حالىقتىڭ ءۇمىتى وياۋ

الەم بۇرىن-سوڭدى بول­ما­عان قيىن­دىقتارمەن, ءتىپتى ەكزيس­تەنتسيالدى قيىن­دىقتارمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر دەسە دە بولادى.

اراسى جارتى جىلدىڭ ىشىندە جا­ھان­دىق بايلانىستار ءۇزىلدى, ۇلتتىق ەكو­نو­ميكالار تۇرالادى, حالىقارالىق قارىم-قاتىناستار كۇردەلەنە ءتۇستى, ءوندىرىس پەن سۇرانىس كولەمى قۇلدىراۋ شەگىنە جەت­تى. قاراپايىم ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ قا­لىبى قايشىلىققا ۇشى­رادى, ادەپكى وي-سانا قۇندى­لىق­تارى تىعىرىققا تىرەلدى.

ءبىر قاراعاندا بۇل سىناقتىڭ ۇشى-قيى­رى جوقتاي كورىنەدى. قازىرگى ۋاقىت­تا حالىقارالىق ساراپ­شىلار پاندە­ميا­دان كەيىنگى ەكونوميكالىق احۋالدى 30-جىل­دارداعى « ۇلى دەپرەسسيا» زار­داپ­تا­رىمەن نەمەسە ەكىنشى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى شەتىن جاعدايمەن قاتار قويا باستادى.

جاقىندا عانا امەريكالىق ساياساتكەر, ديپلومات گەنري كيس­سيند­جەر جازعانداي: «COVID-19 تولىق اياقتالعاننان كەيىن كوپ­تە­گەن ەلدەردەگى جاۋاپتى مەكەمەلەر سات­سىزدىگى ءۇشىن اياۋسىز سىنعا ۇشى­رايدى. كورو­ناۆيرۋستان كە­يىنگى الەم ەندى بۇگىن­گىدەي بول­مايدى». ويلانتارلىق جاعداي.

بىراق مۇنىڭ دا تىعىرىقتان شىعا­را­تىن جول ەمەس ەكەنى اقي­قات. تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن مەم­لە­كەتكە باتىل ءارى ناقتى پراگ­ماتي­كالىق شەشىمدەر مەن شۇعىل را­تسيو­نالدى ءىس-قيمىل اۋاداي قا­جەت بولىپ تۇر. قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ پرەزي­دەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ­تىڭ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قي­مىل كەزەڭى» اتتى حالىققا جول­داۋىن وسى قاجەتتىلىكتىڭ, تىعى­رىقتان شىعۋ جو­لىنىڭ جارقىن كورىنىسى دەۋگە تولىق نەگىز بار.

پرەزيدەنت جولداۋى – ەلى­مىز­دىڭ موي­­نىنا تۇسكەن سىناققا مەملەكەتتىڭ جاۋا­بى. جاڭا كەزەڭ­دەگى تاۋەكەلدەر مەن اۋىرت­پا­لىق­تاردىڭ الدىن الىپ, ولاردى ەڭ­سە­رۋگە باعىتتالعان مەملەكەتتىڭ كە­شەن­دى جوباسى.

مەملەكەت باسشىسى حالىققا جول­داۋ­ىندا قازاقستاننىڭ پاندەميادان كەيىن­گى كەزەڭدەگى ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋ­مەتتىك كۇن ءتارتىبىن ناقتى ءارى تۇتاستاي بەكىتىپ بەردى. بۇل قۇجات ال­دا­­عى جىلدارى اتقارىلاتىن جەدەل ءىس-قي­­مىل­دار مەن وڭ وزگەرىستەردىڭ ناقتى ال­عى­شارتىنا اينالادى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جول­داۋ­داعى ايتىلعان نەگىزگى مىندەت­تەر تىزبەسى قازاق­ستاننىڭ پاندە­ميادان كەيىنگى كەزەڭدەگى قالىبىن ايشىقتاپ تۇر. ياعني مەملەكەت:

بۇدان ءارى دە الەۋمەتتىك ۇستا­نىم داس­تۇرىنەن اينىمايدى;

ساياسي, ەكونوميكالىق رەفور­ما­لاردى جۇزەگە اسىرۋداعى ساباق­تاستىق ۇزىلمەي جال­عاسادى;

زاڭ ۇستەمدىگىنە قول جەتكىزۋ با­سىمدىق بولىپ قالا بەرەدى;

جەمقورلىقپەن كۇرەس اياۋسىز جۇرگى­زىلەدى;

ەڭ باستىسى, مەملەكەتتىڭ ءبىرىن­شى قۇن­دىلىعى ونىڭ قاراپايىم ازاماتتارى دەي­تىن قاعيدا مىز­عى­مايدى.

توقاەۆ ۇسىنعان وراسان الەۋ­مەتتىك كو­مەك­تەر پاكەتى جاعدايدىڭ كۇردەلىلىگىنە قا­را­ماستان, ونى وڭالتۋعا مەملەكەت رە­سۋر­سىنىڭ تو­لىق جەتكىلىكتى ەكەنىن انىق اڭعارتادى.

ەڭ باستىسى قازاقستان پرەزي­دەن­تىنىڭ جولداۋىندا كوتەرىل­گەن جانە شۇعىل شە­شىلۋى ءتيىس وزەك­تى ماسەلەلەر التى اي ءتورت قا­بىر­عانىڭ ورتاسىندا قامالىپ, فاتال­دى ۇمىتسىزدىك پەن يزولياتسيالىق كوڭىل كۇيدە وتىرعان حالقىمىزعا ۇلكەن دەمەۋ بولدى, ۇمىتتەرىن ويا­تىپ, سەنىم­دەرىن كۇشەيتتى. سە­بەبى پرەزيدەنت جول­داۋ­ىندا ەلى­مىزدەگى كەشەندى, كۇردەلى جو­با­­لار­دان باستاپ, قاراپايىم ادام­داردىڭ كۇن­دەلىكتى ومىردەگى پروب­لەمالارىنا دەيىن قامتىلعان.

مەملەكەت باسشىسى مەم­لە­كەتتىك باس­قارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن جاساپ, ونى بىرتىن­دەپ ەنگىزۋدى ۇسى­نىپ وتىر. بۇل دا ۋاقىت تالابى. وسى ماقساتتا جاڭا الەۋەتتى ورگان – ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رە­فورمالار اگەنتتىگى قۇرى­لا­تىنىن جا­ريا ەتتى. اگەنتتىك تىكە­لەي پرەزيدەنتكە با­عى­ناتىن بولادى. ءوز باسىم, بۇل باستا­مانى تولىقتاي قولدايمىن.

سەبەبى بىرىنشىدەن, مەم­لە­كەت­تىك باس­قارۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ ءىسى – مەم­لە­كەتتىك قاۋىپسىزدىك دەڭ­گەيىندەگى ماسەلە.

ەكىنشىدەن, مۇنداي ءىستى جە­كەلەگەن قۇزىرلى مينيسترلىكتەرگە نەمەسە اكىم­دىك­تەرگە تاپسىرىپ, «رەفورما جاسا» دەپ قاراپ وتىرۋ, ۇدەرىس بارى­سىندا قارسىلىقتارعا تاپ بولۋى, قايشى­لىقتارعا سوق­تىرۋى, ءتىپتى ءتۇپتىڭ تۇبىندە مۇل­دە ىسكە اسپاي قالۋى دا مۇمكىن ەكەن­دىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى.

ۇشىنشىدەن, جاسىراتىنى جوق, جىلدار بويى ءوزىنىڭ امبەباپ زاڭ­دى­لىقتار جۇيەسى قالىپتاسقان, وز­دەرى ءۇشىن تابيعي كورىنەتىن جۇ­مىس­پەن اينالىسىپ وتىرعان باسقارۋ قۇرىلىمدارىنا تەك پرەزيدەنتكە تىكەلەي باعىنىشتى ورگان عانا وزگەرىس جاساي الادى.

سونداي-اق ءبىر مەملەكەتتىك ور­گاندى ساياسي لاۋازىمداعى جانە اكىمشىلىك لاۋا­زىمداعى ەكى تۇل­عانىڭ قاتار باسقارۋى دا كوپ­تەن بەرى تالقىعا سالىنىپ كەلە جات­­­قان جاعداي بولاتىن. مەم­لەكەت باسشىسى جاۋاپتى حاتشى لاۋا­زىمىن جويىپ, مينيستر­لىك­تەر­دىڭ باسقارۋ جۇيەسىندەگى ەكى­ۇدايىلىققا دا نۇكتە قويدى.

مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر سانىن ءبىر جارىم جىلدىڭ ىشىندە 25 پايىزعا قىسقارتۋ باستاماسى دا قاجەتتى قادام. قازىرگىدەي ەلەك­تروندى قۇجات جۇيەسى بار, تسيفرلى تەحنولوگيالىق داۋىردە مەكە­مە شتاتتارىن ءجونسىز ۇلعايتا بەرۋ دە اقىلعا قونىمسىز. بەينەلەپ ايتقاندا, جۇ­مىس ىستەمەيتىن قىز­مەتكەردىڭ سانىن 25 پايىزعا ازاي­تىپ, جۇمىس ىستەيتىن قىز­مەت­كەردىڭ جالاقىسىن 25 پايىزعا كوبەي­تىپ وتىرسا, مەملەكەت ءۇشىن الدەقايدا ءتيىمدى بولار ەدى.

ونىڭ ۇستىنە مەملەكەتتىك قىز­مەت­كەر­لەر سانىن قىسقارتا وتىرىپ, قالعان قىزمەتكەرلەردىڭ جالا­قىسىن بارىنشا كوتەرۋ ار­قىلى جۇمىس تيىمدىلىگىن ار­ت­تىرىپ, تا­بىسقا قول جەتكىزۋ تاجىريبەسى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە ءوز جەمىسىن بەرىپ وتىر.

مەملەكەت باسشىسى جولداۋى­نىڭ نەگىزگى بولىگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالعا ارنالۋى تابيعي, زاڭدى جاعداي. پرەزيدەنت نەگىزدەپ بەرگەن جاڭا جاع­داي­داعى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ 7 قاعي­داتى پاندەميادان كەيىنگى كەزەڭدەگى ەكو­نو­ميكالىق دامۋدىڭ باستى تۇعىرناماسىنا اينالادى.

قۇقىق قورعاۋ مەن سوت جۇيەسىن رەفور­مالاۋ قولعا الىناتىنى بەلگىلى بولدى. بۇل وتكىر ماسەلە دە قازاقستانداعى قو­عام­دىق ۇيىم­داردىڭ, بەلسەندى توپتار­دىڭ كوپتەن بەرى كوتەرىپ جۇرگەن تاقى­رى­بى بولاتىن.

مەملەكەت باسشىسى ازامات­تاردى مەملەكەتتى باسقارۋ ىسى­نە بەلسەندى تۇر­دە تارتۋدى تاپ­سىردى. وسى ماسەلەنى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ 2019 جىل­عى ساي­لاۋالدى باعدارلاماسىندا كوتەر­­گەن ەدى. اينالاسى ءبىر جىل­دىڭ اۋقى­مىندا مەملەكەت پەن ازا­ماتتىق قوعام اراسىنداعى باي­لانىس ورناتۋ ىسىندە ءبىراز شارۋا­لار اتقارىلدى.

ءبىر جىلدىڭ شەڭبەرىندە «حا­لىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» كونتسەپتسياسى ىسكە قوسىلدى. شى­نى كەرەك, قاتىپ-سە­مىپ قالعان بيۋروكراتيالىق اپپارات حا­لىق­پەن «ادامشا» جۇمىس ىستەۋدى ۇيرە­نە باستادى, ءامىرشىل-اكىمشىل كەيپى­نەن باس تارتتى. دەسە دە, بۇل با­عىتتا ءالى دە اتقارىلاتىن ءىس قىرۋار ەكەنى بەلگىلى.

وسى جىلى قازاقستاندا «بەيبىت جي­نا­لىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكى­زۋ ءتار­تىبى تۋرالى», «ساياسي پارتيالار تۋ­را­­لى», «سايلاۋ تۋرا­لى», «پارلامەنت جا­نە ونىڭ دەپۋ­تات­تارىنىڭ مارتەبەسى تۋرا­­لى» زاڭداردىڭ قابىلدانۋى حالىق­ارا­لىق ۇيىمدار تاراپىنان دا قولداۋ تاپتى.

پرەزيدەنت جانىنان قۇرىلعان ۇلت­تىق قوعامدىق كەلىسىم كەڭە­سى قوعامدا, قو­عامدىق ويدا قالىپ­تاسقان قايسىبىر نارا­زىلىقتاردىڭ سايابىرسۋىنا, بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى شىنايى ديالوگتىڭ باستالۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. كەڭەس ءوز ميسسياسىن ءساتتى ورىنداپ وتىر.

