ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قۇرىلىپ, جۇيەلى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسى تاياۋدا ءوز مەرەيتويىن اتاپ وتكەلى ازىرلىك جاساۋدا. وعان وسى ۋاقىت ىشىندە تۇلەكتەردىڭ تابىستى جۇمىستارى مەن كاسىبي شەبەرلىكتەرى دايەك بولدى. ولاردىڭ دەنى مەملەكەتتىك قىزمەتتە, ۇلتتىق كومپانيالار مەن حالىقارالىق ۇيىمداردا ەڭبەك ەتۋدە.
«بولاشاق» قاناتىمدى قاتايتىپ, قارىمىمدى ارتتىردى – دەيدى مارات رايىمحانوۆ
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قۇرىلىپ, جۇيەلى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسى تاياۋدا ءوز مەرەيتويىن اتاپ وتكەلى ازىرلىك جاساۋدا. وعان وسى ۋاقىت ىشىندە تۇلەكتەردىڭ تابىستى جۇمىستارى مەن كاسىبي شەبەرلىكتەرى دايەك بولدى. ولاردىڭ دەنى مەملەكەتتىك قىزمەتتە, ۇلتتىق كومپانيالار مەن حالىقارالىق ۇيىمداردا ەڭبەك ەتۋدە.
ءبىز بۇگىن «بولاشاق» باعدارلاماسى تۇلەكتەرىنىڭ ءبىرى, بۇگىنگى كۇنى «قازاقستان» رترك» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن مارات رايىمحانوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– مارات سەرىك ۇلى, ءسىز ءۇشىن «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ءمانى مەن تاعىلىمى قانداي؟ اڭگىمەمىزدى رەسميلەندىرمەي, ادامي تۇرعىدا ورىستەتسەك دەگەن پىكىرگە قوسىلاتىن شىعارسىز؟
– پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دارا وي شەشىمىمەن ورنىققان «بولاشاق» باعدارلاماسى جاستار ومىرىندە ۇلكەن ءرول اتقارادى. ول قازاقستاندىقتاردىڭ شەتەلدەردە ءبىلىم الۋىنا, ءوز كوكجيەگىن كەڭەيتۋىنە, الدىڭعى قاتارلى تاجىريبەنى مەڭگەرۋىنە جول اشتى.
سۇراقتىڭ ەكىنشى سويلەمىندەگى وي بايلامعا قوسىلامىن. جەكە مەن ءۇشىن بۇل ستيپەنديا باعا جەتپەس مۇمكىندىك بولدى دەپ بىلەمىن. ومىرىمە ۇلكەن وزگەرىس اكەلدى دەپ زور سەنىممەن ايتا الامىن. شەتەلدىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقۋ ماعان جاڭا بەلەستەرگە ۇمتىلۋمەن قاتار, جاقسى ومىرلىك تاجىريبە دە بەردى. ءيا, مەن شەتەلدە وقۋدى كوپتەن ارماندايتىنمىن. وسكەمەن قالاسىنداعى №38 مەكتەپ-گيمنازياسىندا اعىلشىن ءتىلى ءبىرىنشى سىنىپتان وقىتىلاتىن ەدى. سوندا ءبىلىم الىپ جۇرگەن جىلدارى ترافالگار الاڭى, «بيگ بەن» جانە بۋكينگەم سارايىنىڭ فوتوسۋرەتتەرى ۇنەمى مەنىڭ كوز الدىمنان كەتپەيتىن. ۋاقىت وتە كەلە مەنىڭ ارمانىم ناقتى جوسپارلارعا اينالىپ, «بولاشاقتىڭ» ارقاسىندا ول شىندىققا ۇلاستى.
