قازاقستاندا بيزنەس-احۋالدى ودان ءارى جاقسارتۋدىڭ شارالار كەشەنى قابىلدانادى

مەملەكەت باسشىسى ەل حالقىنا «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىندا تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن دەڭگەيىن ارتتىرۋ بويىنشا ناقتى مىندەتتەر قويدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى بەس نەگىزگى باعىت بويىنشا جۇمىس ىستەيدى: كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ.

سالىق-بيۋدجەت ساياساتىن جەتىلدىرۋ. ينۆەستيتسيالاردى ىنتالاندىرۋ. تەڭگەرىمدەلگەن وڭىرلىك دامۋ. مەملەكەتتىك باسقارۋ.   كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قوسىمشا كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ قازىرگى كرەديتتەرى بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى سۋبسيديالاۋ جۇزەگە اسىرىلادى, ءارى تۇپكىلىكتى جىلدىق مولشەرلەمەلەرى 6%-عا دەيىن جەتكىزىلەدى. سۋبسيديالاۋ توتەنشە جاعداي جاريالانعان كەزدەن باستاپ 12 اي مەرزىمدى قامتيدى. بۇل شارا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جاڭا باعىتى اياسىندا ىسكە اسىرىلادى. 

«بيزنەس احۋالدى ودان ءارى جاقسارتۋ بويىنشا شارالار كەشەنى قابىلدانادى. وعان تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىن اۆتوماتتاندىرۋ, ءتيىستى كوميسسيا قۇرۋ ارقىلى بارلىق رەتتەۋشىلىك تالاپتى قايتا قاراۋ جانە ولاردى ازايتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ كىرەدى. كاسىپكەرلىك كودەكسكە ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى رەتتەۋشىلىك اپەللياتسيا ينستيتۋتىن ەنگىزۋ بويىنشا شارالار قابىلدانادى», — دەپ مالىمدەدى رۋسلان دالەنوۆ.

سونداي-اق قارجىلاي جانە قارجىلاي ەمەس مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ىسكە اسىرۋ جالعاسادى. تۇتاستاي العاندا بۇل 2025 جىلعا قاراي شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جالپى ىشكى ونىمدەگى ۇلەسىن 35%-عا دەيىن, شاعىن جانە ورتا بيزنەستە جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانىن 4 ميلليون ادامعا دەيىن ۇلعايتۋ بويىنشا قويىلعان مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋگە ىقپال ەتەدى.  

سالىق-بيۋدجەت ساياساتىن جەتىلدىرۋ بۇگىنگى كۇنى سالىق كودەكسىندە 12 سالىق, 48 كىشى سالىق ءتۇرى, 10 تولەماقى جانە 6 الىم كوزدەلگەن. تيىسىنشە, سالىقتار مەن تولەمدەر سانىن بارىنشا ازايتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلەدى. ەكونوميكانىڭ اسا كوپ زارداپ شەككەن سەكتورلارى ءۇشىن بالامالى نەگىزدە اينالىمنان بولشەك ساۋدا سالىعىن تولەۋ قۇقىعىن قولدانۋ ماسەلەسى زەردەلەنەدى. سونداي-اق سالىق مولشەرلەمەلەرىن سارالاۋ مۇمكىدىكتەرى قارالادى. بيۋدجەتتىڭ ءتۇيىندى كوەففيتسەنتتەرى جيىنتىعى ازىرلەنىپ, بيۋدجەت ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگى مەن تۇراقتىلىعىن باعالاۋ ەنگىزىلەدى. «كەڭەيتىلگەن بيۋدجەتتى» ەنگىزۋ شەڭبەرىندە شوعىرلاندىرىلعان بيۋدجەتكە بيۋدجەتتەن تىس قورلاردى قوسۋ ارقىلى مەملەكەتتىك قارجىنى كەشەندى باعالاۋ ەنگىزىلەدى.  

ينۆەستيتسيالاردى ىنتالاندىرۋ ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ بارلىق مەرزىمىنە زاڭنامالىق تالاپتاردىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ستراتەگيالىق ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەر ەنگىزىلەدى. وسى ماقساتتا كاسىپكەرلىك جانە سالىق كودەكستەرىنە, سونداي-اق «ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار تۋرالى» زاڭعا تۇزەتۋلەر قاراستىرىلادى. ستراتەگيالىق ينۆەستيتسيالىق جوبالار پۋلى قالىپتاستىرىلادى. بارلىق جوبا ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىندە قارالادى. جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءاربىر ءىرى ينۆەستوردى جەكە تاسىلمەن قامتاماسىز ەتۋ بولجانادى. ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ پروتسەسىندە زاماناۋي ينفراقۇرىلىمدى, اعىلشىن زاڭناماسىن جانە جەڭىلدەتىلگەن سالىق جانە كوشى-قون رەجيمىن ۇسىناتىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ الەۋەتى بەلسەندى پايدالانىلادى.

تەڭگەرىمدەلگەن وڭىرلىك دامۋ ەلىمىزدىڭ وڭىرلىك دامۋىنا ءاربىر ناقتى ءوڭىردىڭ باسەكەلەستىك ارتىقشىلىعىن كورسەتۋ جونىندەگى شارالاردى قامتيتىن جاڭا تاسىلدەر ازىرلەنەدى. بۇل ءۇشىن 2030 جىلعا دەيىنگى اۋماقتىق-كەڭىستىكتىك دامۋدىڭ بولجامدى سحەماسىنا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. اۋىلدارداعى وزەكتى ينفراقۇرىلىمدىق ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان «اۋىل ەل بەسىگى» جوباسىن بەلسەندى ىسكە اسىرۋ جالعاسادى. جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى جەتىلدىرۋ شەڭبەرىندە اۋىل وكرۋگتەرى بيۋدجەتىنىڭ قارجىلىق مۇمكىندىكتەرى كەڭەيتىلەدى (سالىقتار مەن تولەمدەردىڭ ءتورت ءتۇرى بەرىلەدى). جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسى ازىرلەنەدى. بۇل تۇجىرىمداما شەڭبەرىندە اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋدى ەنگىزۋ, جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ م ۇلىكتىك قۇقىقتارىن جانە ءماسليحاتتاردىڭ وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋ بويىنشا ۇسىنىستار دايىندالادى.  

مەملەكەتتىك باسقارۋ مەملەكەتتىك اپپاراتتى جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور جۇمىسكەرلەرىن قىسقارتۋ شەڭبەرىندە 2020 جىلى ولاردىڭ سانى 10%-عا, كەلەسى جىلى تاعى 15%-عا قىسقارادى. كاسىپكەرلىكتى قولداۋ شەڭبەرىندە مەملەكەت پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى جىلجىمايتىن م ۇلىك وبەكتىلەرى بويىنشا شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن جالداۋ تولەماقىسىن ەسەپتەۋ جىل سوڭىنا دەيىن توقتاتىلادى. ەكونوميكانى ودان ءارى مەملەكەت يەلىگىنەن شىعارۋ ءۇشىن 2025 جىلعا دەيىن جەكەشەلەندىرۋدىڭ جاڭا جوسپارى قابىلدانادى.