ەندىگى باستى ماسەلە – ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن, ءتۇرلى بەلسەندى الەۋمەتتىك توپتارمەن, ساياسي پار­تيالارمەن, بەلگىلى تۇلعالارمەن ۇزدىكسىز كونسترۋكتيۆتى بايلانىستى جولعا قويۋ.

مەنىڭشە, مۇنداي ماسەلەدە «اق», «قىزىل» دەگەن پرينتسيپ جۇر­مەۋى ءتيىس. كەز كەلگەن حالىققا جار­دەمى تيەتىن تۇل­عانىڭ مۇم­كىن­دىكتەرىن پايداسىز داۋ-شارعا ەمەس, پاندەميادان كەيىن جا­داپ-جۇدەگەن حالقىمىزدىڭ ەڭسەسىن كوتە­رۋگە, بەرەكە-بىرلىگىن نىعايتۋ جولىنا باعىتتاۋعا تالپىنۋ قاجەت.

مەملەكەتتىك باسقارۋ ىسىنە, اسىرەسە, ءتۇرلى الەۋمەتتىك ليفتتەر, ونلاين, وفف­لاين پلاتفورمالار ارقىلى, قاجەت بول­سا ءتۇرلى جە­ڭىل­دىك, كومەكتەر ارقىلى جاستاردى كوپتەپ تارتۋ ماڭىزدى دەپ ساناي­مىن. ولار – تاۋەلسىزدىك جىلدارى دۇنيەگە كەلگەن ءبىلىمدى, كوزى اشىق, وجەت, تسيفرلىق ءداۋىردىڭ پەر­زەنتتەرى.

بۇعان مىسالدى الىستان ىزدەۋ­دىڭ قا­جەتى جوق. مەملەكەت باسشىسى ىسكە قوس­قان «پرەزيدەنتتىك رەزەرۆ» جوباسى بۇعان جارقىن مىسال بولا الادى. ول جوباعا ىلىككەن تالانتتى جاستاردىڭ كوبى قازىر ورتالىقتا, وڭىرلەردە ىسىلىپ, شىڭدالىپ جاتىر.

Nur Otan پارتياسى قولعا العان پرايمەريز جوباسى دا تالاي دارىندى, قابىلەتتى جاستىڭ جولىن اشادى دەۋگە نەگىز بار. مەملەكەت باسشىسى جولداۋىنىڭ قورىتىندى بولىگىندە ۇلتىمىزدىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ, ۇلتتىق ساپانى ارتتىرۋ جايىنا ەرەكشە توقتالعانى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك.

شىندىعىندا, الەم بۇرىن­عىداي بولمايدى, قازاقستان دا. قاي-قايسى باسەكەگە دە بارىنشا قابى­لەتتى بولۋ ءۇشىن, الەمدىك دامۋ كوشىنىڭ سوڭىندا قالماۋ ءۇشىن, جا­ڭا زامانعا بەيىمدەلۋ ءۇشىن, وزگەرمەسكە شارامىز جوق.

دەمەك, حالىق تا, ۇلت تا وزگە­رۋى كە­رەك. حالقىمىزدىڭ ەندىگى جەردەگى تى­نىس-تىرشىلىگى, رۋحاني قۇن­دىلىقتارى مەن داستۇرشىلدىگى, ىشكى مادەنيەتى مەن مىنا الاسا­پىران دۇنيەگە دەگەن كوز­قا­راسى, قارىم-قاتىناسى وسكەن ۇلتتىڭ, ەستيار ۇلتتىڭ كوزقاراسى مەن قارىم-قاتىناسىنا اينالۋى شارت.

پرەزيدەنت وسىنى الىس كوك­جيەكتەن پايىمداپ, ءۇمىت پەن سە­نىم­دى سەرىك ەتە وتى­رىپ, ناقتى قادام مەن ءىس-قيمىل جاساۋعا شاقى­رىپ وتىر. 

مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەڭ­زەپ وتىر­عانى – داعدارىستان داع­دارىس تۋعى­زۋ­دىڭ قاجەتى جوق, كەرىسىنشە, حالىقتىڭ ءۇمىتى مەن سەنىمى ءۇشىن, مەملەكەتتىڭ دامۋى مەن بولاشاعى ءۇشىن, بۇگىنگى تۇيىقتاردان ەرتەڭگى وراسان مۇمكىن­دىك­تەردىڭ كوزى مەن تەتىگىن ىزدەپ, تابا بىلۋگە ءتيىسپىز. 

دارحان كالەتاەۆ,

قازاقستاننىڭ ۋكرايناداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى