«كارى قۇدانى» قارسى الۋعا دايىندىق قالاي؟

مامىر ايىندا وبلىستىق اكىمدىكتىڭ جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا دايىندىق تۋرالى قاۋلىسى قابىلدانعان بولاتىن. وسى قاۋلىعا سايكەس, وبلىستاعى بارلىق جىلۋ بەرۋ كاسىپورىندارى قىركۇيەكتىڭ 15-ىنە دەيىن دايىندىق جۇمىستارىن اياقتاۋعا ءتيىستى. وعان مول مۇمكىندىك بار ەدى. ۇستىمىزدەگى جىلى وبلىستىڭ ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالاسىنا 46 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىندى. بۇل قارجى 2019 جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 1,4 ەسەگە كوپ. وبلىستىڭ 8 ەلدى مەكەنىندە جىلۋ بەرۋ نىساندارى مەن جىلۋ قۇبىرلارى جاڭعىرتىلدى. «اۋىل – ەل بەسىگى» جانە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 10,6 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىندى. بۇل 2019 جىلعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا, 3,9 ەسە كوپ. وعان قوسا جولداردى جوندەۋ مەن وتىن قورىن جيناقتاۋعا 5 ملرد تەڭگە بولىنگەنىن ەسكەرسەك, بۇل سالاعا قانشالىقتى قامقورلىق جاسالىپ وتىرعانى كوزگە بىردەن كورىنەر ەدى.

جوعارىدا اتالعان باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 61 كوپقابات­تى تۇرعىن ءۇي مەن 454 جەكە­مە­ن­شىك ءۇي, 31 الەۋمەتتىك نىسان جىلۋ جۇيەسىنە قوسىلدى. ەلدى مە­كەن­دەردەگى كەيبىر توزىعى جەتكەن جىلۋ جۇيەلەرى الماستىرىلىپ, قىسقا دا­يىن­دىق جۇمىستارى ءبىرشاما تىڭ­عى­لىقتى اتقارىلدى. ايتسە دە, اتباسار, ەگىندىكول, زەرەندى اۋداندارىندا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلۋى سەبەپتى كەيبىر نىسانداردىڭ دايىندىق جۇ­مىس­تارى كەشتەۋ اياقتالعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. ماسەلەن, ەگىندىكول اۋدا­نىن­داعى ارماۆير, پولتاۆسكايا ورتا مەكتەپتەرىندە قازاندىقتاردى جون­دەۋ جۇمىستارى كەش اياقتالدى. 

وبلىس ورتالىعىنداعى «كوكشەتاۋ جىلۋ» كاسىپورنى جىلۋ جۇيەسىن جون­دەۋ­دى شيراتا ءتۇسۋى كەرەك ەدى. وسى ورايدا كاسىپورىنعا جىل سا­يىن 3 ملرد تەڭگەگە دەيىن قاراجات بولىنەتىنىن ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتا كەتۋ كەرەك. دەمەك, بۇل كاسىپورىندا قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان بوگەسىن قاراجات ەمەس, ءىستى ۋاقتىلى ۇيىمداستىرۋدا. بيىل جوندەۋ جۇمىستارى مەن وتىن قورىن جاساقتاۋعا 6 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. ءسوز اراسىندا قالالىق بيۋدجەتتەن جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا ءبىر تيىن دا بولىنبەگەنىن ايتا كەتەلىك. 2016 جىلدان بەرى كاسىپورىننىڭ كرەديتورلىق بەرەشەگى ۇزدىكسىز ءوسىپ كەلەدى. 596 ملن تەڭگەدەن جاڭا جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا دەيىن 3,4 ەسە كوبەيىپ, قوردالانىپ قالعان سوڭعى ەكى جىلداعى قارىز 2 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. ونىڭ 489 ملن-ى – كومىرگە, 95 ملن-ى سالىققا تولەنەتىن قارىزدار. تۇرعىنداردىڭ قارىزى دا قوردالانىپ قالعان.

قىستان قىسىلماۋ ءۇشىن جەتكى­لىك­تى وتىن قورىن دايىنداۋ وتە ما­ڭىزدى. قازىر جىلۋ بەرەتىن كاسىپو­رىن­دارعا كومىر جەتكىزىلۋدە. ەكى ايلىق قاجەتتىلىكتى وتەيتىن 160 مىڭعا جۋىق توننا كومىر الىنعان. ايتسە دە بۇل كورسەتكىش ارشالى, ەرەيمەنتاۋ, ەسىل, اتباسار, قورعالجىن اۋداندارىندا تومەن. بەلگىلەنگەن كەستەگە سايكەس قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا تاعى 13,5 مىڭ توننا كومىر جەتكىزىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. وبلىس تۇرعىندارى 349 مىڭ توننا كومىر ساتىپ العان. بۇل – قاجەتتىلىكتىڭ 53 پايىزى. قىستان قىسىلماي شىعۋ ءۇشىن 660 مىڭ توننا كومىر قاجەت. قازىر وبلىس ەلدى مەكەندەرىندە 56 وتىن قويماسىندا كومىر ساتىلۋدا. كومىردىڭ ءبىر تونناسىنىڭ ورتاشا باعاسى 13 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. قالالىق جانە اۋداندىق اكىمدىكتەردىڭ تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق بولىمدەرى بۇل ماسەلەنى ءجىتى قاداعالاپ وتىر. بۇرناعى جىلدارداعىداي قاربالاس بايقالمايدى.

