كوزدەن تاسا بولسا, كوڭىلدەن ۇمىت

جالپى, الايدا دەگەن اي­نالاڭدا ءجۇرىپ الاتىن اتتەڭ-ايدىڭ اڭگىمەسى ءوز الدىنا. مىسالى, كوزدەن تاسا بولسا, كوڭىلدەن ۇمىت. بۇل ءوزى ەل-جۇرتتى ەرتە ەلەڭ ەتكىزىپ, ەتەك-جەڭىن جيىپ ۇلگەرمەي جاتىپ, جانباي وشەتىندەرگە بايلانىستى جاي. تانىلىپ كەلە جاتقاندا تاعدىرىنىڭ جازۋى – تالقانى تاۋسىلىپ قالادى. بارا-بارا ەسىمدەرى ەستەن شى­عادى. سونداي ءبىر تالانتتىڭ ءبىرى – جالەل كەتتەبەكوۆ دەگەن جازۋشى. ماسكەۋدىڭ گور­كي اتىنداعى ادەبيەت ينس­تيتۋتىن بىتىرگەنىن, اۋىل قا­زا­عى ەكەنىن بىلەمىز. قىسقا عۇمىرى ەل اراسىندا ءوتتى. بەس-التى كىتابى جارىق كوردى. ەشكىمگە ۇقسامايتىن سونى جا­زۋى­مەن ەرەكشەلەنەتىن. «قاش­قىن» دەيتىن تاماشا پوۆەسى بولدى. سول قالامگەر قازىر ۇمىت. بىلتىر دوسى مار­حابات بايعۇت 75 جىلدى­عىن ۇيىمداستىرىپتى. بولعان, بىتكەنى سول. وقىرمان اتىن دا, زاتىن دا بىلمەيدى, بىلسە, ەمىس. تۇتقاباي يمانبەكوۆ اتتى جاقسى جازۋشى دا جال­پى ۇمىت. كەزىندە شىعار­مالارى ماقتالىپ تا جاتا­تىن. ولەڭدەرىنە عابيت مۇ­سى­رەپوۆ ارنايى ماقالا جازعاندا, تۇسىنبەي جازعان دەيتىن, وتكىردىڭ ءجۇزى توقاش بەردياروۆتى, سىرشىل اقىن مەڭدەكەش ساتىبالديەۆتى ايتىپ جۇر­گەندەر ىلۋدە بىرەۋ. اۋليەاتادا اسقار­جان سارسەك اتتى تاماشا بالالار اقىنى بولدى. ۋنيۆەرسيتەتتە بىرگە وقىدىق. كەيىنىرەك مەن تارازعا كەلگەندە تاعدىر تاۋقىمەتىنەن ازىپ-توزىپ جۇرگەن. ونى ىز­دەپ, تاۋىپ, قامقورلىعىما ال­عانمىن. بىراق كەنەۋى كەتكەن دەنساۋلىق ۇزاققا اپارمادى. الدىنا قويعان ايقىن ماقساتتارى بار ەدى. بارىنە ۇلگەرمەدى. مەز­گىلسىز ءۇزىلىپ كەتتى. سوڭى ءۇنسىز قال­دى. ء«ول­دىڭ, ماماي, قور بولدىڭنىڭ كە­رى». اۋ­ليەاتادا ءدال قازىر وعان تەڭ كەلەر بىر­دە-ءبىر بالالار اقىنى جوق جانە ەن­­­دىگى جەر­دە بولا قويۋى دا نەعايبىل سياقتى.

ءبىر كەزدەرى اتى جاپ-جاقسى شىققان سۆەت ورازاەۆ دەگەن اقىندى بىلايعىلار مۇلدە ۇمىتتى. وسىدان 20 جىل بۇ­رىن ەكەنىن, الدە ودان دا ارىدا ما, ءبىر كۇنى پاتەرگە ەكى ازا­مات كەلىپ كىردى. ەكە­ۋىن دە كورمەگەنمىن. ءجون سۇراعاندا بى­رەۋى سۆەت بولىپ شىقتى. بۇرىن ەش كەز­دەس­پەگەنمىن. ولەڭدەرىن وقىعانىم بار. قورداي اۋدانىنىڭ كوكادىر دەگەن اۋىلىنىڭ مالشى تۇر­عىنىنىڭ قولىندا سونىڭ قو­يىن باعىپ ءجۇر ەكەن. اقىن­نىڭ ءوڭى جۇدەۋ, كيىمى ەسكى-قۇسقى. قولىندا قالىڭ «وبششي تەتراد». «جا­زىپ جۇرگەن ولەڭدەرىم», دەدى. كۇت­پەگەن جاعدايدان كۇيزەلىپ كەتتى. قۇ­داي-اۋ, قازاقستاننىڭ ءبىر قيىرىندا تۋىپ-وسكەن اقىن قوردايداعى بىرەۋدىڭ قويىن قالاي باعىپ ءجۇر؟! تاعدىردىڭ تال­كەگى مە, نەمەنە؟ قۇدايدىڭ ءىسى دەپ جاتامىز. بۇعان جاراتۋ­شىنىڭ قان­داي قاتىسى بار. اركىمنىڭ نە كورسە دە, وزىنەن. شەراعامنىڭ ءبىر ايتقا­نى بار: ء«ابدىجامىل جۇماباەۆ ەكەۋ­مىز مۇقاعاليدىڭ كوڭىلىن سۇراۋعا اۋرۋ­حاناعا ىزدەپ باردىق. تاۋ جاقتا ەكەن. سوندا اقىننىڭ ايتقان جالعىز اۋىز ءسوزى: «كوك­­تە قۇدايعا, جەردە ادامعا قويار كىنام جوق, وزىمە-ءوزىم جاسادىم» دەپتى.

رەتى كەلگەندە ەسكە الا كەتسەم دە ارتىق بولماس. ۇمى­تى­لىپ كەتكەندەر ورىستاردا دا كەزدەسەدى. يۆان بار­كوۆ دەگەن ورىس پوەزياسىنا ان­تيەروتيكالىق كلاسسيكانى الىپ كەلگەن ەدى. بار-جوعى 33 جىل جاساعان كەڭسە قىزمەتكەرى. ونىڭ پوەزياسىنا الەكساندر پۋشكين سۇمدىق ءتانتى بول­عان. ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ جۇر­گەن دوسى, كنياز ۆيازەمسكيگە جازعان حاتىندا: ء«سىز يۆان باركوۆتىڭ پوەزيا­سىن وقى­دى­ڭىز با, ەگەر وقىماساڭىز, ەشتەڭە وقى­ماعانسىز», دەپ جازعان.

كەمەڭگەر پۋشكين بار­كوۆتى ورىس پوەزياسىنىڭ جا­­ڭا تۇرپاتتاعى رەفورماتورى, ادامداردى ازعىنداۋدان ەسكەرتكەن ەرەكشە تالانت دەپ تانىعان. امال نە, ورىس­تار اسىرە ۇيالشاق قالپىندا قالا بەردى. ال باركوۆ ۇمى­تىلدى.

ەش نارسەسىن, ەشكىمىن ۇمىت­­پايتىن جالعىز حالىق – ەۆ­رەي. وسى ۇزىن سانى 16 ميلليون ۇلتتىڭ ون التى ەنتسيكلوپەدياسى بار دەسەدى. وسى ەنتسيكلوپەديادا الەمنىڭ كەز كەلگەن تۇكپىرىندە تۇراتىن ەۆرەيدىڭ مەكەن جايى, قىزمەتى, مەيلى ول تاس قالاۋشى, اۆتوجۇرگىزۋشى, قاراۋىل – ءبارى-ءبارىنىڭ ەسىم­دەرى قاتتالعان ەكەن. بۇل ءوزى ءبىز ءالى كۇنگە ايقايلاپ اي­تۋ­عا قايمىعاتىن ۇلتتىق, ۇلت­شىلدىق ۇلى ۇستانىمدارى. ورەلى وركەنيەتتىڭ الەمنەن شىق­قان كۇللى ادامزاتقا ور­تاق كە­مەڭگەرلەردى بى­لاي قوي­عاندا, بۇگىنگى زاماننىڭ الەم­دىك اقى­نى برودسكيى شىعىپ وتىر­عان جوق پا؟!

ۇمىتىپ كەتكەن نەمەسە ۇمى­­تىلىپ بارا جاتقان تا­­لانت­تى اقىن-جازۋشى­لا­رىمىزدىڭ ءبىرىنىڭ اياعى تاس­تان تايدى, ءبى­رىن ماقتاۋ, ءبىرىن داتتاۋ قۇرت­تى. وكىنىشتى. وكى­نىشتىسى, وز­دەرىن وزدەرى وزەككە تەپتى. ال كوزى تىرىلەر ولاردى وزەككە تەپ­­پەسە كەرەك. ەسىمدەرىن ەسكە ساقتاۋ دا ەندىگىنىڭ ءبىر شاپا­عاتى. ەڭ­سە­سىن تىكتەپ, ەتەگىن جا­­ۋىپ كەلە جاتقان ەلى­مىزدىڭ رۋحاني الەمىنە سەلدەتىپ بولماسا دا, تامشىلاپ تاڭباسىن قالدىرىپ كەتكەن اقىن-جازۋ­شىلارىمىزدى ەسىمىز­دەن شى­عارىپ الماۋ – بىزگە پارىز.

نەسىپبەك داۋتاي ۇلى,

جازۋشى