كەيبىر ەرەجەلەردىڭ ۋاقىت وتە ەسكىرۋى مۇمكىن. بۇگىنگى پاندەميانىڭ ءوزى كوزقاراستارىمىزدى قايتا قاراپ, بويداعى ادەتتەرىمىزدىڭ ءبىرسىپىراسىن زامان تالابىنا ساي وزگەرتۋگە ماجبۇرلەدى. ەندىگى كەزەكتە ونلاين جيىن ۇيىمداستىرۋ, ونلاين وقۋ قالىپتى جاعدايعا اينالدى. جاستار اراسىندا دا ابدەن قالىپتاسىپ قالعان ءبىر تۇسىنىك بار. ول – مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن بىردەن وقۋعا ءتۇسۋ. مەكتەپتى تامامداعان سوڭ ەشكىمنىڭ دە ء«بىر جىلدىق ءۇزىلىس» العىسى جوق.
ەڭ الدىمەن ء«بىر جىلدىق ءۇزىلىس» دەگەنگە انىقتاما بەرىپ كورەيىك. اعىلشىندار مەكتەپتەن كەيىن وقۋعا تۇسپەي, ءۇزىلىس الۋدى «gap year» دەيدى, ياعني ءۇزىلىس, دەمالۋ. قاي قوعامدا بولسىن مەكتەپتەگى ءومىردىڭ لوگيكالىق جالعاسى كاسىپتىك نە جوعارى ءبىلىم الۋ.
مەكتەپتەن كەيىن تۇلەكتەر كوللەدج نەمەسە ۋنيۆەرسيتەتكە قۇجات تاپسىرىپ, سالا يگەرىپ, بەلگىلى ءبىر ماماندىق يەسى اتانعىسى كەلەدى. الايدا وسى تۇستا ەندى عانا مەكتەپ بىتىرگەن ءجاسوسپىرىمنىڭ كەلەشەكتە قانداي سالادا جۇمىس ىستەيتىنىن شەشۋدە ويلانىپ-تولعانىپ قينالاتىنى بار. بۇل زاڭدىلىق بولسا كەرەك. «اۋلاسىنان شىقپاعان ەسىگى تۋرالى اڭگىمەلەيدى» دەمەكشى, مەكتەپتە وقىعاننان باسقا تاجىريبەسى جوق ادامنىڭ ماماندىق تاڭداۋدا ءارى-ءسارى كۇي كەشەتىنى بەلگىلى.
كەڭەستىك كەزەڭدە مەكتەپ وقۋشىلارى «كەم بىت», «يۋنىي تەحنيك» سىندى جۋرنالدار ارقىلى عانا ءارتۇرلى كاسىپ تۋرالى وقىپ, اقپارات الاتىن بولعان. سوعان ساي ارمان قۋىپ, بولاشاق ماماندىعىن تاڭدايدى ەكەن. ال قازىر جاستارعا ماماندىق تاڭداۋعا اسەرى مول ارنايى ازىرلەنگەن تەستتەر, دەرەكتى فيلمدەر مەن باعدارلامالار جەتكىلىكتى. وزىڭە قاجەتتىسىن تاڭداۋعا, ول تۋرالى سول سالا ماماندارىنىڭ پىكىرىن بىلۋگە مول مۇمكىندىك بار.
باعدارلامالار مەن تەستەردى ويلاپ تاپقان ادامنىڭ قۇندىلىقتارى مەن كوزقاراسى دا وزگەردى. مەكتەپتەن كەيىن بىردەن وقۋعا تۇسپەۋ قالىپتى, ءتىپتى كەي كەزدە دۇرىس شەشىم سانالا باستادى. نەگە دەسەڭىز, ءبىز ايتىپ وتىرعان ءبىر جىلدىق ءۇزىلىستى ءوزىن- ءوزى تانىپ ۇلگەرمەگەن تالاپكەر ءوز قالاۋىن تابۋعا, ماماندىق تاڭداۋعا, نە ونلاين كۋرستان ءوتىپ, جان-جاقتى ىزدەنۋىنە ارنالاتىن مۇمكىندىك رەتىندە قاراستىراتىندار قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. دامىعان وزىق ەلدىڭ بالالارى ءبىر جىلدىق ۇزىلىستە شەتەل ارالاپ, تانىمىن كەڭەيتە تۇسەدى.
قازىر ونلاين كۋرستاردىڭ الۋان ءتۇرى بار. «ۋنيۆەرساريۋم», Coursera, Khan Academy سىندى اشىق ۋنيۆەرسيتەتتەردەن تەگىن كۋرستار ءوتىپ, ءوزىڭىز ويلاعان ماماندىق تۋرالى ءبىلىمىڭىزدى مولايتىپ, ونىڭ ءمان-ماڭىزىنىڭ قانشالىقتى ەكەنىن الدىن الا انىقتاي الاسىز. ال شەتەلدە وقۋدى كوزدەپ جۇرگەندەر وسى ارالىقتا ءتىل ۇيرەنىپ, شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ارنايى تەستەرىنە دايىندالادى. بەلگىلى ءبىر دەڭگەيگە جەتەمىن دەپ الدىنا ماقسات قويادى. وسىلايشا جەتىستىككە جەتىپ, شەتەلدىك گرانتتاردى جەڭىپ العان قازاقستاندىقتار دا از ەمەس.
بىزدە مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ كوبى ماماندىقتى وزدەرى ەمەس, سىرتقى فاكتورلاردىڭ اسەرىمەن, ياعني اتا-انا كەڭەسى, دوستارىنىڭ ۇسىنىسى نەمەسە ترەندكە بايلانىستى تاڭدايدى دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. وسىلايشا, جاستار زاڭگەر, ەكونوميست سىندى تانىمال ماماندىقتارعا بەت بۇرادى. وعان ستاتيستيكا دالەل. ەڭبەك رەسۋرسىن دامىتۋ ورتالىعى بىلتىر 1 221 بوس ورىنعا 4 818 زاڭگەردىڭ تالاسقانىن ايتادى. جىل سايىن زاڭ فاكۋلتەتتەرىنەن 18-20 مىڭ تۇلەك ديپلوم الىپ شىعادى ەكەن.
قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردىڭ ورتاشا جاسى – 21. ال ەۋروپادا ستۋدەنتتەردىڭ ورتاشا جاسى – 22-23. گەرمانياداعى ۋنيۆەرسيتەتتەگى ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ورتاشا جاسى 25-تە بولسا, سكانديناۆيا ەلدەرىندە 30 جاستا ستۋدەنت بولۋ قالىپتى جايت. بريتانيانىڭ جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ەسەبىنە قاراساق, ستۋدەنتتەردىڭ 20 پايىزى 20-24 جاس ارالىعىندا وقۋ بىتىرسە, 44 پايىزى 25-29, ال 16 پايىزى 30 جاستان كەيىن ديپلوم الادى. ياعني, بۇل ونداعى ازاماتتاردىڭ مەكتەپتەن كەيىن ماماندىق الۋ ءۇشىن وقۋدى بىردەن جالعاستىرمايتىنىن نە ۋنيۆەرسيتەت كەزىندە دە ءۇزىلىس الاتىنىن كورسەتەدى.
قالىپتاسقان داستۇرگە جاڭالىق ەنگىزە بەرگەندى قۇپ كورمەيتىن ورتالاردا ءبىر جىلدىق ءۇزىلىستىڭ پايدالى ەكەنىن ءتۇسىندىرۋ قيىنعا سوعاتىنى بەلگىلى. بۇل ءۇزىلىستىڭ قوعامنان, ەڭبەكتەن قول ءۇزۋ ەمەس, كەرىسىنشە ساپالى ومىرگە بەت بۇرۋدىڭ مۇمكىندىگى ەكەنىن دە ۇعىندىرۋ وڭاي بولماس. ءبىر جىلدىق ءۇزىلىس الاتىن ادامنىڭ قارجىلىق جاعدايى مەن پسيحولوگيالىق دەنساۋلىعى دا جاقسى بولعانى ابزال. ويتكەنى جان-جاقتان كەلەتىن قىسىمدى ەلەمەۋ, ءبىر جىل بويى ىزدەنىستە ءجۇرۋ مەن «قاتاردان قالدىم» سەزىمىنە توتەپ بەرۋ ءۇشىن الدىن الا دايىندىق كەرەك. Eurostudent ستاتيستيكا قورىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ەۋروپالىق ستۋدەنتتەر مەكتەپتەن كەيىنگى ءۇزىلىستى ەكى جىلدان اسىرماۋدى ءجون كورەدى ەكەن. تەك 17 پايىزى عانا ەكى جىلدان كەيىن وقۋدى قايتا جالعاستىراتىن كورىنەدى.
بۇگىندە پولشاداعى جەشۋۆ اقپاراتتىق تەحنولوگيا مەن مەنەدجمەنت ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىمىن جالعاستىرىپ جاتقان اقۇشتاپ قارجاۋوۆا ءبىر جىلدىق ءۇزىلىستى ۋاقىت جوعالتۋ ەمەس, سانالى شەشىم مەن جارقىن بولاشاققا قادام دەپ ءتۇسىنۋ كەرەگىن ايتادى. «ۋنيۆەرسيتەتكە ەل قاتارلى مەكتەپتەن كەيىن بىردەن ءتۇسىپ, سول كەزدەگى «سۇرانىستاعى» ماماندىقتى تاڭدادىم. بۇگىندە باسقا سالادا جۇمىس ىستەپ, وقىپ جاتىرمىن. بىلاي قاراساڭىز, بولاشاقتا جۇمىس ىستەمەيتىن سالانى يگەرۋگە 4 جىلىمدى جۇمسادىم. تەك باكالاۆردان كەيىن عانا ناقتى نەنى قالايتىنىمدى ءتۇسىندىم. قازىر جاقسى ۋنيۆەرسيتەتتە وقيمىن, سونىمەن قاتار كونسالتينگ پەن اۋديت سالاسىنداعى ۇزدىك حالىقارالىق كومپانيالاردىڭ ءبىرى Deloitte-تا اۋديتور بولىپ قىزمەت ەتەمىن. ەگەر مەكتەپتەن كەيىن ءبىر جىل ءۇزىلىس الىپ, ءارتۇرلى سالالار حاقىندا اقپاراتقا قانىعىپ, بەيىمدەلگەنىمدە قازىرگىدەن دە بىلىكتى مامان بولار ما ەدىم. البەتتە, قازىرگى قىزمەتىمە كوڭىلىم تولادى. الايدا بۇل سالادا ءبىر ورىندا تۇرۋعا بولمايدى. بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنان ءوتىپ, بەلگىلى دەڭگەيلەرگە جەتۋ كەرەك. ال قازىرگى كەزدە جاستارعا تىپتەن مۇمكىندىك كوپ. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسى كۇن سايىن دامىپ كەلەدى, سول سالاعا ماشىقتانىپ, تاجىريبە جيناسا, كوپ جەتىستىككە جەتۋگە بولادى», دەيدى جاس مامان.
گرۋزين اقىنى شوتا رۋستاۆەلي «ۋاقىتتىڭ دا ۋاقىتى جوق» دەمەكشى, كەز كەلگەن ارەكەتتىڭ ۋاقىتىمەن بولعانى ابزال. الايدا ءسىز الاتىن ءۇزىلىستىڭ دە ءوزىڭىز ءۇشىن ەكەنىن ەسكەرسەك, ءبىر ءسات سارالاۋعا, ىزدەنۋگە ۋاقىت ءبولۋ ءتيىمدى بولاتىنى انىق. سوندىقتان مەكتەپتەن كەيىن ء«ۇزىلىس الۋ» جارقىن بولاشاققا تەزىرەك قول جەتكىزەر جولدىڭ ءبىرى ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ابزال.