستا اپاتتى جاعدايلار كوبەيىپ, ەلەكتر جارىعى ءجيى ءسونىپ قالاتىن. مىسالى, بۇرناعى جىلداردى بىلاي قويعاندا, 2011 جىلى 8 اپات, 2012 جىلى 11 اپات ورىن العان. كەڭەس وداعى كەزىندەگى جابدىقتى سوڭعى جىلدارى جوندەۋدىڭ ءوزى قيىنعا سوعىپ ءجۇردى. سوناۋ بولگاريادان قوسالقى بولشەكتەر الدىرۋ وتە قىمباتقا ءتۇستى.
– ءبىر اي شاماسىندا عانا وسى جابدىقتىڭ رەسەيدىڭ قورعان قالاسىندا قۇراستىرىلعان جاڭا ءتۇرىن اكەلىپ ورناتتىق. بۇل ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋشىلارعا تاراتۋدىڭ بارلىق تەحنيكالىق تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەدى. وندا ۆاكۋمدىق قوسقىش بولعاندىقتان قاجەتتى ۋچاسكەلەردى جەكە قوسىپ, اجىراتا بەرەمىز. بۇل ماماندارعا دا, تۇتىنۋشىلارعا دا وتە ىڭعايلى, ەڭ باستىسى, اپات ورىن المايدى, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ شىعىنى بولمايدى, – دەيدى كاسىپورىننىڭ باس ينجەنەرى ديدار امانجولوۆ.
سونىمەن قاتار, باس ينجەنەر ەلەكتر ەنەرگياسىن تاسىمالدايتىن, تۇتىنۋشىلارعا تاراتاتىن كاسىپورىننىڭ قالا ءىشىندەگى تومەنگى ۆولتتى ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ توزۋىنا بايلانىستى بۇگىن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان قيىندىقتارىن دا جاسىرمادى. جەر استىنداعى جەلىلەردى جوندەۋ, جاماپ-جاسقاۋ جۇمىستارى جىل سايىن جوسپارلى ءجۇرىپ وتىرادى, ال جوعارىداعى جەلىلەردىڭ 60-70 پايىزىنىڭ توزىعى جەتىپ تۇر. قوستاناي قالاسىنىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعى جەكە سەكتورداعى ۇيلەردەن تۇرادى. قالانىڭ وسىنداي بولىكتەرىندە جەلىلەردى اۋىستىرۋ جۇمىستارى كۇتىپ تۇر. سوڭعى جىلدارى كاسىپورىن قالا ىشىندەگى 25 شاقىرىم جوعارى ىلىنگەن جەلىنى جاڭالادى. سونىڭ ارقاسىندا شىعىن ەداۋىر كەمىدى. سونىمەن قاتار, قالادا 5 مىڭ تۇتىنۋشىنىڭ ەسەپتەگىشى اۋىستىرىلدى. ونىڭ كورسەتكىشتەرى بىردەن ديسپەتچەرلىك قىزمەتكە بەرىلەدى. ەندى كاسىپورىن ماماندارى بۇرىنعىداي ءۇي جاعالاپ, ەسەپتەگىش كورسەتكىشىن تەكسەرمەيدى. ينۆەستيتسيالىق باعدارلامامەن جۇزەگە اسىپ جاتقان بۇل جۇمىس جوعارى تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر.
– كوشپەلى ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا نورماتيۆتىك شىعىننان تىس شىعىندى تاقىرىپ ەتىپ العانىمىزدا ءمان بار. نورماتيۆتىك شىعىننان تىس شىعىن تۇرعىنداردى جىلۋمەن, ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان كاسىپورىنداردى تىكەلەي شىعىنعا باتىرادى. ول جابدىقتاردىڭ توزۋىنان, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ۇرلانۋىنان, باسقا دا كەمشىلىكتەردەن بولادى. ەكى كاسىپورىن جۇمىسىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالار جۇزەگە استى. ەندى جىل سايىن نورماتيۆتىك شىعىننان تىس شىعىندى بىرتىندەپ ازايتىپ وتىرامىز, وعان قازىردىڭ وزىندە قول جەتكىزىلدى. وتكەن جىلى ول 18 پايىز بولسا, بيىل 17,9 پايىز. العا جىلجۋ بار, – دەيدى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ قوستاناي وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ازامات اۋجانوۆ.
جىلۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان بۇل ەكى كاسىپورىننىڭ دا تۇتىنۋشىلاردان باسقا ينۆەستورى جوق. سوندىقتان كاسىپورىن باسشىلارى تيىننىڭ قايدا جۇمسالعانىن تۇتىنۋشىلاردىڭ ءبىلىپ وتىرعانى قاجەت دەپ ساناعانى دا دۇرىس شەشىم.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي.