ەل پرەزيدەنتى بيىلعى جولداۋى ارقىلى ەلىمىزدەگى وتباسىلىق-دەموگرافيالىق احۋالعا ءوزىنىڭ الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىردى. بۇل ماسەلەگە مەملەكەت باسشىسىنىڭ باسا نازار اۋدارۋى, شىن مانىندە, اتالعان سالادا شەشىمىن كۇتكەن تۇيتكىلدەر بارشىلىق ەكەنىن اڭعارتتى.
مەملەكەت وتباسىلاردان قۇرالادى. سوندىقتان ءاربىر شاڭىراقتىڭ بەرەكەلى, ىنتىماقتى, بازارلى بولۋى اسا ماڭىزدى. «كوپ قورقىتادى, تەرەڭ باتىرادى» دەگەن ناقىلدى ءجيى ەسىنە الاتىن قازاقتىڭ «توعىزىنشى تەرريتوريادا» قارا ورمانداي قالىڭ بولۋى – باستى ارمان. وسىناۋ ارمانىمىزدىڭ ورىندالۋى ءبىرىنشى كەزەكتە ءداستۇرلى وتباسىلىق قۇندىلىقتارىمىزدى سىرتقى رۋحاني ەكسپانسيانىڭ جاعىمسىز اسەرىنەن لايىقتى قورعاي بىلۋىمىزگە, شاڭىراقتاردىڭ بەرەكە-بىرلىگىنە, باقۋاتتى تىرشىلىگىنە, حالىق دەنساۋلىعىن ءوز دەڭگەيىندە ساقتاۋىمىزعا تىكەلەي بايلانىستى. بۇلاردىڭ بارلىعىنا مەملەكەتتىك تۇرعىدا ماڭىز بەرۋگە ءتيىستىمىز. اسىرەسە, ءبىرىنشى كەزەكتە ۇلت دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, نىعايتۋ ىسىنە قاتىستى تۇيتكىلدەردى شەشۋ, ەڭسەرۋ قاجەت-اق. ويتكەنى, بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە سەبەپتەردى جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر سەبەپتەردى جويا الماساق, تەك بىتپەيتىن جاعىمسىز سالدارلارمەن كۇرەسۋدەن باسقا جول قالمايدى.
ۇلت دەنساۋلىعىنىڭ لايىقتى قورعالماۋى دەموگرافيالىق وسىمگە كەرى اسەرىن تيگىزەتىنى, نيەتى ءتۇزۋ وتباسىلاردىڭ شىرقىن بۇزاتىن سەبەپتەردىڭ باستاۋ كوزى بولاتىنى بەلگىلى.
پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا قازاقستاندا ءاربىر التىنشى وتباسى بالا سۇيە الماي وتىرعانىن, وتانداستارىمىزدىڭ 20 پايىزعا جۋىعى مۇنى اجىراسۋعا نەگىز بولاتىن ەلەۋلى سەبەپ دەپ سانايتىنىن ايتا كەلىپ, «بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ەلىمىزدەگى حالىق سانىنىڭ وسىمىنە قاتىستى بولجامى ورتالىق ازياداعى كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن سالىستىرعاندا كوڭىل كونشىتپەيدى», دەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل سوزىنەن ەلىمىزدەگى ءاربىر التىنشى وتباسىنىڭ پەرزەنتتى بولا الماۋىنان, سونىڭ كەسىرىنەن تالاي شاڭىراق شايقالىپ, تىلەك قوسقان ەرلى-زايىپتىلاردىڭ اجىراسىپ كەتىپ جاتقانىنان حالىق سانىنىڭ باياۋ ءوسىپ وتىرعانىنا قىنجىلىسىن بايقايمىز.
پرەزيدەنت ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ (ەكۇ) باعدارلامالارى بويىنشا بولىنەتىن كۆوتا سانىن 7 مىڭعا دەيىن, ياعني 7 ەسەگە ارتتىرۋ قاجەت دەدى.