– كونكۋرسقا قاتىسۋعا نە تۇرتكى بولدى؟ تالپىنىس نەدەن باستالىپ ەدى؟
– 2005 جىلى «بولاشاق» باعدارلاماسىندا ايتارلىقتاي وزگەرىس بولدى. باعدارلاما شەڭبەرىندە گرانت سانىن كوبەيتۋ كوزدەلدى. «بولاشاق» قىزمەتى بەلسەندى بولا باستادى. ول جىلدارى مەندە باعدارلاما بويىنشا وقۋ قاراپايىم ادامدارعا بۇيىرمايدى دەگەن وي بولعاندىقتان, وعان سەنىمسىزدىكپەن قارادىم. كونكۋرسقا قاتىسۋ ءۇشىن قۇجات تاپسىرۋعا تىرىسپادىم. وسىلاي ءجۇرىپ, ءبىرىنشى اعىمدى وتكىزىپ تە الدىم, ال كەيىن مۇلدەم قاتىسپاۋعا شەشىم قابىلدادىم.
الايدا, ءوز كۇشىم مەن مۇمكىندىگىمدى سىناۋعا بەل بايلاتقان تۋعان-تۋىسقاندارىم مەن دوستارىمنىڭ قولداۋى ارقاسىندا مەن بۇرىنعى ويدان ارىلىپ, ۇلكەن ۇمىتپەن قۇجاتتارىمدى تاپسىردىم. ونىڭ ۇستىنە مەن بۇل تالپىنىسىمدى قۇجات قابىلداۋ مەرزىمى اياقتالۋعا ءسال قالعاندا عانا جۇزەگە اسىردىم. كونكۋرستىڭ بارلىق كەزەڭدەرىنەن ءوتتىم. كەيىننەن ماعان «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسىنىڭ يەگەرلەرى قاتارىندا ەكەندىگىم جونىندەگى حابارلاما كەلدى. بۇل مەن ءۇشىن كۇتپەگەن وقيعا بولدى.
دايىندالۋعا ءبىر جىل ۋاقىت بار ەدى. ۇلىبريتانياداعى لوندون ەكونوميكا مەكتەبىن (LSE) تاڭدادىم. ەكى جىلدىق مەملەكەتتىك باسقارۋ ماگيسترى دارەجەسىنە وقۋعا ءتۇسۋ نيەتىندە ەدىم. بۇل وقۋ ورنىنىڭ ساياسي عىلىمدار سالاسىندا ەڭ ۇزدىك ەكەندىگىنە, تەرەڭ ءبىلىم بەرەتىنىنە سەنىمدى بولدىم. سەبەبى, LSE – ەۋروپاداعى ساياسي عىلىمدار, مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ەكونوميكا بويىنشا جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ كوش باسىندا بولاتىن.
– بالانىڭ تىلەكشىسى اتا-اناسى عوي...
– ويىڭىزدى ءتۇسىندىم. اتا-اناڭىز قالاي قابىل الدى دەمەكسىز عوي.بىردەن ايتايىن, ءبارى قاتتى قۋاندى. بۇل اركىمنىڭ ۋىسىنا تۇسە بەرمەيتىن مۇمكىندىك ەدى.
وتباسىمدا «بولاشاق» ستيپەندياسىنا يە بولعان جالعىز مەن عانا ەمەسپىن. وتكەن جىلى ءىنىم دە باعدارلاما شەڭبەرىندە كونكۋرستىق ىرىكتەۋدەن ءوتىپ, ءبىر اي بۇرىن ۇلىبريتانياعا وقۋعا جول تارتتى. قازىر سوندا قارجى بويىنشا ماگيستر دارەجەسىن الۋدا.
انام – عىلىم ادامى. تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى. استاناداعى تۇرىك اكادەمياسىندا جۇمىس ىستەيدى. ول ءومىر بويى عىلىممەن, وقىتۋشىلىق قىزمەتپەن اينالىسىپ, بار سانالى ءومىرىن بىزدەرگە – بالالارىنا ارناپ كەلەدى. جالعىز ءوزى ءۇش بالانى – مەنى, قارىنداسىمدى جانە ءىنىمدى قاتارىنان قالدىرماي تاربيەلەپ, اياقتارىنان تىك تۇرعىزدى. بۇل انانىڭ دا, بالانىڭ دا باقىتى دەسەم, جاراساتىن شىعار.
قازىر مەنىڭ ءوز وتباسىم بار. ماعان ەڭ ءبىرىنشى ەلىم ءۇمىت ارتىپ وتىرعاندىعىن جاقسى سەزىنەمىن. سوندىقتان الدىما ناقتى ماقساتتار قويىپ, وعان جەتۋگە تىرىسىپ كەلەمىن. بۇعان «بولاشاق» مۇمكىندىك بەرگەنىن دە جاسىرمايمىن.
– كەيىنگىگە ساباق بولسىن, شەتەلدە, ياعني لوندوندا العان ءبىلىم, وتكەن تاعىلىم تۋرالى ايتا كەتسەڭىز ارتىق بولماس ەدى.
– ايتۋعا بولادى. شەتەلدە وقىعان ادام تىكەلەي ءبىلىم الۋمەن قاتار, ءتۇرلى سالالاردا ومىرلىك تاجىريبە دە جينايدى. جاڭادان قادام باسقاندا بەيىمدەلۋدىڭ كۇردەلى پروتسەستەرىنەن وتۋگە تۋرا كەلەدى. لوندون – مۋلتيتىلدىك جانە مۋلتيمادەنيەت قالاسى. الەمنىڭ بارلىق تۇكپىرىنەن ءتۇرلى مەنتاليتەت يەلەرى جينالعان كوپتەگەن ادامدار جينالعان بۇل قالادا تۇيىق بولۋ, استە مۇمكىن ەمەس. جان-جاقتى قارىم-قاتىناس ۇدەرىسىندە ادام ءوزىن جاڭا كوممۋنيكاتيۆتىك داعدىلارمەن بايىتىپ, ويلاۋ قابىلەتىن دامىتادى. وقۋ بارىسىندا پىكىر ءبولىسۋ, تاجىريبە الماسۋ, ادامدارمەن قارىم-قاتىناس جاساۋ ارقاسىندا مەنىڭ ويلاۋ قابىلەتىم وزگەردى, جۇيەلى ءتۇيىن جاساۋ داعدىسىنا قول جەتكىزدىم دەپ سەنىممەن ايتا الامىن.
بۇعان قوسا, شەتتە وقۋ مەن ءۇشىن تىلدىك داعدىلاردى جەتىلدىرۋدىڭ بىرەگەي مۇمكىندىگى دە بولدى. اعىلشىن تىلىنەن باسقا فرانتسۋز ءتىلىن دە مەڭگەرۋگە ۇمتىلدىم. وقۋدان تىس ۋاقىتىمدى سپورتقا جانە مادەني ءىس-شارالارعا ارنادىم. اسىرەسە, مۇراجايلارعا, سۋرەت كورمەلەرىنە جانە كلاسسيكالىق مۋزىكا كونتسەرتتەرىنە بارۋدى ۇناتاتىنمىن. سول ارقىلى رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ تەرەڭىنە ءۇڭىلىپ جان دۇنيەمدى بايىتتىم.
– وقىپ جۇرگەندە جەتىستىكپەن بىرگە, قيىنشىلىقتار دا بولماي قويمايتىن شىعار؟
– ارينە, وقتاي ءتۇزۋ جول قايدا بار دەيسىز. شەتەلدە ءبىلىم الۋدىڭ پايداسىمەن قاتار, بەلگىلى ءبىر تاۋەكەلدەردىڭ دە بولاتىنى شىندىق. سونىڭ ءبىرى, اتقارۋعا ءتيىس نەگىزگى مىندەتتەردى ۇنەمى كەيىنگە قالدىرا بەرۋ. ناقتى ىستەردى ورىنداۋ قاجەتتىلىگىن ۇعىنا وتىرىپ, ماڭىزدىلاردىڭ بارلىعىن «ەرتەڭگە» قالدىرا بەرەتىن قيسىنسىز ادەتىمىز بار عوي. مۇمكىن بۇعان بۇرىنعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەمىز دە سەبەپ شىعار. ەمتيحان الدىندا, ءبىر كۇن بۇرىن بارلىق جازعان, سىزعانداردى وقىپ, بيلەتتەردى جاتتاپ الۋعا بولادى. ەگەر جولىڭ بولسا, جوعارى باعاعا دا قول جەتكىزەسىڭ. دەگەنمەن, بۇل ءبىزدىڭ ءبىلىم جۇيەسىندە عانا مۇمكىن نارسە. شەتەلدىك ءبىلىم بەرۋ ىسىندە ونداي جەلدەي جەڭىلدىك مۇلدە جوق. ءبىرىنشى كۇننەن باستاپ جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ سەزىنۋگە ءتيىستىسىڭ.
