بۇل سالادا قولعا الاتىن ءىس قىرۋار
قازان ايىنىڭ 11-ءى كۇنى وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلدەگى كولىك جولدارى دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنان تىس قالماعان-دى. قۇرىلىس سالاسىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى كۇردەلى شىعىنداردى ازايتۋ جانە ساپانى ارتتىرۋ جۇمىسى ناشار جۇرگىزىلىپ جاتقانى ايتىلدى. ناتيجەسىندە جاڭادان سالىنعان اۆتوموبيل جولدارىن پايدالانۋعا بەرگەن ءبىر جىلدان كەيىن قايتا جوندەۋ كەرەك بولادى.
بۇل سالادا قولعا الاتىن ءىس قىرۋار
قازان ايىنىڭ 11-ءى كۇنى وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلدەگى كولىك جولدارى دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنان تىس قالماعان-دى. قۇرىلىس سالاسىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى كۇردەلى شىعىنداردى ازايتۋ جانە ساپانى ارتتىرۋ جۇمىسى ناشار جۇرگىزىلىپ جاتقانى ايتىلدى. ناتيجەسىندە جاڭادان سالىنعان اۆتوموبيل جولدارىن پايدالانۋعا بەرگەن ءبىر جىلدان كەيىن قايتا جوندەۋ كەرەك بولادى.
قازاقستاندا جولداردى جوندەۋگە جەتكىلىكتى قارجى جىل سايىن ءبولىنىپ جاتىر. دەسە دە, الەمدىك رەيتينگتە جول ساپاسى جونىنەن قازاقستان 140 ەلدىڭ ىشىندە 117-ورىندا تۇر. نەگە بۇلاي؟ ونىڭ ءتۇرلى سەبەپتەرى بار. سول سەبەپتەردىڭ سەتىنەتەر تۇسىن تاپ باسپاعان ۇكىمەت باياعى ميمىرت جۇرىسىنەن ءالى تانباي كەلەدى. جولدى حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاقىنداتۋ ماقساتىندا ارەكەتتەر جوق ەمەس, بار. قۇجاتتى باعدارلامالارعا زەر سالساڭ جولدى رەفورمالاۋ شارۋاسى دا تاپ-تۇيناقتاي جۇرگىزىلىپ جاتقان سىقىلدى. سول ءۇشىن ارنايى قۇرىلعان «قازاۆتوجول» ۇك» اق-تىڭ دا ءىس تىندىرىپ جۇرگەن كەيپى بار. اتتەڭ-ايى ءىلبىپ ىلگەرىلەگەن ءىس سىن كوتەرمەي تۇر.
ايتقانىمىزداي اعىمداعى جىلدىڭ شىلدەسىندە استانا–تەمىرتاۋ, استانا–پاۆلودار جانە الماتى–قاپشاعاي باعىتتارىنداعى اۆتوجولداردى قايتا جاڭعىرتۋ باستالدى.
اتالعان جولداردى كەڭەيتىپ, ءبىرىنشى تەحنيكالىق ساناتقا اۋىستىرۋ كوزدەلگەنى بەلگىلى. بۇل قايتا جاڭعىرتۋ اتالعان تاس جولداردىڭ كولىكتەردى وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرىپ, اپاتتى وقيعالاردىڭ سانىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جاقسى جوسپار. بىراق, قازىر وسى تەلىمدەردەگى جۇمىس ەكپىنى كوڭىل قۋانتپايدى.
تاياۋدا استانا–تەمىرتاۋ اۆتوجولىنىڭ وڭ جاق قوزعالىس جولاعىنىڭ 6,5 شاقىرىمى پايدالانۋعا بەرىلىپ, كولىك قوزعالىسى اشىلدى. وسى جالپاق الەمگە جاريالايتىن جاڭالىق پا؟ جولدىڭ ءار 5-6 شاقىرىمىنىڭ ءبىر جاق جولاعىن جاساعان سايىن بوركىمىزدى اسپانعا اتا بەرۋ ءجون بە؟ بوس ماقتاندى قويىپ, ءجون ىستە جۇرەتىن كەز كەلمەدى مە؟
جارايدى, باردى ايتالىق. جولدىڭ بۇعان دەيىنگى ەنى 8 مەتر بولاتىن. ال, قازىرگى سالىنىپ جاتقان جولدىڭ 6,5 شاقىرىمىنىڭ ءجۇرىپ وتەتىن بولىگىنىڭ ەنى 11 مەتر. بۇيىرتسا, استانا–تەمىرتاۋ اۆتوجولىن قايتا سالىپ بىتكەندە ونىڭ ەكى باعىتتاعى جالپى ەنى 22 مەترگە جەتەتىن بولادى. نەگىزى بۇل جولدىڭ جالپى ۇزىندىعى 169 شاقىرىم. ول التى تەلىمگە بولىنگەن. قازىر قۇرىلىس جۇمىستارى اقمولا جانە قاراعاندى وبلىستارىنىڭ ەكى تەلىمىندە جۇرگىزىلىپ جاتىر ەكەن. بۇعان قوسا, ۇزىندىعى 21 شاقىرىم بولاتىن تاعى ءبىر تەلىم ءۇشىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجات (جسق) ازىرلەنۋدە. ءدال وسى ۋاقىتتا مەردىگەر تاڭداۋ كونكۋرسى جاريالانىپ, ونى وتكەرۋ شارالارى ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. قالعان ءۇش تەلىمنىڭ دە جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتى دايىندالۋ ۇستىندە ەكەن. جوبالاۋ-زەرتتەۋ جۇمىستارىن اياقتاۋ قاراشا ايىنا بەلگىلەنىپ, قۇرىلىستى باستاۋ 2014 جىلعا جوسپارلانىپ وتىرعان كورىنەدى.
سونىمەن, كەلەسى جىلى قۇرىلىس جۇمىستارى بۇكىل تاسجول بويىندا قىزۋ جۇرگىزىلەدى. استانا–تەمىرتاۋ جولىن قايتا سالۋدى اياقتاعاندا جول ءتورت جولاقتى بولىپ, ءبىرىنشى تەحنيكالىق ساناتقا جاتقىزىلاتىن بولادى. جوبانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا تەلىمدى قايتا سالۋ جۇمىستارىنا 160 جول-قۇرىلىس تەحنيكاسى تارتىلىپ, جاڭادان 230 جۇمىس ورنى اشىلعان. ونىڭ ىشىندە, ارشالى اۋدانىنىڭ ورتالىعى مەن ەلدى مەكەندەرىنەن 60 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلىپتى.
استانا–تەمىرتاۋ اۆتوجولىنىڭ 6,5 شاقىرىمىنىڭ وڭ جاق جولاعىندا جول قوزعالىسى اشىلار الدىندا قۇرىلىس بارىسىمەن كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ تانىسىپ قايتتى. مينيستر دايىن بولعان تەلىمدەردىڭ قۇرىلىسى اياقتالىسىمەن جول قوزعالىسىن اشىپ وتىرۋ قاجەتتىگىن ايتقان. ۆەدومستۆونىڭ جوسپارىنا سايكەس, ەڭ الدىمەن جولعا ەكى قوسىمشا جولاق سالىنىپ, ولاردىڭ بويىمەن قوزعالىس اشقاننان كەيىن عانا قولدانىستاعى جولدى قايتا سالۋ باستالۋعا ءتيىس. ياعني, وسى شارالار ارقىلى ماشينالار اينالما جولمەن جۇرمەيتىن بولادى.
جولدىڭ بۇل تەلىمى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ورتالىق–وڭتۇستىك, ورتالىق–شىعىس جانە ورتالىق–باتىس اۆتوجولدار باعىتتارىن دامىتۋ تۋرالى تاپسىرمالارىنىڭ اياسىندا سالىنىپ جاتقاندىعى بەلگىلى. ال ەندى ەلدەگى اۆتوكولىك جولدارىنىڭ جاعدايىنا تاعى توقتالار بولساق, ازىرشە كوڭىلگە دەمەۋ بولار شارالار تىم از. كەيبىر ناقتى مالىمەتتەرگە قاراساق, وتكەن 10 جىل كولەمىندە جول اپاتتارىنان 32 مىڭ ادام كوز جۇمىپتى. تاعى دا سول جول اپاتتارىنان ايتىلعان ۋاقىت ارالىعىندا 160 مىڭ ادام ءتۇرلى دەڭگەيدە دەنە جاراقاتتارىن العان. مۇنىڭ ءبارى قازىرگى بەيبىت زاماندا, ورىن العان وعاش وقيعالار. 30 مىڭ ازاماتتان ايىرىلىپ قانشا وتباسى قارا جامىلىپ قالدى. 11 قازانداعى كەڭەيتىلگەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلباسى بيىلعى جىلدىڭ 9 ايىنىڭ وزىندە 2 273 رەت جول اپاتى بولعانى تۋرالى دەرەك كەلتىردى. وسى سۇمدىق دەرەكتەرگە قاراپ وتىرىپ, اۋعان سوعىسىنا قاتىسقان بوزداقتار دا مۇنشالىق قازاعا ۇشىراماعان ەدى دەگەن وي كەلەدى.
«جول ازابىن جۇرگەن بىلەدى» دەيدى دانا حالىق. اۆتوكولىك تۇگىلى ادامنىڭ ءوزى ارەڭ اينالىپ جۇرەتىن جولدارمەن جەر باسۋعا ەرىنەتىن شەنەۋنىكتەرىمىزدى ايىندا, جىلىندا ءبىر رەت بولسا دا جۇرگىزىپ تۇرسا عوي شىركىن.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
___________________
سۋرەتتى تۇسىرگەن يگور بۋرگاندينوۆ.