ەلىمىزدە العاشقى ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ 2010 جىلى جۇزەگە اسىرىلىپتى. سودان بەرگى ارالىقتا ەلىمىزدە كوپتەگەن سəبي دۇنيەگە كەلىپ, قانشاما وتباسىنىڭ ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشتى. وسى ورايدا «ەكومەد» ادام ۇرپاعىن ءوربىتۋ ەمحاناسىنىڭ باسشىسى س.بايقوشقاروۆا: «بيىل 1 مىڭنان سəل اساتىن كۆوتاعا قول جەتكىزدىك. سوعان قۋانىپ كەلدىك. ەندى پرەزيدەنت ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ باعىتىنا 7 مىڭ كۆوتا ءبولۋ شەشىمى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش. ويتكەنى بىزگە كەلەتىن ادامداردىڭ بارلىعى بىردەي 1 ملن تەڭگە تابا المايدى. سوندىقتان بۇل ۇلكەن كومەك جəنە ەمدەلۋشىلەرىمىزدىڭ بارلىعى قۋانىپ جاتىر» – دەيدى. ارينە, پەرزەنت سۇيە الماي جۇرگەن جاندارعا مەملەكەت تاراپىنان كۆوتا قاراستىرىلىپ, تالاي وتباسىنىڭ ءۇمىتى اقتالىپ جاتسا, قانەكي. قۇپتارلىق جايت. ەڭ باستىسى اتالعان وزەكتى ماسەلەگە مەملەكەت تاراپىنان نازار اۋدارىلدى.
ەلىمىزدەگى بالا سۇيە الماي جۇرگەن وتباسىلارعا 7 مىڭ كۆوتا جەتە قويمايتىنى ءمالىم. وسى جەردە بۇل كۆوتانىڭ بەرىلۋ ءتارتىبى, ەرەجەسى تۋرالى مالىمەتتەر بەرىلىپ, ونى قاجەتسىنگەندەردىڭ اراسىندا ءبىرىنشى كەزەكتە كىمدەر الا الادى دەگەن ءتارىزدى سۇراقتارعا ءتيىستى ورىندار تاراپىنان ناقتى جاۋاپ بەرىلۋى ءتيىس. ايتپەسە, كۆوتانى ءبولۋ بارىسىندا «بارماق باستى, كوز قىستىلىققا» جول بەرىلۋى ابدەن مۇمكىن.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, مەملەكەتتەن بولىنگەن كۆوتا پەرزەنت كورە الماي جۇرگەن وتباسىلاردىڭ ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشىپ بەرەدى دەگەنگە يەك ارتپاۋ كەرەك.
پرەزيدەنت اتالعان ماسەلەگە قوعامنىڭ نازارىن اۋدارا وتىرىپ, وسى سالاعا قاتىستى اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلۋى قاجەت ەكەنىن مەڭزەپ وتىرعانداي. بۇل ارادا پەرزەنت سۇيە الماي جۇرگەن وتباسىلاردىڭ ماسەلەسىن جەكە قاراستىرۋ, وسى باعىتتا ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە اۋقىمدى باعدارلاما قابىلداۋ قاجەتتىگى مەنمۇندالايدى. سوندا بالا سۇيە الماۋدىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىن انىقتاۋ, سوعان بايلانىستى مەملەكەت ەسەبىنەن ەمدەۋ ماسەلەلەرى شەشىمىن تابار ەدى. پەرزەنت كورە الماۋدىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – تۇسىك تاستاۋ. بۇل ماسەلەگە قاتىستى دا ءتيىستى شارا قابىلدانۋى ءتيىس.
ءبىز ەكۇ ءتاسىلىن قولدانعاندا سالت-داستۇرلەرىمىزدىڭ, تىيىمدارىمىزدىڭ, ءدىنىمىزدىڭ تالاپتارىن دا ەسكەرۋىمىز قاجەت. ماسەلەن, انانى مەديتسينالىق جولمەن ۇرىقتاندىرۋ ىسىنە يسلام تالابىمەن قاراساق, ايەل مەن ۇرىق يەسى نەكەلى جۇپ بولۋى شارت. مىنە, وسى ىسپەتتەس باسقا دا ۇستانىمدار ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ بارىسىندا قاپەردەن شىقپاعانى ابزال. ايتپەسە, وسى كەزگە دەيىن ۇلىقتاپ كەلگەن جەتى اتا ينستيتۋتىنىڭ ءمانىن جويىپ الۋىمىز مۇمكىن.