شىنىمدى ايتايىن, العاش مەن دە سالعىرتتىق تانىتىپ, كوپتەگەن پروبلەمالارعا تاپ بولدىم. ارينە, مۇنى مەن ءومىردىڭ باسقاشا جۇيەسى مەن جاڭا ورتاعا بەيىمدەلۋ ۇردىسىمەن بايلانىستىرامىن. ءيا, ساباققا باردىم, كىتاپ وقىدىم, باعدارلامالاردى مەڭگەردىم, بىراق باسقا ورتاعا بەيىمدەلۋ قاجەتتىلىگى مەنىڭ وقۋىما كوپ كەدەرگى كەلتىردى. ەڭ العاشقى سوققى مەن ءۇشىن ارالىق ەمتيحاننان تومەن باعا الۋىم بولدى. بۇعان قاتتى قوبالجىدىم. بىردەن مۇنىڭ سوڭىنان ورىن الاتىن سالدارلار مەن تاۋەكەلدەردى ويلادىم. ال باعدارلامانىڭ شارتتارى بويىنشا ستۋدەنت جاقسى وقۋعا مىندەتتى, ونسىز ستيپەنديادان ايىرىلىپ, جۇمسالعان سومانى مەملەكەتكە قايتارۋى قاجەت. ەگەر مەن ۇلگەرىمىمنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى ۋنيۆەرسيتەتتى اياقتاي الماي ۇيگە ورالسام, بۇل مەن ءۇشىن ۇلكەن ۇيات بولاتىن ەدى. ەلىمنىڭ, تۋعان-تۋىسقاندارىمنىڭ ماعان دەگەن ۇكىلەگەن سەنىمىن جوعالتپاۋ ءۇشىن بەكەم بەل بۋعا تۋرا كەلدى. ناتيجەسى جەمىس بەردى. ۋاقىتىمنىڭ كوپ بولىگىن وقۋعا, ىزدەنۋگە جۇمسادىم. كىتاپحانادان (ول تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيدى) شىقپاي, پروفەسسورلار بەرگەن ماتەريالداردى تەرەڭدەتتىم. جالپى العاندا, مەنىڭ ۇيقىدان باسقا ۋاقىتىمنىڭ بارلىعى وقۋمەن ءوتتى. ءسويتىپ, انگليادا وقىعان ەكى جىلدا ەشقايدا شىقپادىم. ەۋروپاعا دا قىدىرىپ بارمادىم. ءتىپتى لوندونداعى كوپتەگەن ايگىلى جەرلەردە دە كوپ بولعان جوقپىن. ناتيجەسىندە جاقسى ءبىلىم, پايدالى داعدىلار مەن with merit ديپلومىن يەلەندىم.
– شەتتە العان ءبىلىمىڭىز جۇمىسىڭىزعا قالاي پايداسىن تيگىزۋدە؟
– ءوزىمنىڭ ەڭبەك جولىمدى 2003 جىلى باستادىم. ءبىرىنشى العان ءبىلىمىم بويىنشا جۋرناليسپىن, نەگىزىنەن باق پەن PR-اگەنتتىكتەردە قىزمەت ىستەدىم. لوندونداعى وقۋىمدى اياقتاعاننان كەيىن 2008-2010 جىلدار ارالىعىندا «زاڭ» مەديا-كورپوراتسياسى» جشس رەاكتسيالىق كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتى, توراعاسى بولدىم. وندا ۇلىبريتانيادا العان ءبىلىمىم مەن تاجىريبەمدى پايدالانا وتىرىپ, وڭ وزگەرىستەر ەنگىزدىم, ىلگەرى دامۋىنا سەپتىگىمدى تيگىزدىم دەپ ويلايمىن. 2010 جىلدان 2012 جىلعا دەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى باسپاسوز قىزمەتىنىڭ كەڭەسشىسى, سەكتور مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردىم. بۇدان كەيىن «سامۇرىق-قازىنا» اق جانىنداعى «الەۋمەتتىك ىنتىماقتاستىق ورتالىعى» قورىنىڭ باس مەنەدجەرى لاۋازىمىندا بولدىم. بۇگىنگى كۇنى «قازاقستان» رترك» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىندە ستراتەگيالىق دامۋ ماسەلەلەرىنە جاۋاپتىمىن.
– بولاشاقتا بولاشاقتىقتارعا نە تىلەر ەدىڭىز؟
– بولاشاقتا بولاشاقتىقتارعا ارقاشان العا ۇمتىلۋ كەرەك دەگەن تىلەك ايتارمىن. مۇنى بىزدەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تالاپ ەتىپ, زور سەنىم جۇكتەپ وتىر. ونى مۇلتىكسىز ورىنداۋ ارقايسىمىزعا پارىز دا قارىز. العا ۇلكەن ماقساتتار قويا وتىرىپ, تەرەڭ ويلاۋ قاجەت. ارقاشان جاقسىعا ىنتالانۋ كەرەك. ول ءۇشىن الدىن الا ەگجەي-تەگجەيلى جوسپار جاساپ العان ابزال.
مەن ءار ۋاقىتتا گارۆاردتا ستۋدەنتتەر اراسىندا كەلتىرگەن ءبىر الەۋمەتتىك ساراپتامامدى مىسال رەتىندە كەلتىرەمىن. ساراپشىلار ءبىر توپ ستۋدەنتتى ىرىكتەپ الىپ, ولاردان ءوز بولاشاعىن قالاي كوركەيتۋگە بولاتىنىن سۇرادى. سۇراۋ سالىنعانداردىڭ ازداعان بولىگى عانا ءوز بولاشاعىنىڭ قاعازعا تۇسىرىلگەن ناقتى جوسپار نۇسقاسىن كورسەتتى. باسقالارى بولاشاقتا نە بولاتىنىن شامامەن تەك ەلەستەتىپ ايتتى. باسىم كوپشىلىگى بولاشاققا ناقتى ماقساتتارى مەن جوسپارلارىنىڭ جوق ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ءوتىپ, ستۋدەنتتەر ۋنيۆەرسيتەتتى اياقتاپ, قاندايدا ءبىر جەتىستىكتەرگە جەتكەننەن كەيىن تاعى ءبىر زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى. سول تۇستا ناقتى جوسپارلارىن جازعانداردىڭ باسقالارعا قاراعاندا جوعارى جەتىستىكتەرگە جەتكەنىن كورۋ ايداي انىق بولدى. بۇل نەنى كورسەتەدى, ناقتى باعىت-باعدارى بار ازامات اركەز تابىستان قۇر قالمايدى, ونى ەسەلەپ وسىرەدى, ءسويتىپ, ماقساتىنا جەتەدى دەگەندى اڭعارتادى.
سوندىقتان بولاشاقتىقتار الدارىنا زور ماقسات قويسا, وعان نىق سەنىممەن قول جەتكىزۋلەرىنە بولادى. ال «بولاشاق» باعدارلاماسى سول ماقساتقا جەتۋگە ۇمتىلعان ۇزدىكتەرگە مول مۇمكىندىك جاساپ وتىر.
اڭگىمەلەسكەن
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان».