دوكتور رامازانوۆ

ءبىز ەرلان رامازانوۆ قىز­مەت ەتەتىن وبلىس ورتالى­عىنداعى بالالار اۋرۋحاناسىنا كەلدىك. كەلگەن بەتتەن اۋرۋ­حانانىڭ تىنىمسىز تىر­شىلىگىنە كۋا بولدىق: حيرۋرگيا بولىمشەسىنە جەدەل جاردەم ارقىلى جەتكىزىلىپ جاتقان بالالار, سابىرسىزدانعان اتا-انا, كومەك كورسەتۋگە اسىققان مەدبيكەلەر.

«دوكتور رامازانوۆ ءسىزدى كۇتىپ وتىر, كىرىڭىز», دەگەن داۋىس ەستىلدى ءبىر كەزدە. جى­لى­ۇشىراي قارسى ال­عان دارىگەر: ء«وزىڭىز بايقا­عان­داي, اۋرۋحانانىڭ ءبىرىنشى قاباتىنداعى ەمحانادا كۇن­دەلىكتى ءتۇس كەزىندە ءبىر ساعات­تاي دارىگەرلىك قابىلداۋ وت­كىزەمىن. جاڭا تۋعان نارەس­تەدەن 18 جاسقا دەيىنگى جاس­وسپىرىمدەرگە وتا جاسايمىن», دەدى.

باستى ماقسات – جاڭا تۋعان سابيلەرگە مەديتسينالىق كو­مەك كورسەتۋدى حالىقارالىق ستان­دارتتارعا ساي جەتىلدىرۋ. تۋا بىتكەن دامۋ كەمشىلىگىمەن دۇنيەگە كەلگەن سابيلەرگە جەدەل حيرۋرگيالىق وتا جاساۋ ارقىلى عانا ولاردىڭ شەتىنەۋ كورسەتكىشى تومەندەيدى. وسى باعىتتا ايانباي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن كەيىپكەرىمىز ەرلان امانگەلدى ۇلى وسى كۇنگە دەيىن 2 مىڭعا جۋىق سابيگە وتا جاساعان ەكەن.

– ەڭ قيىنى – 600-700 گرامدىق سابيلەرگە جاسالاتىن وتا. ءاربىر وسىنداي­ سالماقپەن شالا تۋعان نارەس­تەلەرگە جاسالعان وتالار ەسىمدە ساقتالىپ قالادى. ەڭ كىشكەنتاي پاتسيەنتىم – 500 گرامدىق ءسابيدىڭ ىشەگىنە جاسالعان وتا ءساتتى ءوتتى. سەنىڭ كوز الدىڭدا – ءومىر مەن ءولىم. وتە اۋىر, ۇزاقتىعى 12 ساعاتقا سوزىلعان وتا دا جاسادىق. ءسابي­دىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, امان الىپ قالۋ, الداعى بۇكىل عۇمىرى – سەنىڭ قولىڭدا, – دەيدى حيرۋرگ-نەوناتولوگ.

بالانىڭ تۋعانىنا دەيىن تابيعات بەرمەگەندى, دارىگەر­لەر بەرەدى دەگەن ءسوز. ويتكەنى جاڭا تۋعان نارەستە 500 گرامم دەنە سالماعىمەن ءوز بەتىنشە دەمالا المايدى, وكپەسى جەتىلمەگەن. دارىگەرلەر مەن مەدبيكەلەر بىرنەشە اي بويى بالاعا كۇتىم كورسەتەدى. اس قورىتۋ اعزالارى جەتىلمەي, انا ءسۇتىن قابىلداي الماسا, وندا كەرەكتى قورەكتى تامىرى ارقىلى ءدارى تامىزعىشتان الادى. مىنە, وسىندايدا حيرۋرگ-نەوناتولوگتەرمەن بىرگە مەدبيكەلەردىڭ سابي­لەردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋ­داعى كۇن­دىز-تۇنگى قىزمەت­تەرىنىڭ قان­داي ەكەنىن تۇسىنەسىز. ءتىپتى 500 گرامم سالماقپەن تۋعان نارەستەنىڭ تامىرىنا ءدارى تامىزعىش قويۋ نەمەسە قان الۋىن ەلەس­تەتىپ كورىڭىزشى؟!

– كەيىن الگى 500, 600 گرام­­دىق سابيلەردىڭ قالاي ءوسىپ كەلە جاتقان سۋرەتتەرىن الىپ, اتا-انالارى بىزگە كەلىپ تۇرادى. انالاردىڭ باقىتتى, قۋانىشتى تۇرلەرىن كورىپ, كىشكەنتايعا ءومىر سىيلادىق دەپ ءبىز دە قۋانىپ قالامىز, – دەيدى ەرلان امانگەلدى ۇلى.

بۇعان دەيىن بوساناتىن انالار ءۇشىن گينەكولوگ پەن اكۋ­شەر جاقسى تانىس بولسا, ەندى نەوناتولوگ دارىگەر دە انا مەن بالا جانىنان تابى­لادى. ويتكەنى قازىرگى ۋا­قىت­تا مەديتسيناعا نەوناتولوگيا سالاسى, نەوناتولوگ-دارىگەر, نەوناتولوگ-حيرۋرگ سياقتى ۇعىمدار قوسىلدى. جالپى, «نەوناتولوگيا» تەر­مينى گرەكشە «جاڭا تۋعان» دە­گەندى بىلدىرەدى ەكەن. ياعني نەوناتولوگ-دارىگەر جا­ڭا تۋعان بالا دامۋىنداعى اۋىت­قۋلاردى قاراپ, انىق­تايدى. ونىڭ مىندەتىنە نا­رەستەنىڭ بارلىق مۇشەسىن جانە جۇيكە جۇيەسىن تەكسەرۋ كىرەدى. كەيبىر اۋىر جاع­دايلاردا بوساناتىن ايەل­دەرگە كومەك كورسەتۋگە ارنال­عان مامانداندىرىلعان پەرزەنتحانالاردا نەوناتولوگتەر تۋ كەزىندە قا­تىسۋى دا مۇمكىن. ال ەندى نەو­نا­تولوگيانىڭ پەدياتريادان ازداعان ەرەكشەلىگى بار دە­مەسەڭىز, ەكەۋىندە دە پا­تسيەنت – نارەستە. پەرزەنتحانادا بول­عان كەزدە نەوناتولوگتەر قاراپ, ۇيگە شىققان سوڭ پەديا­ترلارعا تابىستالادى.

ەرلان امانگەلدى ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ىشتەن شىققان بويدا اۋرۋ بولىپ تۋاتىن بالالار از ەمەس. ءسابي سۇيگىسى كەلەتىن اتا-انا دەنساۋلىقتارىنا دۇ­رىس قاراۋى كەرەك. دارىگەرلەر انانىڭ جۇكتىلىك كەزىنەن باس­تاپ ءتۇرلى اۋرۋدىڭ الدىن الادى. انانىڭ دەنساۋلىق جاعدايىن باقىلاۋدا ۇستاي­مىز. ەكىنشى سەبەپ, تۇرمىستىق جاعدايى دا اسەر ەتەدى. جاق­­سىلاپ كۇتىنىپ, دۇرىس تاماق­تانۋ دا وتە قاجەت.

بۇگىندە جاڭا تۋعان نارەس­تەلەردى ەمدەيتىن نەوناتولوگتەر, قارقىندى رەانيماتسيا قىز­مەتىن كورسەتەتىن انەس­تەزيولوگتەر, پەدياترلار جەتىس­پەي جاتىر. جاڭا تۋعان با­لانى قارايتىن مەديتسينا ءبولىمى نەوناتولوگيا دەپ اتالىپ, بۇل تەرمين – جاڭا تۋعان بالا, ال پەريناتولوگيا قۇرساقتا جاتقان بالا دەگەندى بىلدىرەدى. وكىنىشكە قاراي, ەلى­مىزدە نەوناتولوگتەر دە, پەريناتولوگتەر دە از.

– قاي وتاعا بولماسىن ۇلكەن دايىندىق كەرەك. ويتكەنى بالالار كەز كەلگەن وپەراتسيانى اۋىر قابىلدايدى. تىلىكتىڭ ءوزى اعزاعا اۋىر تيەدى وتا جاساۋ بارىسىندا ءتۇرلى جاعداي بولۋى مۇمكىن. كۇتپەگەن جاعدايعا دايىن بولۋ ءۇشىن مەديتسينالىق كىتاپتاردى اقتارىپ, قاراپ, وقىپ-ءبىلىپ وتاعا كىرۋ – مىندەت. شەتەلدە تاجىريبە – وسىنداي. ويتكەنى دياگنوزدىڭ اتاۋى ءبىر بول­عانىمەن, ول ءار بالانىڭ اعزاسىندا ارقالاي, – دەدى دارىگەر.

وسىلاي ءسوزىن ساباقتاعان ەرلان امانگەلدى ۇلى تەل-اۆيۆ, مينسك قالالارىندا, ەلىمىزدىڭ ورتالىق كلينيكالارىندا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنان وتكەن ەكەن. ءيا, بالالار حيرۋرگى بولۋ – بيىك مارتەبە. جاڭا تۋعان سابيگە وتاۋ جاساۋ – ەرلىكپەن تەڭ. ەرلاننىڭ ارىپتەستەرى يۋري ساياپين, سوۆەت سماي­لوۆ, ەرلان تولەۋبەكوۆ, مۇ­حيت اقشولاقوۆ, رينات تەمىر­بولاتوۆ, سەرگەي اكوپوۆ, ومىر­زاق حايىرگەلدين, تانات زيادا, جاندوس مۋسين, اسەم داۋلە­توۆا سياقتى دارىگەرلەر ءۇشىن جاڭا تۋعان سابيگە جاسال­عان ءاربىر ءساتتى اياقتالعان وتا – باقىت, جەڭىس, كوزگە جاس الاتىن قۋانىشتى ساتتەر.

ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز, ارىپ­تەس­تەرى مەن پاتسيەنتتەرى «دوكتور رامازانوۆ» دەپ اتاپ كەتكەن ەرلان امانگەلدى ۇلى شىعىس قازاقستان وبلىسىندا تۋعان. سەمەي مەديتسينا اكا­دەمياسىنىڭ پەدياتريالىق فاكۋلتەتىن بىتىرگەن سوڭ پاۆ­ل­ودار وبلىستىق بالالار اۋرۋ­حاناسىندا ينتەرناتۋرادان ءوتىپ, حيرۋرگ بولىپ قىزمەتكە قابىلدانادى.

وڭىردە 2000 جىلدارى جاڭا تۋعان بالالاردىڭ اراسىنداعى ءولىم-ءجىتىم كوپ بولسا, بۇگىنگى تاڭدا تۋا بىتكەن اقاۋى بار سابيلەردىڭ 90 پايىزىنىڭ ءومىرىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بار. وسىنداي مۇمكىندىك جاساعان ەلىمىزدىڭ ۇزدىك نەو­­­نا­تولوگ-حيرۋرگى ەرلان را­مازانوۆ «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى.

– ناعىز حيرۋرگ جاساعان وتالارىن ەسەپتەمەيدى. ءبىز كۇن-ءتۇن دەمەي كەز كەلگەن ۋا­قىت­­تا مي مەن جۇرەكتەن باسقا بالانىڭ دەنە مۇشەسىنە وتا جاساۋعا دايىن بولۋىمىز كەرەك. نەوناتالدىق حيرۋرگيانى تاڭداعانىم, سابيلەردىڭ دەن­ساۋلىعىن ساقتاۋ – ومىر­­­دەگى باستى ماقساتىم. ين­نوۆا­تسيالىق تەحنولوگيالاردى مەڭگەرىپ, الەمدەگى ۇز­دىك ماماندارمەن تاجىريبە الماستىق, – دەيدى.

بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ باس دارىگەرى ارداق كۇزەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2004 جىلدان بەرى جاس مامان رەتىندە قىزمەتىن باستاعان ەرلان رامازانوۆ نەوناتالدىق حيرۋرگيا باعى­­تىندا الدىنا قويعان ماقساتىن ورىندادى. قازىر اۋرۋحانادا 100-گە جۋىق بىلىكتى دارىگەر مەن 300-دەن اسا مەدبيكە قىزمەت ەتۋدە. سوڭعى ءۇش جىلدا تاعى دا 20 جاس مامانمەن تولىقتى. جاس مامانداردىڭ قاتارىندا «دوكتور رامازانوۆتىڭ» دا شاكىرتتەرى بار.

ەرلان امانگەلدى ۇلى – ارىپتەستەرى اراسىندا سىيلى, ۇلگى بولارلىق ازامات. شاڭىراعىندا ءۇش بالانىڭ اكەسى اتانعان باقىتتى جان.

– ءومىرىمىز كۇنى-ءتۇنى اۋرۋ­حانادا وتەدى, ارينە جۇ­مىستان سوڭ وتباسىما, ۇي­گە اسىعامىن. ءاربىر اۋىر وتا جاسالعان سوڭ بالاسىن قولىنا العان اتا-انانىڭ قۋانىشىن كورىپ, العىسىن العان ءبىر باقىت. بالا­لاردىڭ اۋىرماعانىن تىلەيمىن قا­شاندا. ولار ەلىمىزدىڭ بولا­شاعى, وتانىمىز تىنىش, بار­لىق سالا دامي بەرسىن, – دەيدى ە.رامازانوۆ.

پاۆلودار وبلىسى