11 قىركۇيەكتەگى مالىمەتكە قارا­عان­دا, جىلۋ جانە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ كاسىپو­رىن­دارىنىڭ دەبيتورلىق قارىزى 1 ملرد-تان استام. ونىڭ 593,8 ملن تەڭگەسى بۇرىننان قوردالانىپ قالعان قارىز بولسا, اعىمداعى قارىز 443,9 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. مۇنداي قارىز اۋدانداردا دا بار. ماسەلەن, دەبيتورلىق قارىز ستەپنوگور قالا­سىن­دا 315 ملن تەڭگە بولسا, بۋراباي اۋدانىندا 172 ملن تەڭگەگە جەتكەن. سونداي-اق اتباسار جانە كوكشەتاۋ قالالارىندا دا قوماقتى قارىز قور­دا­لانعان.

كوممۋنالدىق كاسىپورىنداردا دا قارىز شاشەتەكتەن. ايتالىق, «كوك­شە­تاۋ سۋ ارناسى» كاسىپورنىنىڭ قارىزى – 334 ملن تەڭگە. كاسىپورىن سالىققا 76 ملن, ەڭبەكاقىعا 19 ملن كولەمىندە قارىزعا باتىپ وتىر. ءدال وسىنداي «اتباسار سۋ» كاسىپورنىنىڭ قارىزى 211 ملن تەڭگەگە جەتكەن.

ەرتە كوكتەمنەن ەل نازارىن اۋدارىپ وتىرعان جىلۋ بەرۋ ماسەلەسىندە كوڭىل دەمدەيتىن جاقسىلىق تا از ەمەس. ماسەلەن, وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگە­سىن­دە­گى كراسنويار اۋىلىندا جاڭا جىلۋ بەرۋ جۇيەسى تارتىلۋدا. جوبا جۇزەگە اسقان كەزدە قوسىمشا 110 تۇرعىن ءۇيدى قامتيدى. ونىڭ 30-ى كوپپاتەرلى ءۇي بولسا, 80-ءى جەكەمەنشىك ۇيلەر. سونداي-اق بۇرىن جىلۋ تاپشىلىعىن سەزىنىپ كەلگەن 23 الەۋمەتتىك-مادەني نىسانداردىڭ دا ماسەلەسى شەشىلمەك. جىلۋ جۇيەسىن تارتۋعا 736 ملن تەڭگە قاراجات بولىنسە, ونىڭ 637,5 ملن تەڭگەسى يگەرىلگەن. ايتسە دە بۇل ارادا تاعى ءبىر قيىندىقتىڭ قۇلاعى قىلتيادى. ماسەلەن, قازاندىقتىڭ قۋاتى جىلۋ جۇيەسىنە جاڭادان قوسىلعان نى­سان­داردىڭ ءبارىن جەتكىلىكتى جىلۋمەن قام­تاماسىز ەتۋگە قاۋقارسىز. وسىدان بارىپ قوسىمشا قازاندىق ورناتۋ ماسەلەسى تۋىنداپ وتىر. جاڭا جوبادا جىلۋ ويدا­عى­داي بولۋى ءۇشىن 4 قازاندىق ورناتۋ كوزدەلگەن. تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن مازۋتقا جۇمسالاتىن اقشانى ۇنەمدەۋ ارقى­لى قول جەتكىزۋگە بولادى.

بۇلاندى اۋدانىنىڭ ورتالىعى ماكينسك قالاسى سوڭعى 20 جىلدان بەرى ورتا­لىقتان­دىرىلعان جىلۋ جۇيەسى ماسە­لە­سىن وڭىنان شەشە الماي كەلگەن بولاتىن. كوپقاباتتى تۇرعىن ۇي­لەر­­دىڭ قايسىبىرى قولدان سالىنعان پەش ارقىلى جىلىتىلاتىن. بيىل وب­لىستىق بيۋدجەتتەن 250 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, جاڭا قازاندىق سالىندى. قازىر سوڭعى جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ەرەيمەنتاۋ اۋدانىندا دا №5 قازاندىق جاڭعىرتىلۋدا. بىرنەشە كوشەگە جىلۋ بەرۋ جۇيەلەرى تارتىلدى. 

ءسوز سوڭىن شيىرىپ ايتقاندا, وبلىستاعى كوپتەن بەرى قوردالانىپ قالعان وسى سالاعا قاتىستى ماسەلەلەر مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ شاراپاتىمەن جاقسارىپ قالدى. قازىر تۇرعىندار «كارى قۇدا» كەلگەندە قىسىلمايمىز» دەسىپ وتىر.

اقمولا وبلىسى